Opracowanie zawiera wyniki badań obrabialności skał węglanowych, które stanowią surowiec do produkcji kamiennych elementów budowlanych. Badania cięcia wapieni zbitych, marmuru, trawertynu i dolomitu przeprowaczono na frezarce kamieniarskiej Unitor M i Mini Super przy użyciu diamentowych pił tarczowych. W ramach badań określono także podstawowe własnopści fizyczne i mechaniczne badanych skał. Uzyskane wyniki badań pozwoliły na określenie zależności wydajności cięcia od poboru mocy oraz wykazały, że zależności te są zróżnicowane. Uzyskane wyniki mogą posłużyć do określenia wskaźników obrabialności badanych skał i doboru właściwego rodzaju narzędzia i parametrów pracy.
EN
Results of sawability tests carries out on carbonate rocks, being a material for the production of construction rock elements, have been discussed in the paper. Limestones, marble, travertine and dolomite underwent sawability tests with use of diamond circular saws on stone cutting machenes Unitor M and Mini Super. Basic physical and mechanical rock properties have been determined. Relations between sawability could also be used for deternining the rocks sawability and for selecting the appropriate tool and parameters of work to be employed.
Stosowane obecnie metody badań płyt przeznaczonych na zewnętrzne okładziny ścienne obejmują głównie badania wytrzymałościowe, w tym wytrzymałość na zginanie, ściskanie oraz odporności na warunki atmosferyczne w tym m.in. nasiąkliwości i mrozoodporności. Metody badań zawarte w normach nie uwzględniają wpływu złożonych warunków atmosferycznych, które oddziałują głównie na wyroby z marmurów i wapieni, czego efektem są odkształcenia i w konsekwencji niszczenia okładzin ściennych. W artykule przedstawiono projekt metody badań laboratoryjnych, które w stosunkowo krótkim czasie pozwalają określić podatność danego surowca na złożone działanie warunków zewnętrznych, a tym samym zakwalifikować wyrób jako przydatny do zastosowania na zewnętrzne okładziny. Wyniki badań dotyczą najczęściej stosowanych polskich marmurów i wapieni.
EN
In article new test method of marble and limestone slabs to use for external cladding are given. An opinion about influence of different temperature and high humidity for bowing of slabs cladding in building facades is mainly an object.
3
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
JuraKrak jest komputerową bazą, która umożliwia gromadzenie informacji o obiektach geoturystycznych. W artykule opisano bazę, która zawiera informacje o jurajskich obiektach geoturystycznych Krakowa i jego okolic. Użytkownik tej bazy może również pobrać plik pustej bazy danych i stworzyć własny, dowolny zbiór informacji dotyczących obiektów geologicznych lub geoturystycznych. Uzupełnieniem programu jest witryna internetowa zawierająca najważniejsze informacje o obiektach oraz zdjęcia miejsc wartych odwiedzania i obejrzenia. Współistnienie elektronicznej bazy danych oraz strony internetowej wynika z chęci dotarcia do szerszego kręgu osób. Komputerowa baza danych o geoturystycznych obiektach jurajskich okolic Krakowa ma charakter otwarty; można bez ograniczeń korzystać z jej zasobów.
EN
The "JuraKrak" is a computer database designed for gathering information on geotouristic sites. In the paper we describe the database containing information on Jurassic geotouristic sites in Kraków and its vicinity. The database user may also download a file from an empty database in order to create his own dataset of geological or geotouristic objects. The software is supplemented with a webpage, where the most important data on particular sites can be found together with photogalleriers of objects worth-visiting. The aim of the interaction of electronic database and web page was to attract as many potential users as possible. The computer database on geotouristic Jurassic sites in Kraków and vicinity is open to the public and is a freeware.
