W artykule dokonano przeglądu literatury dotyczącej środowiskowych wskaźników zrównoważenia rolnictwa i gospodarstw rolnych oraz realizowanych w latach 2004- -2010 działań Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) na rzecz zrównoważenia środowiskowego rolnictwa. Materiałem badawczym były dane GUS i ARiMR dotyczące realizacji wybranych działań WPR (płatności bezpośrednie, płatności ONW, program rolnośrodowiskowy) oraz wyniki badań własnych. Stwierdzono, że analizowane działania WPR, a szczególnie PR i płatności obszarowe powiązane z instrumentem cross-compliance, mogą być skutecznym narzędziem ochrony środowiska. Konieczne jest jednak opracowanie wskaźników, które pozwolą na pełną ocenę oddziaływania rolnictwa na środowisko przyrodnicze już na poziomie gospodarstwa rolnego, co z pewnością przełoży się na zrównoważenie rolnictwa w skali lokalnej, regionalnej czy krajowej. (abstrakt oryginalny)
EN
The problem of the environmental evaluation of the agricultural sustainability results from the lack of indicators which can be used for the evaluation on different scale (micro, macro). This paper presents environmental indicators of farming and farms sustainability on the basis of literature. An analysis was conducted using the data of Central Statistical Office, data of Agency for Agriculture Restructuring and Modernisation and own scientific research. The research shows that analyzed actions of CAP, particularly agri-environmental programme and Single Area Payment Scheme (SAPS) connected with cross-compliance, can bring good environmental results. It is necessary to elaborate indicators, which allow for monitoring environmental sustainability on farms level what can have influence on farming sustainability. (original abstract)
Model rolnictwa industrialnego poddawany jest rosnącej krytyce ze względu przede wszystkim na efekty zewnętrzne. Wyczerpują się także jego siły merytoryczne. Model ten jest zastępowany przez model rolnictwa zrównoważonego, który bierze pod uwagę ograniczenia zasobów naturalnych, koszty zewnętrzne i dobra publiczne, a także społeczno-kulturalne. Rozwój rolnictwa według modelu rolnictwa zrównoważonego wymaga uzupełnienia mechanizmu rynkowego o mechanizm instytucjonalny (polityczny). Taki mechanizm jest rozwijany w ramach wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej. Modelowi rolnictwa zrównoważonego odpowiada nowa ekonomia rolnictwa – zmieniony rachunek ekonomiczny – uwzględniający poza „pozycjami” rynkowymi inne elementy związane z kosztami zewnętrznymi i dobrami publicznymi tworzonymi przez rolnictwo. Proces globalizacji przenosi problemy rolnictwa na poziom globalny, nadając im nową dynamikę oraz silnie rzutując na rolnictwo poszczególnych krajów. Funkcjonowanie rolnictwa coraz bardziej jest określane przez siły zewnętrzne, natomiast osłabiana jest rola czynnika instytucjonalnego (politycznego), ponieważ globalizacja w sferze politycznej nie nadąża za globalizacją w sferze gospodarczej. Zmienia to uwarunkowania rozwojowe rolnictwa na niekorzyść modelu rolnictwa zrównoważonego. (abstrakt oryginalny)
EN
The industrial agriculture model is more and more criticized, most of all because of its external effects. Also its motive forces run out. This model is replaced with a sustainable agriculture model, which takes account of the limitations of natural resources, external costs and public good as well as social and economic objectives. Development of agriculture according to the sustainable agriculture model requires that the market mechanism be supplemented with the institutional (political) mechanism. This mechanism is developed within the common agricultural policy of the European Union. The model of sustainable agriculture corresponds to the new agricultural economics - a changed economic account covering, in addition to market "items", other elements related to external costs and public goods created by agriculture. The globalisation process shifts the problems of agriculture to the global level, giving them a new dynamics and strongly influencing agriculture in individual countries. External forces more and more determine the functioning of agriculture, whereas the role of the institutional (political) factor is diminished, since globalisation in the political field lags behind the globalisation in the economy. This changes the development conditions of agriculture to the disadvantage of the sustainable agriculture model. (original abstract)
