Niniejszy artykuł przedstawia rozwój wydobycia i produkcji kruszyw w Polsce na tle kształtowania się produkcji kruszyw w wybranych krajach Unii Europejskiej. Kruszywa mają szerokie zastosowanie w wielu branżach przemysłowych. Są największą na świecie grupą eksploatowanych kopalin, a ich globalne wydobycie szacowane jest na poziomie ponad 20 mld Mg rocznie, z czego w Europie kształtuje się na poziomie 3,7 mld Mg/rok. W Polsce produkcja kruszyw w 2015r wyniosła ponad 0,23 mld Mg/rok i od lat 90. XX wieku wzrosła prawie czterokrotnie. W artykule zwrócono uwagę na rolę i znaczenie kruszyw naturalnych w gospodarce krajowej. Scharakteryzowano zmiany regionalne i jakościowe wydobycia kruszyw żwirowo-piaskowych w Polsce. W latach 2011–2015 wydobycie kruszyw naturalnych uległo głównie spadkowi – w czterech województwach nawet ponad 50%. Województwa utrzymują generalnie stałe pozycje w rankingu jeżeli chodzi o produkcję kruszyw łamanych. Istotną część artykułu stanowi analiza szans i zagrożeń produkcji kruszyw w Polsce, której nie grozi tak drastyczny spadek zapotrzebowania na kruszywa jak innym krajom Europy. Wynika to z faktu możliwości korzystania ze środków unijnych w najbliższych latach, jednak i po tym okresie prognozuje się nadal spore zapotrzebowanie wynikające z konieczności: rozbudowy i powiększenia obszarów szybkich dróg i obwodnic dużych miast, budowy inwestycji energetycznych oraz konieczności budowy mieszkań, których w Polsce jest zdecydowanie za mało. Niemniej pojawiają się również utrudnienia wynikające choćby z pogarszania się jakości złóż kruszyw naturalnych, czy wzrost głębokości eksploatacji i konieczność urabiania złóż trudno urabialnych, które wymagają zmiany technologii wydobycia, co przekłada się na wzrost kosztów produkcji. Istotnym elementem jest brak możliwości modyfikowania parków maszynowych przez kopalnie o dużych możliwościach produkcyjnych, w których sprzedaż kruszyw po niskich cenach wystarcza zaledwie na pokrycie kosztów zmiennych produkcji.
EN
This article presents the development of extraction and production of natural aggregates in Poland on the background of the formation of aggregates production in selected countries of the European Union. Aggregates are widely used in many industrial sectors. They are the world's largest group of exploited minerals, and their global production stands at more than 20 billion Mg per year, of which Europe stands at 3,7 billion Mg/year. In Poland, the production of aggregates stands at over 0,23 billion Mg/year (2015 year), and since the 90s of the twentieth century it grew almost four times. In this article attention was paid to the role and importance of natural aggregates in the national economics. Changes in the regional and qualitative extraction of sand and gravel aggregates in Poland were characterized. In period 2011–2015 extraction of natural aggregates has mostly decreased – in four provinces even more than 50%. The voivodeships remain generally on fixed positions in the ranking when it comes to the production of crushed stones aggregates. An important part of the article is description of the opportunities and threats of aggregates production in Poland, which threatened not so drastic decrease in demand for aggregates like in the other countries of Europe. This is due to the possibility of using EU funds in the coming years, however and after this period forecasts are showing still considerable demand resulting from the need to: expansion and enlargement of areas of fast roads and bypasses of major cities, construction of energy investments and the need for housing constructions, which in Poland are definitely not enough. However, there are also difficulties resulting even with the deterioration in the quality of deposits of natural aggregates, or an increase in the depth of exploitation and the need for excavate of deposits difficult to mine that require changes in production technology, which results into an increase in production costs. An important element is the lack of ability to modify machine parks by mines with high production capacity, in which the aggregate trade at low prices is sufficient just to cover the variable costs of production.
Zmieniająca się struktura bazy surowcowej grona wydobywczego na wskutek wyeksploatowania terenów bogatych w złoża rud miedzi pociąga za sobą szereg zmian m.in. warunków i rodzajów eksploatacji czy charakteru procesu wydobywczego. Nowo pozyskane tereny i miejsca wydobycia mogą kształtować się w układzie poziomym (kopalnia odkrywkowa Sierra Gorda) lub układzie pionowym, czyli w głąb ziemi. W KGHM Polska Miedź S.A. ważny jest proces utrzymania ruchu, który nie stanowi w sobie samej „wartości dodanej”, ale jest ważnym komponentem w procesie wydobywczym. Wybór odpowiedniej koncepcji utrzymania ruchu, np. TPMi uwzględnienie turbulentności warunków eksploata-cyjno-wydobywczych wynikających np. z wyższych temperatur środowiska pracy maszyn decyduje o ich niezawodności. Diagnoza i prognostyka niezawodności oraz wpływy warunków na awaryjność maszyn dołowych powinny być poddawane czynnościom pomiarowo-badawczym w skali równie częstej, jak zmieniające się warunki eksploatacji.
