Praca zawiera wyniki pomiarów laboratoryjnych, których celem była analiza procesów zachodzących w próbkach skalnych, dla zadanej wielkości ich odkształcenia. Odkształcenie próbki realizowano w specjalnie do tego celu skonstruowanej stalowej ramie, w której próbka skalna ulega odkształceniom walcowym. W trakcie zginania próbek, uzyskiwano ich kontrolowane odkształcenie postaciowe. Zastosowanie w procesie pomiarowym tensometrów oraz rejestratora o regulowanej częstotliwości rejestracji wskazań poszczególnych tensometrów, pozwoliło opracować metodologię procesu badawczego zmierzającego do określenia energii akumulowanej w próbce w zależności od jej odkształcenia postaciowego.
EN
This paper presents some results of laboratory studies on rock sample under induced stresses. The experimental aim of this test programme was to find the radius of curvature associated with the strain energy. For that a specially designed testing frame was used, with maintaining a constant distance between two plates either side of the rock specimen independent of the radius of curvature. This boundary conditions were fundamental to the success of this experiment.
Rocks have been overlooked as subjects for ecological study. However, the system of narrow and deep vertical spaces (gorges, crevices, abysses) in sandstone rocks supports a highly diverse mosaic of habitats. The patterns of air temperatures and the assemblages of arthropods were studied along the environmental gradient in the Poseidon Sandstone Labyrinth within the Adrspassko-Teplicke Skaly National Nature Reserve, NE Bohemia, Czech Republic. The labyrinth, developed in Cretaceous sandsones at an altitude of about 600 m, is approximately 740 m long and 550 m wide. It consists of a broken, interconnected network of deep vertical crevices, crevice caves, and talus caves in extensive block accumulations. The total length of the humanaccessible underground spaces is estimated to be at least 27 km, the vertical range is 105 m. The annual course of air temperature was monitored on the sun-exposed upper rock margin (max. 26.5[degrees]C, min. -7.3[degrees]C, mean 6.1[degrees]C), as well as in the cold and dark crevice cave (max. 9.6[degrees]C, min. -1.9[degrees]C, mean 3.7[degrees]C). Due to the climatic inversion in the deep vertical spaces, mountain bryophytes and vascular plants occur here. A total of 2285 arthropods belonging to eight taxonomic groups were evaluated; spiders and beetles were the most numerous. We registered 304 species, which colonize the totality of habitats in the labyrinth: cold bottom parts, dark caves, shady rock walls, as well as the sun-exposed upper rock margins. The cold parts of the labyrinth harbour populations of sixteen species of mountain arthropods (beetles, spiders and a harvestman) and five species of arthropods with distributions in tundra or boreal forests, and similar disjunctive habitats in the temperate zone in central Europe (spiders and a mite). The first record of the Arctic predatory mite Rhagidia gelida in central Europe was in the Poseidon Labyrinth in 1986; this species proved to be a bio-indicator of the long-lasting periglacial microclimate in central Europe. Prior to discovery of the spider Sisicus apertus in the Poseidon Labyrinth, it had been recorded in central Europe in the Alps and in the High Tatra Mountains at altitudes of 1150 to 2300 m. At the present time, we consider the Poseidon Sandstone Labyrinth to be a paleorefugium of cold-adapted arthropods.
W przedromańskim budownictwie polańskim i wiślańskim stosowano kamienie o charakterze płytowym. Widać to na przykładzie rotundy wawelskiej. Jej mury wykonano z podkarpackich płytowych piaskowców kilkucentymetrowej grubości; koliste kształty rotundy dopraszały się o nieduże płytki, ułatwiające uzyskanie wspomnianego kształtu. Warstwowo układane kamienie gwarantowały trwałość. Istniał w owym czasie ścisły związek pomiędzy strukturą złoża a charakterem muru.