4
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule przedstawiono dwa podejścia do opisu dekarbonatyzacji wapieni: dekarbonatyzację ziarna wapienia i dekarbonatyzację wsadu wapienia w piecu szybowym. Wprowadzenie najwolniejszego etapu do opisu dekarbonatyzacji ziarna wapienia było podstawą sformułowania matematycznego modelu procesowego dekarbonatyzacji. W dalszym rozwoju modelowania matematycznego dysocjacji wapieni zastosowano w obu wspomnianych podejściach między innymi bilanse masy i ciepła oraz równania rozkładu temperatury np. w nieprzereagowanym rdzeniu ziarna oraz w wytworzonym wapnie z warunkami brzegowymi dla transportu ciepła i stężenia ditlenku węgla na powierzchni rozdziału ciało stałe – gaz. Na opór przepływu gazów przez wsad oraz dekarbonatyzowanego wsadu przez szyb pieca stosuje się równania ruchu. W modelach tych nie uwzględnia się kontrakcji warstwy wsadu powstającej podczas dysocjacji na skutek skurczu, rozkruszania się i przemieszczania się ziaren wsadu względem siebie. Kontrakcja warstwy wapienia podczas dysocjacji jest obecnie przedmiotem badań.
EN
The two approaches to mathematical modeliing of thermal decomposition of limestones are presented in the paper. They are: thermal decomposition of limestone grain and thermal decomposition of the limestone charge in shaft furnace. The introduction of the slowest stage to describe the thermal decomposition of a limestone grain was the base for formulation of a mathematical model of thermal decomposition of limestone grain. In the both above mentioned approaches the mass and the heat balances and equations of temperature distribution e.g. in unreacted core of the grain and in arose lime layer together with the boundary conditions for heat transfer and carbon dioxide concentration on the solid/gas interface are applied in the further development of mathematical modelIing of thermal decomposition of limestones. The equations of motion are used to calculate the bed resistance force to gas flow movement and shaft walls resistance to charge movement. The contraction of charge is neglected in the models. The contraction occurs during thermal decomposition due to shrinkage, crumbling and reciprocal dislocation of the charge grains during flow through a furnace shaft. The contraction of a layer of limestone grains due to thermal decomposition is presently the subject of study.
W niniejszej pracy przedstawiono wyniki badań tekstury wapna otrzymywanego z wapieni pochodzących ze złoża w Trzuskawicy, Czatkowicach i w Bukowej. Przytoczono wyniki badań rozkładu stężenia ditlenku węgla podczas kalcynacji, gęstości helowych, gęstości pozornych, powierzchni BET, objętości mezoporów, histerez adsorpcji wapna i wartości skurczliwości liniowej. Na tej podstawie stwierdzono, że kształt otrzymanych histerez adsorpcji wskazuje na szczelinowy przekrój porów w wapnie. Wielkość pęknięć brył kalcynowanych wapieni i skurczu liniowego zależy od rodzaju wapienia. Tym samym tekstura wapna zależy od rodzaju wapienia i może być opisywana przepuszczalnością właściwą.
EN
The findings of the investigations of texture of lime produced using the limestones originating of the Trzuskawica, Czatkowice and Bukowa deposits. The findings of distribution of carbon dioxide content during calcination, helium densities, bulk densities, BET surfaces, mesopores volume, adsorption hysteresis of lime and the values of linear shrinkage are included. On the base of the findings it is ascertained that the shape of the measured adsorption hysteresis reveals the slit - shaped pores in lime, the size of cracks of the lime lumps and the linear shrinkage depend on the type of decarbonized limestone. Therefore the texture of lime depends on the type of limestone and it may be described using specific permeability.
7
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Przeprowadzono badania chemiczne, mikroskopowe, rentgenograficzne i pomiary porowatości oraz powierzchni BET próbek wapieni dewońskich, karbońskich i jurajskich uzyskując pełną charakterystykę ich właściwości. Stwierdzono, że wapienie te mają bardzo różnorodną porowatość w przedziale od 0,7% (wapień karboński) aż do 16% (wapień jurajski). W szerokim zakresie zmienia się także wielkość porów w tych wapieniach od 0,1 do 10 mikrometra. Wapienie te składają się także z kryształów kalcytu o różnej wielkości od bardzo małych aż do dużych, o średnicy 0,05 mm. Uzyskane wyniki będą miały duże znaczenie w modelowaniu matematycznym procesu dekarbonatyzacji wapieni.