EN
The changing structure of the raw material base of a mining cluster as a result of over exploitation of rich-in-copper ore mining are asentails a number of changes including conditions and types of operation and the nature of the mining process. The new lyacquiredl and sand mining are as may occupy the horizontal lines (the Sierra Gorda open-pit mine) or vertical ones, in other words, directing into the depths of the earth. In the KGHM Polska Miedź S.A. the process of maintenance is vital, it is not the„added value” init self, but it is an important component in the process of mining. Choosing the right concept of maintenance, for example TPM and taking into account the turbulent operational and mining conditions resulting from e.g. higher machine working environment temperatures decide about the question of their reliability. The diagnosis and prognosis reliability and the influence of conditions upon the underground machinery malfunction ought to be subjected to meas-urement-and-research actions on a scale as frequent as changing exploitation conditions.
Celem pracy była analiza czynników kształtujących efektywność odbioru i transportu mleka surowego cysternami samochodowymi, na przykładzie obsługi bazy surowcowej zakładu mleczarskiego z terenu województwa mazowieckiego. Zakres badań uwzględniał zmiany produkcji mleka na terenie bazy surowcowej danego zakładu, a także wielkości charakteryzujące pracę cystern samochodowych, w tym pokonywane odległości i ilość zużytego paliwa. Analiza danych pochodzących z zakładu mleczarskiego i jego bazy surowcowej potwierdziła istnienie sezonowości produkcji mleka, mogącej przekładać się na różnicowanie wskaźników wykorzystania cystern samochodowych do odbioru i transportu mleka w skali roku. Przedstawiono powiązania wskaźnika koncentracji skupu mleka ze wskaźnikiem paliwochłonności skupu mleka.
EN
The objective of the paper was to analyze some factors influencing the effectiveness of collection and transport of raw milk by auto-cisterns on the example of dairy production area in Mazowieckie province. Detailed investigations covered changes of milk production in the considered dairy area as well as some data resulting from operation of auto-cisterns, like transport distances and fuel consumption. Analysis of data from a dairy plant and the area of milk production confirmed the seasonality of milk production as a source of some monthly differences in auto-cistern utilization and management. Some relationships between milk purchase concentration and the fuel-use index were presented and discussed.
Głównym problemem koksownictwa Ukrainy jest deficyt węgli koksujących, który według różnych ocen wyniesie 7-9 mln ton/rok w latach 2011-2012, a w perspektywie roku 2015 wzrośnie do 14-15 mln ton. Z tego powodu baza surowcowa do produkcji koksu metalurgicznego na Ukrainie musi być uzupełniona eksportem węgli w wysokości 40-45 %. Obecnie huty na Ukrainie zaczęły na większą skalę stosować technologię PCI w procesie wielkopiecowym, co spowodowało wzrost znaczenia jakości koksu, a w szczególności jego reakcyjności i wytrzymałości poreakcyjnej. Kompania "Metinvest" razem z UChIN-em opracowała strategię otrzymywania koksu o pożądanej jakości w warunkach dostępnej bazy surowcowej tego kraju, włączając trzy główne kierunki: dobór bazy surowcowej, optymalizacja schematu przygotowania węgli, cieplno-techniczny reżim koksowania i gaszenia koksu.
EN
The main Ukraine problem is coking coals shortage in the level of 7-9 mln t/y in years 2011-2012 and in perspective year 2015 it will increase to 14-15 mln t. By reason of this fact coal supply in Ukraine should be supplemented with coal export in the level of 40-45%. At present steel works in Ukraine started implementation of PCI technology in bigger scale what involved increase of coke quality meaning especially its parameters: reactivity and strength after reaction. "Metinvest" company together with UKHIN Institute developed strategy for coke production of desirable quality in the conditions of available coal supply, including three directions: coal supply selection, coal charge preparation optimization, technology-heat coking and quenching regime.