Skoncentrowano się na indywidualnych gospodarstwach rolnych mających szansę konkurować na globalnym rynku wytwarzanymi produktami masowymi, jak również na gospodarstwach cechujących się przyjazną produkcją rolniczą dla środowiska przyrodniczego. W tym celu wydzielono gospodarstwa żywotne (silne ekonomicznie), zrównoważone oraz gospodarstwa cechujące się jednocześnie żywotnością ekonomiczną i przyjaznością dla środowiska przyrodniczego, które następnie poddano analizie. Za gospodarstwa żywotne ekonomicznie uznano te, które cechowały się standardową nadwyżką bezpośrednią co najmniej na poziomie 8 ESU, natomiast zrównoważone spełniały wybrane kryteria środowiskowo-produkcyjne.(abstrakt oryginalny)
EN
There were presented some researches results of the compétitive capacity of sustainable private farms in relation to private farms in Poland. Sustainable private farms and compétitive private farms were single out all private farms. Sustainability of private farms was defined in environmental and production aspect, whereas compétitive private farms produced at least 8 ESU of Standard Gross Margin. (original abstract)
Na podstawie danych FADN 2006, analizowano skalę wielkości i zrównoważenie procesu produkcji w gospodarstwach rodzinnych. Poziom dochodów badanych gospodarstw porównano z dochodami w innych działach gospodarki narodowej. Gospodarstwa użytkujące powyżej 20 ha UR uznano za gospodarstwa o wielkości parytetowej. W żadnej z badanych grup gospodarstw nie stwierdzono równoczesnego spełnienia trzech kryteriów oceny zrównoważenia procesu produkcji: ekologicznego, ekonomicznego i socjalnego. (abstrakt oryginalny)
EN
Parity size and sustainable production process on family farm was analyzed. Level of income in different sections of national economy was considered. In investigations dates were used from project FADN, realized in 2006. System of production in studied groups of farms does not assure. Farm using 20 hectare AL or more was recognized as parity unit. Sustainable level of production process is not observe in all analyzed group of farms. (original abstract)
Przedstawiono metody badań stosowane w ocenie poziomu zrównoważonego rozwoju gospodarstw rolniczych. W ocenie zrównoważenia gospodarstw najczęściej uwzględnia się kryteria i wskaźniki ekologiczne, ekonomiczne i społeczne. Stwierdzono, że żaden typ gospodarstw nie spełniał wymogów rozwoju zrównoważonego. Pod względem wskaźników ekonomicznych korzystniej przedstawiają się gospodarstwa sadownicze i zwierzęce ukierunkowane na produkcję mleka lub chów trzody chlewnej. Natomiast w przypadku wskaźników ekologicznych każdy kierunek produkcji stwarzał określone (jednostkowe) zagrożenia względem środowiska przyrodniczego. Z badań wynika, że idea rozwoju zrównoważonego w praktyce gospodarstw rolniczych jest trudna do zrealizowania.(abstrakt oryginalny)
EN
The paper aims to present the methods used to assess the level of sustainable development of farms. The assessment of farm sustainability most frequently relies on environment-related, economic and social criteria and indicators. It was found that none of the farm types under consideration fulfilled the requirements of sustainable development. Fruit farms and livestock farms specializing in dairy farming or pig raising performed better with regard to economic indicators. On the other hand, each production specialization created defined albeit individual hazards to the environment. The study showed that the concept of sustainable development is difficult to implement in farming practice.(original abstract)
Artykuł stanowi próbę oceny wpływu skali produkcji na efektywność ekonomiczną gospodarstw indywidualnych różnych typów w latach 2004-2008. W badaniu efektywności ekonomicznej gospodarstw zastosowano modele DEA. Wykazano najwyższą efektywność gospodarstw wyspecjalizowanych w uprawach ogrodniczych, chowie trzody chlewnej i drobiu. Nakreślono również przesłanki dla wzrostu skali produkcji w świetle koncepcji zrównoważonego rozwoju rolnictwa. (abstrakt oryginalny)
EN
The article is an attempt at grading the influence of rate of production on effectiveness of specialized farms о different types in the years 2004-2008. In the research on the farm effectiveness the DEA models were used. The hightest effectiveness of farms specialized in gardening, farming of pigs and poultry was demonstrated. The premises for the increase of production rate in the connection to the concept of balanced agriculture development were made. (original abstract)
Referat dotyczy problematyki pomiaru równoważenia rozwoju na obszarach wiejskich. W zaprezentowanym przykładzie oceny zastosowano wybrane wskaźniki ilościowe, dotyczące sieci wodociągowej, kanalizacyjnej i gazowej oraz w zakresie ładu środowiskowego. Zbadano również zmienność tych zjawisk w czasie za pomocą indeksów o podstawie zmiennej w latach 2004-2008. (abstrakt oryginalny)