EN
As a result of chemical, microscopical, X-ray and porosity measurements and BET specific surface the exhaustive characteristic of the samples of Devonian, Carboniferous and Jurassic limestones are obtained. It was found that these limestones have very differentiated porosity in the range from 0.7% (Carboniferous limestone) till 16% (Jurassic limestone) The dimensions of pores are changing also from 0.1 till 10 micrometer. The examined limestone samples were composed of calcite crystals of different sizes from very fine till 0.5 mm. These foundings will have the great importance for mathematical modelling of decarbonisation process of these limestones.
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The thermodynamic approach to the electrolytic systems containing dolomite, based on all attainable and pre-selected physicochemical knowledge, is presented. The simulated quasistatic dissolution of pure (ideal, stoichiometric) dolomite in pure water or in aqueous media containing CO2, (C2 , ≥ 0) and KOH (Cb > 0) or HCl (Ca≥0) is involved with formation of other solid phases. The inferences are based on calculations performed according to the generalised approach to electrolytic systems (GATES) with use of iterative MATLAB computer program. Among others, the quasistatic dissolution processes, involved with formation of other solid phases, are considered. The effects of differences in equilibrium constants known from literature are considered. The general scheme of calculations is demonstrated.
PL
W pracy przedstawiono termodynamiczne podejście do układów elektrolitycznych zawierających dolomit, uwzględniające całądostępnąi wstępnie wyselekcjonowaną wiedzę fizykochemiczną o tych układach. Z analizy symulowanego, kwazystatycznego rozpuszczania czystego (idealnego, stechiometrycznego) dolomitu w czystej wodzie lub w środowiskach wodnych zawierających CO2 (CCO2 0) oraz KOH (Cb≥ 0) lub HC1 (Ca > 0) wynika, że rozpuszczaniu dolomitu towarzyszy tworzenie się innych faz stałych. Wnioskowanie to oparto na obliczeniach, wykonanych według uogólnionego podejścia do układów elektrolitycznych (GATES), przy zastosowaniu iteracyjnego programu komputerowego MATLAB. Rozważono efekty wynikające z różnic w literaturowych wartościach stałych równowagi. Przedstawiono też ogólny schemat procedury obliczeniowej.
9
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Krajobraz jest wynikiem wzajemnego oddziaływania na siebie dwóch rodzajów składników - elementów przyrodniczych i działalności ludzkiej oraz oznacza się pewnymi cechami widokowo-estetycznymi. Jest mocno zmieniany w wyniku jego dzielenia, niszczenia oraz zabudowy. Opole należy do najsilniej przekształconych gmin w województwie. Na terenie miasta zlokalizowano odkrywki kopalniane, wśród których część charakteryzuje się dużą wartością dydaktyczno-naukową. Eksploatację i skutki pozyskiwania surowców w Opolu i na Opolszczyźnie oraz kierunki zagospodarowania wyrobisk, ich stan obecny ostaną przedstawione na przykładach : wyrobisk powstałych po wydobyciu surowców dla przemysłu cementowego (kamień wapienny) w Opolu wyrobiska jeszcze eksploatowanego, gdzie wydobywa się surowce skalne dla budownictwa drogowego, w kopalni bazaltu w Graczach.
EN
Exploitation and the results of resources acquisition in Opole and Opole province area and courses of post-mining workings management and their present state were presented on the example of: exploitation post-mining workings after excavation of limestone for the cement industry in Opole still exploited working in basalt mine in Gracze, where mineral resources for road-building industry are excavated. Common features for these workings are: a great depth, streep slopes and almost all of them are filled with water. In the basalt mine in Gracze reclamation and management of the area course was defined as a forest agricultural. The whole working will be filled with mineral waste.
11
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W strefie kontaktu osadów trzeciorzędowych ze skałami mezozoicznego podłoża powszechnie występują wapienie wieku górnojurajskiego. Zostały one poddane daleko posuniętym procesom mineralizacyjnym związanym z działaniem procesów diagenetycznych i epigenetycznych. Wstępne badania sorpcyjne względem SO2 wykazały, że wapienie te mogą być wykorzystywane jako sorbenty do odsiarczania gazów elektrownianych w paleniskach fluidalnych.
EN
In the Tertiary - Mesozoic contact zone outcropped in the Bełchatów open-pit the Mesozoic bedrocks are usually represented by the limestones which are Upper Jurassic in age. The limestones have been affected by diagenetic and epigenetic processes, which changed their original mineralogical composition. The initial results of the sorption investigations proved that the limestones may be used as a sorbents for desulphurization of coal-gases emitted from fluidal furnace in power stations.