Skała bazaltowa posiada charakterystyczne właściwości, które pozwalają na wykorzystanie jej w wielu dziedzinach przemysłu. Najczęściej znajduje zastosowanie w produkcji wełny mineralnej oraz włókien ciętych. Włókno bazaltowe pod względem składu chemicznego i właściwości odróżnia się zasadniczo od włókna E oraz innych włókien szklanych. Posiada unikalne właściwości fizykochemiczne, nieosiągalne dla tradycyjnych włókien szklanych. Najważniejsze to: wytrzymałość dorównująca w laminatach wytrzymałości kevlaru, odporność termiczna (wysoka temperatura topienia) dorównująca wyrobom azbestowym, wyjątkowa odporność na niskie temperatury, odporność na kwasy i zasady, bardzo niska higroskopijność. Materiały z włókien bazaltowych posiadają wysoki współczynnik niezniszczalności, wyróżniają się też wytrzymałością na czynniki mechaniczne, szerokim zakresem temperatury stosowania, są ekologicznie bezpieczne.
EN
There was an introductory characteristic of national basalts included in the research work. The study included basalt rock of the Dolnooeląski region. It was concluded that have distinctive properties that allow its use in many industries. Presently, it is most often used in the production of mineral wool and staple fibers. An analysis of the chemical composition of basalt fibers. In addition, it was observed that the basalt fiber has unique physical and chemical properties, inaccessible to conventional glass fibers. Highlights include: strength comparable with the strength of Kevlar laminates, heat resistance (high melting temperature) to products comparable with asbestos, exceptional resistance to low temperatures, resistance to acids and bases, a very low hygroscopicity. Basalt fiber materials have a high rate of immortality, are distinguished by a resistance to mechanical factors, a wide range of temperatures, are ecologically safe.
W pracy dokonano analizy dostępnej bazy surowcowej do pozyskiwania biogazu rolniczego z bioodpadów rolniczych, miejskich i przemysłowych pochodzących z powiatu strzelińskiego w województwie dolnośląskim. Na jej podstawie oszacowano ilość biogazu i metanu jaką można uzyskać w skali roku w tym powiecie.
EN
The work involved an analysis of available material resources for deriving farm biogas from farm, communal and industrial bio-waste originating in the administrative district of Strzelin in the Dolnośląskie Voivodship. The analysis provided the grounds to estimate the volumes of biogas and methane, which may be obtained over a year in this administrative district.
W najbliższych latach w kraju i na rynkach zagranicznych będzie się zwiększać zapotrzebowanie na polskie mrożone warzywa. Rosnąć też będzie popyt na mrożone maliny i truskawki na rynkach zagranicznych. Wzrost eksportu pozostałych gatunków mrożonych owoców będzie wolniejszy z powodu wyraźnego nasycenia rynków zbytu. Zwiększać się będzie zapotrzebowanie na mrożonki owocowe w kraju (wyższy popyt zakładów produkujących dżemy i wyroby mleczarskie). Mimo zwiększenia wsparcia ze środków unijnych, na rynku mrożonych owoców utrzyma się w najbliższych latać bardzo duża niestabilność podaży i cen zbytu.
EN
In the nearest future the domestic and intenational demand for Polish frozen fruits and vegetables will increase. The demand on international markets for frozen raspberries and strawberries will grow too. The growth of exports of remaining kinds of frozen fruits will be lower due to distinct saturation of markets. The domestic demand for frozen fruits will also increast due to higher demand of enterprises producing jams and dairy products. Despite of the increase of subsidies from the EU, in the nearest future the supply and prices will be highly changeable on the market of frozen fruits.
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Przedstawiono stan obecny i perspektywy krajowego rynku polimerów wytwarzanych na podstawie bazy surowcowej węglowodorów aromatycznych BTK (benzen, toluen, ksylen). Zanalizowano możliwości rozwoju produkcji i rynku wybranych tworzyw inżynieryjnych w warunkach otoczenia regionalnego (kraje Europy Centralnej i Wschodniej) oraz globalnego (kraje Unii Europejskiej). Omówiono podstawowe czynniki wpływające na szanse uruchomienia nowych zakładów produkcyjnych bądź zwiększenia dotychczasowych zdolności wytwórczych polimerów w Polsce wramach dostępnej specjalizacji produktowej a także prawdopodobieństwo uzyskania pozycji przodującego producenta w układzie regionalnym. Wskazano na istotne w tej produkcji znaczenie dostępności stabilnych źródeł surowcowych (w szczególności zgrupy BTK).
EN
The present state and prospects of domestic market of polymers produced on the base of BTX (benzene, toluene, xylene) aromatic hydrocarbons were presented. The possibilities of production and market developments for selected engineering plastics in the conditions of regional (Central Europe and Eastern countries) and global (countries of European Union) environments were analyzed. Basic factors influencing the chances of prospective start or increasing of plastics’ productivity in Poland, in the frame of available products’ specialization, as well as the chances to reach the leading position in the region were discussed. Essential significance of availability of raw materials sources (especially from BTX group) for the plastics’ production has been marked.
