Olejki eteryczne są substancjami pochodzenia naturalnego, wykazującymi silne działanie antydrobnoustrojowe i antyutleniające. Od wieków wprowadzane do żywności nie tylko poprawiały smak produktów, ale również je stabilizowały. W artykule omówiono pochodzenie i ogólną charakterystykę chemiczną olejków, a także właściwości bakteriostatyczne i fungistatyczne wybranych olejków eterycznych wobec mikroflory saprofitycznej lub patogennej żywności. Podano przykłady wykorzystania olejków do stabilizacji mikrobiologicznej żywności. Ze względu na istotne zmiany właściwości organoleptycznych żywności, stosowanie olejków eterycznych jako jedynych konserwantów wydaje się być ograniczone do niektórych matryc.
EN
Essential oils are substances of natural origin exhibiting strong antimicrobial and antioxidant activities. Essential oils have been added to food for ages, improving its taste and stability. The report shows an origin and general characteristics of essential oils. Bacteriostatic and fungistatic activities of chosen oils against saprophytic or pathogenic food microflora are described. The examples of essential oils application for microbiological stabilization of food are described. Because of considerable changes in sensory features of food, the use of essential oils as sole stabilizers seems to be limited to some food varieties.
Centaurea L. jest jednym z liczniejszych (czwartym, co do wielkości) rodzajów rodziny Asteraceae, należącym do grupy roślin okrytonasiennych (kwiatowych). Morfologia i chemizm tego rodzaju, wciąż jeszcze nie są dobrze poznane. Obejmuje on najczęściej wieloletnie, ale również roczne i dwuletnie gatunki roślin trawiastych i krzewinek. Rośliny z rodzaju Centaurea L. występują głównie w obszarze Morza Śródziemnego i Zachodniej Azji. Rodzaj ten jest jednym z najbogatszych pod względem występowania gatunków endemicznych. Szczególnie dużą liczbę gatunków Centaurea L. spotkać możemy w Turcji, głównie w południowo-zachodniej, centralnej i wschodniej części kraju. Badania etnofarmakologiczne tego rodzaju wykazały, że duża liczba tych roślin jest w wielu krajach używana w medycynie ludowej do leczenia różnych dolegliwości. W niniejszej pracy przedstawiono przegląd olejków eterycznych pozyskiwanych z wybranych 50 gatunków roślin rodzaju Centaurea L., ze szczególnym uwzględnieniem ich składu i związków dominujących. Opisano właściwości olejków, na podstawie których wnioskować można potencjalne ich wykorzystanie w lecznictwie, przemyśle kosmetycznym czy spożywczym.
EN
Centaurea L. is one of a more numerous genus of the Asteraceae family, ranked among the group of Angiosperm plants (flowering plants), morphology and chemical composition of which are still not well known. Most often it includes long-term plant species, but also annual and two-year species of Graminaceous plants and shrubs. Plants from the Centaurea L. genus are found mainly in an area of the Mediterranean Sea and Western Asia. This genus is one of the richest in terms of occurrence of endemic species. Particularly large amounts of Centaurea L. species live in Turkey, mainly in south-west, central and of eastern part of the country. Ethnopharmacological examinations of the genus showed that a substantial amount of these plants in many countries is being used in the folk medicine for curing various ailments. In this paper essential oils acquired from 50 chosen species of the Centaurea L. plants are described, with particular reference to their chemical composition and properties important from the point of view of their possible application in health care, cosmetics and food industries.