EN
The paper aim to discuss the issues related to measuring the sustainability of development of rural areas with led to environmental order, in contrast to urban areas. The investigations covered rural areas in Poland as defined in the Polish classification system, i.e. areas outside administrative borders of towns. The study included data from the years 2004-2008. Regarding research on sustainable development in rural areas it is important to stress that information gathered in the Regional Data Bank, a small number of statistical features generated for rural areas creating a statistical unit is an obstacle. In the present study, access to the network infrastructure promoting environment conservation in the countryside and in towns has been compared. Based on the results, it has been concluded that there are evident disproportions in the number of residents using network facilities in villages and in towns, which was particularly evident in the case of sewage and gas pipelines. (original abstract)
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Celem badań przedstawionych w opracowaniu było określenie wpływu chowu trzody chlewnej na środowisko i ocena zrównoważenia gospodarstw trzodowych o dużej skali produkcji. Analizą objęto 80 gospodarstw z trzodą chlewną położonych w ośmiu województwach o największej koncentracji chowu tego gatunku zwierząt w Polsce. Z badań wynika, że poziom zrównoważenia produkcji w gospodarstwach trzodowych jest zróżnicowany. W części gospodarstw nie przestrzega się norm w zakresie obsady zwierząt na 100 ha UR, ogranicza się powierzchnię kojców w chlewniach, w uprawie roślin stosuje się monokulturę, a wyposażenie w urządzenia do magazynowania odchodów zwierzęcych jest za małe w stosunku do potrzeb. W celu zrównoważenia gospodarstw trzodowych pod względem produkcyjnym, ekonomicznym, społecznym i środowiskowym ważne jest kształtowanie świadomości producentów rolnych odnośnie wpływu działalności rolniczej na zanieczyszczenie wody, powietrza i gleby oraz zwiększanie nacisków prawnych w zakresie przestrzegania wymogów ochrony środowiska naturalnego. (abstrakt oryginalny)
EN
The aim of the research presented in the article was to determine the influence of pigs rearing on the natural environment and to assess sustainability of pig farms of great production scale. The analysis included 80 pig farms located in eight voivodeships of the greatest concentration of these animals' rearing in Poland. The research showed that a level of production sustainability in pig farms is diverse. In part of farms, the norms concerning stocking density per 100 ha of agricultural area are not observed, pigpen areas in piggeries are being limited, monoculture is used in crop growing, and equipment of devices for animal excrement storing is too low in relation to needs. In order to sustain pig farms with regard to production, economic, social, and environmental issues, it is important to shape awareness of agricultural producers concerning the influence of agricultural activity on water, air and soil pollution and to increase legal pressures within the scope of observing requirements of natural environment protection. (original abstract)
Celem artykułu było wskazanie wpływu struktur instytucjonalnych na zrównoważenie środowiskowe gospodarstw rolnych. W części teoretycznej artykułu ukazano metodologiczne podejście do zrównoważenia w sektorze rolnym oraz kwestii związanych z instytucjami. Na bazie rozważań teoretycznych oraz ogólnopolskich badań ankietowych skonstruowano zagregowany indeks stopnia zinstytucjonalizowania gospodarstwa rolnego, który pozwolił na delimitację gospodarstw względem intensywności i struktury powiązań gospodarstw rolnych z instytucjami. (abstrakt oryginalny)
EN
The aim of the article was to show the connections between institutions and individual agriculture farms. In theoretical part of article was discussed methodological approach to sustainability in agricultural sector and problems connected with institutions. On the basis of theoretical and all-Poland questionnaire surveys there was built an aggregated index of institutionalization of private agriculture farm, which allowed to distinguish of farms in terms of intensity and structure of connections between private agriculture farms with institutions. (original abstract)
W artykule oceniono poziom zrównoważenia gospodarstw rolnych. Dokonano wyboru: uzasadnionych pod względem merytorycznym i statystycznym miar w ramach sfer zrównoważenia (środowiskowej i ekonomicznej) oraz metody badawczej pozwalającej na syntetyczną i jednoznaczną ocenę zjawiska na podstawie dostępnych danych empirycznych.
