Z czym kojarzy nam się prawo? Większość osób kojarzy przepisy prawne zapewne z salą sądową, zawodem adwokata lub sędziego. Rzadko jednak w dyskusjach naukowców zwraca się uwagę, iż prawo stanowić może również niezwykle istotny aspekt przeżyć wewnętrznych. Socjologia prawa, a więc nauka analizująca społeczne działaniu prawa, zwraca uwagę, iż konkretne przepisy mogą oddziaływać w sposób: motywacyjny, informacyjny oraz kontrolny. Oddziaływanie powyższe zawsze wiąże się z doświadczaniem określonych emocji, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych. Emocje te odgrywają niezwykłe znaczenie w procesie powrotu do zdrowia. W ciągu ostatnich lat dostrzec można w procesie tym coraz istotniejszą rolę zawodowych obrońców praw pacjenta. Mowa o sądzie opiekuńczym oraz rzecznikach lub pełnomocnikach zajmujących się ochroną praw pacjenta. Wspomniani eksperci pojawiają się najczęściej w sytuacjach dotyczących zagadnień prawno-rodzinnych lub też biorą udział w postępowaniach odnoszących się do problemu ochrony zdrowia psychicznego. W tym miejscu warto zastanowić się: czy rola wspomnianych ekspertów ogranicza się wyłącznie do interweniowania oraz udzielania informacji? Czy, przekazując wiedzę dotycząca praw pacjenta, wpływać mogą pozytywnie lub negatywnie na jego stan? Jakie błędy w podobnej sytuacji mogą być popełniane? Czy można aktualnie dostrzec metody, które dla wspomnianych prawnych specjalistów mogą stanowić wsparcie?
EN
What do we associate with law? Most people associate legal provisions with a courtroom, attorney’s or judge’s profession. It is rarely mentioned in scientific discussions that the law may be an extremely important aspect of internal experiences. Sociology of law, that is the science analyzing the social action of law points out that specific regulations may affect in a motivational, informative and control manner. This interaction is always associated with experiencing specific emotions, both positive and negative. These emotions play an extraordinary role in the recovery process. In recent years can be seen in the increasingly important role of the professional defenders of patients’ rights: the judges of the guardianship court and advocates dealing with the protection of patients’ rights. These experts appear most often in legal and family matters or they are involved in proceedings relating to the problem of mental health protection. At this point it is worth to considering: Is the role of these experts limited only to information and intervention? Can they influence positively or negatively on patient condition during the transmission of information about patients’ rights? What mistakes can be made in a similar situation? Can we see methods that will support these legal specialists?
At the end of June 2015 the Treatment of Infertility Act was adopted in Poland. This legislation mostly refers to the problem of the use of assisted reproduction techniques (in vitro). Adoption of the law was considered by some experts to be a special moment. Finally, in Poland, the functioning of IVF clinics was regulated. The adoption of the Treatment of Infertility Act also met with criticism. Although the introduction of regulations concerning the functioning of clinics was considered as a positive action, however, it was also emphasized that legalization of these procedures would lead to the emergence of numerous problems. In Poland, in vitro – in recent years – has been implemented not only through the Act but also through the health scheme adopted by the minister of health and health schemes adopted by the councils of different cities (Częstochowa and Łódź). This paper attempts to analyse these documents. This analysis will refer to two key phenomena: a gap and a paradox. The aim of the presented reflections is primarily to show how the adoption of these rules can complicate the biological reality. The presented discussion and analysis will refer mostly to the Polish legislative reality.
PL
Pod koniec czerwca 2015 r. uchwalona została w Polsce ustawa o leczeniu niepłodności. Wspomniany akt prawny w większości odnosi się do problemu stosowania technik wspomaganego rozrodu. Uchwalenie ustawy uznane zostało przez część ekspertów za szczególny moment. Ostatecznie bowiem w Polsce uregulowane zostały zagadnienia dotyczące funkcjonowania klinik stosujących in vitro. Przyjęcie ustawy o leczeniu niepłodności spotkało się również z krytyką. Choć wprowadzenie przepisów dotyczących działania klinik uznane zostało za działanie pozytywne, to jednak jednocześnie podkreślono, iż zalegalizowanie omawianych procedur prowadzić będzie do pojawienia się licznych problemów. W Polsce in vitro – w ciągu ostatnich lat – wprowadzane było za pomocą nie tylko ustawy, ale także: programu zdrowotnego wydanego przez ministra zdrowia oraz programu zdrowotnego uchwalonego przez rady poszczególnych miast (Częstochowy i Łodzi). W prezentowanej pracy podjęta zostanie próba analizy wspomnianych dokumentów. Analiza ta odnosić się będzie do dwóch kluczowych zjawisk: luki oraz paradoksu. Celem prezentowanych rozważań jest przede wszystkim ukazanie w sposób dokładny, w jaki sposób uchwalone przepisy prowadzić mogą do komplikacji rzeczywistości biologicznej. Prezentowane rozważania oraz analizy odnosić się będą w większości do polskiej rzeczywistości legislacyjnej.