9
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Krajowe zasoby ropy naftowej i gazu ziemnego w Polsce nie zaspokajają zapotrzebowania przemysłu chemicznego i energetyki. Krajowe węgle kopalne i odnawialna biomasa mogą jednakże być również wykorzystywane do wytwarzania półproduktów chemicznych i paliw płynnych. Dokonano przeglądu procesów chemicznego przetwórstwa węgla przez zgazowanie i przerobu gazu syntezowego, jak również przerobu olejów tłuszczowych i węglowodanów do biopaliw i biochemikaliów. Zarysowano również możliwości, opartej na krajowych surowcach tiochemii oraz chemii chloru, wytwarzania produktów chemicznych. Podkreślono znaczenie przerobu surowców wtórnych (odpadów) dla produkcji paliw i półproduktów chemicznych.
EN
Domestic resources of black coal, sulfur, KCl and NaCl, as also of renewable raw materials (carbohydrates, fats, proteins) were analyzed in terms of (bio)fuel-targeted gasification of C and conversion of syngas, fatty oils, and carbohydrates. Pyrolysis of cellulose, steam reforming of wood, metathesis of fatty acids, the S and the Cl chemistries and recycling, esp. of polymers, should be focused on to make up for the insufficient crude oil and natural gas resources.
Integracja Polski ze strukturami Unii Europejskiej otwiera nowe możliwości finansowania inwestycji drogowych. Już obecnie środki dla wielu inwestycji drogowych w Polsce pochodzą z funduszy unijnych. Wykorzystanie tych środków wymaga wcześniejszych przygotowań. W referacie przedstawiono zagadnienie doboru kruszyw do budowy wybranych odcinków dróg.
EN
An integration of Poland with the European Union opens new possibilities of road investment finance. Already money for many road investments in Poland comes from UE founds. To make use of new possibilities it is necessary to prepare earlier. Paper shows possibilities of aggregates selection for chosen fragments of roads- which were characterize as priority by Department of Transportation Development.
Metalurgia otrzymywania, jak i rafinacji rodu, oparta zarówno na pierwotnej i wtórnej bazie surowcowej, bazuje na fizyko-chemii roztworów, głównie chlorkowych. Masowe jego stosowanie we współczesnej technice (kataliza, stopy techniczne) oraz brak szerszych danych literaturowych w tym zakresie skłoniły autorów do dokonania przeglądu metod i warunków jego rozpuszczania. Zwrócono uwagę na jego stosunkowo złożoną chemię, opierając się na której uzyskuje się rafinowany rod (różnorakiej postaci) lub jego związki, na potrzeby współczesnego przemysłu. Przedstawiono niektóre problemy limitujące zastosowanie danego sposobu lub metody. Dla przykładu, podano ogólne schematy technologiczne czołowych rafinerii metali szlachetnych, uwzględniające nitkę rodową.
EN
The metallurgy of obtaining and refining of rhodium, based the primary and secondary material resources, has at its foundation the physico-chemistry of solutions, mainly the chloride ones. Its application on a wide scale in modern technology (catalysis, commercial alloys) and lack of sufficient literature data in this field have prompted the authors to review the methods and conditions of rhodium dissolution. Attention has been given to its relatively complex chemical composition, on the basis of which refined rhodium (of various forms) or its compounds are obtained for the needs of modern industry. Some problems limiting the application of the given procedure or method are discussed. General flow diagrams of leading parting plants with consideration given to the rhodium thread have been given for example.
12
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Mrożonki owocowe i warzywne to obok koncentratu jabłkowego i soków pitnych, podstawowe pozycje zarówno w polskim przetwórstwie owocowo-warzywnym jak i eksporcie przetworów ogrodniczych. Integracja z UE przyczynić się może do zwiększenia produkcji i eksportu mrożonek wobec ewidentnych przewag komparatywnych naszego kraju w produkcji tych przetworów i wobec utrzymującego się dużego zapotrzebowania na rynkach Wspólnoty. Wykorzystanie, wynikających z eliminacji barier celnych i paracelnych, możliwości zwiększenia eksportu do Wspólnoty wymaga przede wszystkim ustabilizowania bazy surowcowej dla polskich zakładów przetwórczych (zwłaszcza w zakresie owoców jagodowych) poprzez związanie dostawców surowca do zakładów systemem umów kontraktacyjnych.
EN
Frozen fruits and vegetables together with apple juice and other fruit and vegetable juices are basic products of Polish fruit processing industry and its exports. Due to comparative advantage in production and demand in the EU countries, the integration with the EU may lead to an increase in the production and exports of frozen fruits and vegetables. Removal of border measures will create opportunities to increase exports to the EU. However it will require a stabilisation of raw material basis of Polish processing industry, particularly in case of berries. In order to achieve this goal it will be necessary to create close linkages between the producers and the processors in a form of contracts.