12
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Analiza stabilnych izotopów tlenu i węgla w wapieniach środkowego i górnego ordowiku regionu kieleckiego Gór Świętokrzyskich wskazuje na zmiany ich składu w czasie. Największe wahania (w skali PDB) występują w wyższym ordowiku (górny karadok) i pojawiają się po okresie aktywności prądów wstępujących. Fluktuacje te byty przypuszczalnie spowodowane czynnikami klimatycznymi, kontrolowanymi przez zlodowacenie na Gondwanie, które spowodowały zachwianie stratyfikacji gęstościowej i termicznej oceanów (Wilde & Berry, 1984; Railsback i in., 1990; Wilde, 1991). Wartości [delta]^18O i [delta]^13C są zbliżone do wyników uzyskanych dla kopalnych, chłodno- lub umiarkowanie ciepłowodnych osadów węglanowych oraz mieszczą się w przedziale wartości stwierdzonych przez wielu badaczy dla ordowiku.
EN
Oxygen and carbon isotopic studies were carried on bulk-rock samples from the Middle and Upper Ordovician limestones taken j'rom the Mójcza section in Kielce Region of the Holy Cross Mts. Measurements of [delta]^18O and [delta]^13C are close to results obtained from ancient temperate- and warm-temperate water carbonates. The greatest changes both [delta]^18O and [delta]^13C are associated with upper part of the Mójcza section (Upper Caradoc) and appear after ceasing of upwelling currents activity. Carbon and oxygen isotopic fluctuations are concurrent with changes in conodont assemblages (Dzik, 1999) and were probably caused by climatic factor, controlled by glaciation on Gondwana.
13
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Przedstawiono wyniki badań dotyczących wytrzymałości betonów zwykłych oraz wysokowartościowych z trzech kruszyw grubych: bazaltowego, granitowego i dolomitowego. Wszystkie wyniki poddano analizie statystycznej. Wyższą wytrzymałość na rozciąganie przy rozłupywaniu posiadały betony zwykłe i wysokowartościowe z kruszywem dolomitowym w porównaniu do wytrzymałości fctm betonów z kruszywem bazaltowym oraz granitowym. W przypadku wytrzymałości BWW na ściskanie znaleziono korzystniejszy wpływ kruszywa dolomitowego niż granitowego. Natomiast różnice w wytrzymałościach na ściskanie betonów zwykłych z różnych kruszyw były statystycznie nieistotne.
EN
Normal and high performance concretes (hpc) were tested to find an effect of the three different coarse aggregates (basalt, granite and dolomite) on concrete strength properties. All the results were analyzed statistically. Splitting tensile strength of normal concrete and hpc with dolomite aggregate was significantly higher than that of concretes with basalt and granite aggregate. The effect of dolomite aggregate on compressive strength of hpc was much more advantageous than that of granite aggregate. No statistically significant difference was determined in compressive strength of normal concretes with all the three aggregates.
14
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W pracy został skonstruowany algorytm numeryczny rozwiązywania równań opisujących proces dekarbonatyzacji kulistego ziarna wapienia uwzględniający skurcz warstwy wapna. Dzięki odpowiedniej dyskretyzacji, w każdym kroku czasowym rozwiązywany jest liniowy układ równań algebraicznych z macierzą, która jest sumą macierzy trójdiagonalnej i macierzy o jednym bądź dwóch elementach niezerowych. Do rozwiązania tego układu został zastosowany wzór Shermana-Morrisona, który redukuje problem do rozwiązania dwóch układów liniowych z macierzą trójdiagonalną.
EN
The mathematical model of thermal dissociation of spherical limestone grain with regard to shrinkage and numerical method for solving this model are presented. Proposed implicit difference scheme on every time level creates linear algebraic systems with tridiagonal matrix perturbed by one or two nonzero elements. To solve these systems the Sherman-Morrison formula was applied.