EN
Since the early 90s Twentieth century, the European Union introduces changes in the Common Agricultural Policy, which are reflected in the reforms taking into account the environmental requirements in agricultural production. Undertaken activities have led to the need to monitor the scale of impact of agricultural production on the environment and seek appropriate methods, measures and testing, allowing for synthetic evaluation of agricultural sustainability, including its internal organization (linking crop and livestock production) as well as the relationship with the environment. This article aims to determine the level of sustain-ability of individual farms and the factors that determine it based on FADN (Farm Accountancy Data Network). (original abstract)
11
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
There is a growing consciousness of the complexity and universality of interactions between social and ecological systems. Here we investigate a simple social-ecological model of land cultivation. It is shown that even very simple rules of land-use and an ecosystem’s dynamics can generate a variety of possible stationary states. In particular, the possibility of the existence of “desirable” stationary states is examined. These desirable states are understood in the sense of sustainable development, that is, profitable for farmers and non-degrading for ecosystems. It turns out that the existence of such states can depend strongly on the parameters that are under a government’s control, e.g. subsides, and others. Although real systems can reveal much more complex and counterintuitive behaviour, such a “toy model” can at least give some insight, help to realize the range of possible scenarios and improve our intuition about what might happen in real systems. (original abstract)
Włączenie Polski we wspólnotowe ramy integracji i podporządkowanie wspólnotowym politykom gospodarczym, w tym zwłaszcza Wspólnej Polityce Rolnej i polityce regionalnej, jest nade wszystko wyzwaniem dla obszarów wiejskich. Powszechne przekonanie, iż przynależność do struktur unijnych rozwiąże większość problemów powinna ustąpić postawie aktywnej, w której polskie obszary wiejskie nie tylko są częścią większego systemu, ale również same w sobie stanowią wartość. Przedstawiono w syntetyczny sposób wpływ zastosowanych w Polsce instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej na ogólną kondycję rolnictwa, czy też szerzej, terenów wiejskich. Starano się odpowiedzieć na pytanie, czy zaproponowane wsparcie służy budowaniu w Polsce modelu zrównoważonego rozwoju terenów wiejskich. (abstrakt oryginalny)
EN
Including Poland to the common frame of the integration and gaining control over common economic polices, especially the Common Agricultural and Rural Policy and regional policy is above all the great challenge for the rural areas. It is generalny believed that, belonging into european structures is the solution of most problems of polish agriculture and rural areas. This point of view should he replaced by the active way of creating the rural policy. In the syntetic way the article shows the influence of the Common Agricultural and Rural Policy instruments on the general agriculture and rural areas condition. The main question is: Do the most important instruments of CARP support the sustainable development of rural areas in Poland? (original abstract)
Celem niniejszego artykułu jest określenie potencjalnego wpływu sfery regulacyjnej, formalizowanej w postaci planów przestrzennego zagospodarowania, na rynek ziemi rolniczej, zarówno w kontekście obrotów w rolnictwie, jak i międzygałęziowych transferów zasobu. Pozwala to na dokonanie oceny racjonalności utrzymania rozbudowanego systemu planowania przestrzennego, którego zadaniem w odniesienie do ziemi rolnej jest przede wszystkim ochrona gleb o najwyższej przydatności rolniczej oraz wartości przyrodniczej.
W artykule przybliżono dwa modele rolnictwa: konwencjonalny (industrialny) oraz zrównoważony. Przedstawiono analizę wyników badań strukturalnych gospodarstw rolnych w Polsce, przeprowadzonych przez GUS w 2007 r. Analizę tę potwierdzono badaniami przeprowadzonymi w ramach systemu rachunkowości rolnej (FADN). Dały one podstawę do oceny zrównoważenia polskiego rolnictwa.
Rolnictwo ekologiczne, dzięki uprawie bez stosowania chemii rolnej i stałej kontroli procesu produkcyjnego, gwarantuje wysoką jakość produktów i ochronę zasobów naturalnych. Sprzyja utrzymaniu żyzności gleby i ochronie środowiska przed skażeniami i zanieczyszczeniami pochodzenia rolniczego. Przyczynia się do poprawy konkurencyjności regionu. (abstrakt oryginalny)
EN
Organic agriculture don't use agricultural chemistry and is not under constant surveillance process production. It helps to keep high quality of prodacts and protect natural resources. Organic agriculture favour maintenance fertile soil and environment protection for contamination and pollution agricultural origin. Organic agriculture contribute to improvement of a competitiveness of region.(original abstract)
Równowaga biologiczna w środowisku glebowym została zachwiana przez jednostronną i nierozważną ingerencję człowieka. Zdaniem autora, rolnictwo zrównoważone stwarza warunki sprzyjające jej przywróceniu.