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Improvement of performance of building objects particularly made of concrete and stone (bridges, ceilings, girders) is more and more often obtained via reinforcing with thin, high-strength bands made of carbon polymers. The reinforcement comprises gluing high-module, or high-strength thin carbon laminate (using suitable resin) to the building element at its supporting side. Additional reinforcement is obtained in result of gluing carbon laminate, having suitable orientation of fibres at the beam side planes, within shearing areas. Bending strength tests, measurements of fracturing energy and measurements of static Young’s modulus were executed with the use of 500 x 26 x 26 mm concrete beams cut of the concrete B-30 blocks, made of concrete of C25/30 class, as well as with use of sandstone beams. 13.8-fold increase of bending strength, 124-fold increase of the destruction work and slight increase of Young’s modulus (1.6-fold) was observed for the concrete B-30 – carbon laminate system. Reinforcement with laminate and additional reinforcement of shearing zones resulted in 17.7-fold bending strength increase (load capacity) and 187-fold increase of destruction work. Reinforcement of shearing zones of concrete beams with laminate has no influence on the system Young’s modulus. Reinforcing 530 x 32 x 32 mm sandstone beams with carbon laminate results in 9.2-fold increase of bending strength and 23.2-fold increase of destruction work. Additional reinforcement of the shearing zones improved the bending strength with over 50 % and increased fracturing energy about 3 times. Analogous tests executed with the use of shorter sandstone beams proved considerably smaller values of the bending strength and destruction work. Freezing-corrosion tests with the use of concrete beams having low strength class and reinforced with laminate proved that bending strength is reduced with 60 % after 30 freezing-corrosion cycles, whereas the sandstone beams reinforced with laminate lose their bending strength with 20 % after 30 cycles.
PL
Poprawa właściwości eksploatacyjnych obiektów budowlanych, szczególnie tych wykonanych z betonu i kamienia (mosty, stropy, dźwigary), coraz częściej uzyskiwana jest przez wzmocnienie za pomocą cienkich, wysokowytrzymałych taśm wykonanych z polimerów węglowych. Wzmocnienie obejmuje przyklejanie wysokomodułowego lub wysokowytrzymałego cienkiego laminatu węglowego (przy wykorzystaniu odpowiedniej żywicy) do elementu budowlanego po jego stronie nośnej. Dodatkowe wzmocnienie uzyskuje się w wyniku przyklejania laminatu węglowego, mającego odpowiednią orientację włókien, w płaszczyznach bocznych belki w obszarach ścinanych. Przeprowadzono badania wytrzymałości na zginanie, pomiary energii pękania i pomiary statycznego modułu Younga w przypadku belek betonowych o wymiarach 500 x 26 x 26 mm wyciętych z betonowych bloków B-30, wykonanych z betonu C25/30, a także w przypadku belek z piaskowca. W przypadku układu beton B-30 – laminat węglowy zaobserwowano 13,8-krotny wzrost wytrzymałości na zginanie, 124-krotny wzrost pracy zniszczenia i nieznaczny wzrost modułu Younga (1,6-krotny). Wzmocnienie za pomocą laminatu i dodatkowe wzmocnienie stref ścinania doprowadziło do 17,7-krotnego wzrostu wytrzymałości na zginanie (nośność) i 187-krotnego wzrostu pracy zniszczenia. Wzmocnienie stref ścinania belek betonowych za pomocą laminatu nie miało wpływu na moduł Younga układu. Wzmacnianie belek piaskowca o wymiarach 530 x 32 x 32 mm za pomocą laminatu węglowego powoduje 9,2-krotny wzrost wytrzymałości na zginanie i 23,2-krotny wzrost pracy zniszczenia. Dodatkowe wzmocnienie stref ścinania poprawiło wytrzymałość na zginanie o ponad 50 % i zwiększyło energię pękania około 3 razy. Analogiczne badania przeprowadzone przy użyciu krótszych belek z piaskowca dowiodły znacznie mniejszej wartości wytrzymałości na zginanie i pracy zniszczenia. Badania odporności na zamrażanie-rozmrażanie belek z betonu niskiej klasy wytrzymałości, wzmocnionych laminatem dowiodły, że ich wytrzymałość na zginanie zmniejsza się o 60 % po 30 cyklach zamrażania- rozmrażania, podczas gdy w tych samych warunkach belki z piaskowca tracą 20 % swojej wytrzymałości.
9
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Kambryjskie piaskowce rejonu Wiśniówki (kwarcyty łysogórskie) budują pasmo główne Łysogór. Są to skały silnie scementowane regeneracyjnym spoiwem kwarcowym. Proces sylifikacji zachodził prawdopodobnie w dwóch zasadniczych etapach. I generacja cementu kwarcowego powstała we wczesnym etapie diagenezy (w kambrze) i następnie uległa częściowemu rozpuszczeniu. II generacja tworzyła się na etapie głębokiego pogrzebania skał kambru (w sylurze). Proces ten mógł zachodzić na głęb. ok. 1700 m, w temp. ok. 120oC. W strefach zbrekcjonowania piaskowców kambryjskich szczeliny wypełnione są kwarcem żyłowym. Duża rozpiętość temperatur krystalizacji (97,0oC–168,0oC) wskazuje na wieloetapowość tego procesu. Potwierdzają to obserwacje wielu systemów żył w badaniach katodoluminescencyjnych (CL). Przebieg procesu sylifikacji w piaskowcach z rejonu Wiśniówki jest bardzo podobny do, opisanego wcześniej (Sikorska, 1998), procesu cementacji kwarcowej w piaskowcach kambru z obszaru polskiej części kratonu wschodnioeuropejskiego.