Prawa pacjenta są stałym elementem debat dotyczących ochrony zdrowia. Szczególne zainteresowanie od wielu lat budzi problem poszanowania godności oraz intymności osób chorych. Także zagadnienie rozwoju biologii oraz medycyny wiąże się z problematyką uprawnień pacjentów. Czy naukowy postęp powoduje (automatycznie), iż pacjent posiada prawo do nowych świadczeń? Podobne pytanie stało się aktualne w kontekście dyskusji dotyczącej terapeutycznej marihuany. W dyskusji medialnej pojawiły się informacje wskazujące, że marihuana posiada istotne właściwości lecznicze. Także część naukowców podziela podobny pogląd. Z drugiej strony wskazuje się, że nie jest do końca znane działanie wspomnianego narkotyku. Dodaje się ponadto, że tylko część składników marihuany działać może terapeutycznie. Jak jednak podobną sytuację ukazać można z perspektywy poszanowania prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych odpowiadających aktualnemu stanowi wiedzy medycznej? Czy brak dostępu do legalnej marihuany naruszać może przywołane prawo? Być może naruszane jest w podobnej sytuacji również prawo pacjenta do poszanowania godności pacjenta? Czy „medyczna marihuana” jest nadal narkotykiem?
EN
Patientsʼ rights are a regular part of debates on health care. For many years the issue of respect for dignity and intimacy of patients has aroused a big interest. Also the issue of the development of biology and medicine is associated with problems of patientsʼ rights. Does scientific progress cause (automatically) patient’s entitlement to new services? A similar question has become topical in the context of a discussion on therapeutic marijuana. In the media discussion there have been reports indicating that marijuana has significant medicinal properties. Some scientists also share a similar view. On the other hand, it is indicated that effects of the drug are not well recognised. Moreover, it is added that only some of the ingredients of marijuana may act therapeutically. How, however, a similar situation can be shown from the perspective of respect for the patient ʼs right to health care services corresponding to the current state of medical knowledge? Can the lack of access to legal marijuana violate the right in question? Perhaps, in a similar situation the patient’s right to dignity is also violated. Is the “medical marijuana” still a drug?
Czy dziecko może zmienić płeć? Pytanie to może wywołać szok. Płeć jest przecież w sposób silny związana z rozwojem dziecka. Czy jednak wspomniany rozwój może być zaburzony? Podobne pytania stały się istotnym elementem dyskusji społecznej oraz prawnej, jaka miała miejsce w Polsce pod koniec 2015 r. W połowie października uchwalona została ustawa o uzgodnieniu płci. Dokument ten – wg jego twórców – miał w sposób kompleksowy rozwiązywać problemy i trudności, jakie doświadczają transseksualiści, w tym niepełnoletni transseksualiści. Temat zmiany płci u dzieci spotkał się z dużym zainteresowaniem. Zwolennicy ustawy zwracali uwagę, że dzieci powinny posiadać prawo do „zarządzania własną tożsamością”. Przeciwnicy omawianego dokumentu także powoływali się w swoich opiniach na ideę praw dziecka. Podkreślano, że „uzgadnianie płci dziecka” to działanie, które narusza jego godność. Ustawa o uzgodnieniu płci nie została wprowadzona do systemu polskiego prawa. Stała się ona jednak inspiracją do postawienia dwóch pytań: Czy w ostatnich latach pojawiły się nowe prawa dziecka? Czy walcząc o prawa dziecka – paradoksalnie – możemy naruszyć prawa dziecka?
EN
Can the child change his/her gender? This question can cause a shock. Sex is very strongly associated with the development of the child. Can this development be impaired? Similar questions have become an essential element of the social and legal discussion which took place in Poland at the end of 2015. In mid-October a gender agreement act was enacted. This document – according to its authors – was supposed, in a comprehensive manner, to solve problems and difficulties experienced by transsexuals, including underage transsexuals. The issue of sex change in children met with great interest. Proponents of the law pointed out that children should have the right to “manage their own identity.” Opponents of this document also cited in their opinions the idea of children’s rights. It was emphasized that “reconciliation of the sex of the child” is the action that violates his/her dignity. The gender agreement act has not been passed into the system of Polish law. However, it has become an inspiration to pose two questions: Have there been new rights of the child in the last years? Can we – paradoxically – during the fight for rights of the child violate these rights?