EN
Poland has sufficient resources of agricultural land, where there is 0,5 ha of utilized land per one person. However, since rapid drop of arable land and forests is dangerous, these resources should be protected. The work describes methods of the land protection. It is stated that the land protection is Ike basis of the sustainable agriculture rules and creates favourable conditions for restoring biological balance in the soil environment. (original abstract)
Autorka przedstawiła ogólne zasady i podstawy funkcjonowania oraz cele rolnictwa zrównoważonego i ekologicznego. Następnie przybliżył aktualny stan i perspektywy rozwoju rolnictwa zrównoważonego i ekologicznego w województwie opolskim.
EN
The traditional agricultural production that dominated for many years has provoked many negative consequences in natural environment and social costs. At present it is possible to observe an increase of interest in ecological and sustainable productions. Both of them have different rules of the soil, work and capital management than conventional system. In the Opolskie voivodship the interest j in alternative production methods, is growing every year. The implementation of ecological production in agriculture is very important on account of the presence of natural areas and ecological consciousness of farmers. (original abstract)
W pracy przedstawiono wyniki produkcyjno-ekonomiczne gospodarstw zrównoważonych na tle ogółu gospodarstw indywidualnych wyróżniających się znacząca produkcją towarową. Grupę gospodarstw zrównoważonych wyodrębniono spośród wszystkich indywidualnych gospodarstw rolnych prowadzących rachunkowość w ramach systemu FADN (System Zbierania i Wykorzystywania Danych Rachunkowych z Gospodarstw Rolnych). Za gospodarstwa zrównoważone uznano te, które spełniały jednocześnie wszystkie wybrane kryteria środowiskowo-produkcyjne. Każde z gospodarstw cechujących się wskazaną strukturą upraw oraz obsadą zwierząt w gospodarstwie uznano za przyjazne środowisku. Wyniki produkcyjno-ekonomiczne gospodarstw zrównoważonych oraz ogółu gospodarstw indywidualnych zostały przedstawione w jednorodnych grupach pod względem potencjału produkcyjnego. W celu rozpoznania konkurencyjnych grup gospodarstw rolnych, w pracy posłużono się wybranymi wskaźnikami uwzględniającymi poziom jednostkowych kosztów materialnych wartości produkcji końcowej brutto z gospodarstwa rolnego oraz wartości rolniczej produkcji towarowej brutto, udział dopłat ogółem w dochodzie z rodzinnego gospodarstwa rolnego oraz dochód z rodzinnego gospodarstwa rolnego na osobę pełnozatrudnioną pracy rodziny (jednostkę przeliczeniową pracy rodziny). (abstrakt oryginalny)
EN
The paper presents the production and economic results of sustainable farms against the total of individual farms characterised by significant commercial production. The group of sustainable farms has been selected from among all individual agricultural farms conducting their accounting within the FADN (Farm Accountancy Data Network) system. Sustainable farms are those, which meet all the selected environmental and production criteria. Each of the farms charakterised by a specific structure of crops and population of animals in the farm has been assumed as meeting the criteria of environmentally-friendly farm. Production and economic results of sustainable farms and of all individual farms are presented in unified groups hi terms of their production potential. In order to distinguish between competitive groups of agricultural farms, selected indicators were used in the survey, taking account of the level of unit material cost of final production value (gross), share of subsidies in total in the income from a family agricultural farm and income from a family agricultural farm per one full-time employed family member (family farm income r family work unit FFI/FWU). (original abstract)
Przedstawiono sytuację gospodarstw ekologicznych w Polsce na tle krajów UE. Wskazano warunki, jakie powinny spełniać gospodarstwa ekologiczne. Omówiono zasadę "cross compliance" (zasada współzależności lub krzyżowej zgodności), która będzie obowiązywać w krajach UE od 2009 roku.
Celem autora było metodyczne przedstawienie zagadnienia wsparcia finansowego dla zrównoważonego rozwoju rolnictwa. W związku z powyższym autor przybliżył problemy, jakie niesie za sobą pogodzenie sprzecznych interesów producenta-rolnika i społeczeństwa. Autor przedstawił kwestię udziału państwa i jego instrumentów w osiągnięciu kompromisu pomiędzy wspomnianymi powyżej oczekiwaniami. Jednocześnie autor zabrał głos w dyskusji na temat złożonych relacji wzajemnych człowiek - środowisko, a dokładniej (na potrzeby artykułu) rolnik - ekosystem rolniczy.
EN
Summary the financial support question for sustainable development of agriculture. It was defined general manner of calculating the payments (compensations for farmers) for service of over average services in favour of society and natural environments. It was indicated simultaneously on many problems, which appear by reason of introduction financial instruments mentioned earlier. (original abstract)
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.