EN
Cambrian sandstones from the Wiśniówka area (the Łysogóry quartzites) constitute the Main Łysogóry Range. These are rocks strongly cemented with authigenic quartz. Silicification process progressed in two phases. The first generation of quartz cement originated during early diagenesis (at Cambrian times) and was subsequently partly dissolved. The second generation of the quartz cement came into being during deep burial of Cambrian rocks (at Silurian times). The process possibly took place at a depth ofca. 1700 m, at a temperature ofca. 120°C. Brecciated zones of the sandstones show fractures filled with vein quartz. Wide range of its crystallization temperature (97°C-168°C) indicates multiphase character oftheprocess. This is confirmed with CL observations made in many vein systems found in the sandstones here discussed. The course of silicification events in the Wiśniówka sandstones closely resembles the silicification process described earlier (Sikorska, 1998) from Cambrian sandstones occurring in the Polish part of the East European Craton.
10
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Na przykładzie Angkom w Kambodży, kamiennego miasta-państwa funkcjonującego w latach 802 - 1431, wskazano, jak niezbędne są badania z zakresu nauk geologicznych, odkrycia, wyeksponowania i ochrony tego światowego dziedzictwa kultury. Agkor Thorn, a w nim świątynia Bayon, a także Angkor Wat to obiekty wybudowane z piaskowca i laterytu. Problemy ich poszukiwań, eksploatacji, transportu, wykorzystania, użytkowania, a także ochrony również powinny być przedmiotem praktycznych i teoretycznych zainteresowań geoturystyki.
EN
On the example of Angkor in Cambodia, a stone city-state, which existed in the years 802-1431, it was pointed out how including of research in the field of geological sciences is necessary to discover, exhibit and protect this monument of World Heritage. Angkor Thom, and the Bayon Tempie as well as Angkor Wat are the edifices built from sandstone and laterite. The problems of searching, transport, usage and maintenance as well as protection of stone should also be the subject of practical and theoertical interest of geotourism.
W artykule przedstawiono najważniejsze obiekty przyrody nieożywionej Czeskiego Raju w północnych Czechach, wchodzącego w skład powołanego w 2005 r. geoparku "Czeski Raj ", stanowiące o jego wybitnej atrakcyjności dla geoturystyki. Opisano skalne miasta, rozczłonkowane płaskowyże, kuesty i grzbiety wertykalne, które rozwinęły się na wychodniach kredowych skał osadowych, głównie piaskowców. Zwrócono uwagę na powszechność form skalnych różnej wielkości, będących wynikiem współdziałania wietrzenia, ruchów masowych i erozji, oraz lokalne występowanie skał wulkanicznych wieku neogeńskiego, tworzących neki. W końcowej części artykułu omówiono historię ochrony przyrody i turystyczną dostępność regionu.
EN
The paper presents the most important abiotic nature sites in the Bohemian Paradise (Cesky Raj) area in the northern part of Czech Republic. It is apart of a geopark "Bohemian Paradise" established in 2005, decisive for its outstanding attractiveness for geotourism. Rock cities, dissected plateaux, cuesta and hogback ridges developed in the Cretaceous sedimentary rocks, mainly sandstones, are described. The common occurrence is emphasized of rock outcrops of various size, resulting from combined action of weathering, mass movement and erosion, including locally present necks of Neogene volcanics. The closing part of the paper includes an account of the history of landscape protection and current tourist accessibility.
Ludzie przyzwyczaili się do tego, że wymieniają komputery, pralki i sprzęt audiowizualny zaledwie po kilku latach ich używania. Trwałe niegdyś i wytrzymałe produkty zostały przeprojektowane tak, aby się szybciej zużywały, jakby miały wbudowany gen starzenia się. Czy ukształtowała się nowa mentalność, skłaniająca do ich wyrzucania?