15
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The mathematical model of the thermal dissociation of the spherical limestone grain, with regard to shrinkage, is described in this paper. The results of the model calculation and the experiment show, that the values of calcination rates, calculated using the model regarding shrinkage of spheres prepared using the chosen limestones, are close to the values experimentally determined. The results of the model calculation and the experiment show that the values of calcination rates, calculated using the model without the shrinkage of spheres prepared using the chosen limestones, are close to the values experimentally determined, as well. Shrinkage has an important impact on the model calculation results. Therefore, the mathematical model making allowances for shrinkage should be applied in the calculation of the limestones’ thermal decomposition. The results of the experiment and the model calculation show the dependence of the calcination rate upon the kind of limestone. There is lack of simple dependence of the calcined limestone sample volume shrinkage upon shrinkage of the sample linear sizes. It is caused by the distortion of the geometry of the sample.
16
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
We wczesnośredniowiecznych budowlach współczesnego Krakowa zastosowano kamienne materiały miejscowe: różne odmiany wapieni górnojurajskich, występujących na obszarze Krakowa i w jego najbliższych okolicach oraz piaskowców karpackich, pozyskiwanych w odległości do około 15 km od miasta. Rozwijająca się z czasem umiejętność obróbki powodowała ewolucję w użyciu kamieni. Najstarsze miały naturalną podzielność płytkową lub były nieregularnymi bryłami. Płytki wykorzystywano do wznoszenia lica murów. Z nieregularnych brył wapiennych budowano fundamenty i wypełniano nimi wnętrza murów (technika opus emplectum). Wraz z pierwszymi kamieniołomami i rozwojem metod wydobycia i obróbki kamienia pojawiły się piaskowcowe elementy grubopłytowe (kościół św. Gereona na Wawelu, kościół klasztoru benedyktynów w Tyńcu) i kształtki wapienne (najstarsze kamienne kościoły pod wezwaniem Najśw. Salwatora i św. Wojciecha).'Analiza wielkości kształtek wskazuje, że najmniejsze stosowano w budowlach najważniejszych (katedra " hermanowska ", kościół Najśw. Salwatora). Najważniejsze dla budowniczych murów były właściwości fizykomechaniczne kamienia. Walory dekoracyjne (barwa, uziarnienie) były natomiast wykorzystywane w detalach architektonicznych (np. kolumny w krypcie św. Leonarda). Najstarsze miejsca wydobycia wapieni to najprawdopodobniej szczyt i stoki Wzgórza Wawelskiego. Występująca tam płytkowa odmiana wapienia, łatwa w wydobyciu, była zapewne pierwszym użytym materiałem kamiennym. Inne miejsca to: wzgórze Skałka, Zakrzówek, wschodnia krawędź zrębu Lasku Wolskiego. Piaskowce miękkie, ciosowe, pochodzą z Karpat. Ich źródłem są warstwy środkowogodulskie, warstwy istebniańskie oraz warstwy ciężkowickie. Zwięzłych piaskowców płytowych dostarczały warstwy ligockie i gazowe z terenów położonych na południe od Wieliczki. Kamieniołom na Krzemionkach, pod kościołem św. Benedykta, uważany za jeden z najstarszych w Krakowie, posłużył do próby oszacowania wielkości wydobycia wapienia. Przed 1859 r wydobyto stamtąd około 27 tys. m3 kamienia, a do zakończenia eksploatacji - około 124 tys. m3
EN
Local Stones have been used in the construction of the early mediaeval Krakow buildings (mostly churches): limestone (Upper Jurassic) and Carpathian flysch sandstone (Cretaceous - Paleogene). The stones were exploited within the city limits or in its close vicinity (up to 15 km). Stones, which cracked naturally in plates, were used in early stages of the town development. They were used for making-up external faces of the walls. Gaps between the faces were infilled with irregular stone blocks (technique opus emplectum), which were also used for foundations. Development of the extraction and masonry methods allowed for using thick-p^ac't'ea^^afcałttrmr (e.g.: St. Gereon church, Benedictines church in Tyniec) and regularly shaped limestone plates (e.g.: King Hermans Cathedral, St. Salvator church). The smallest limestone plates were used in the most important churches. Obviously, technical properties of the stone were the main selection criterion for the builders of the walls. Decorative attributes were considered in smaller architectonic elements (e.g.: tombstones and columns). The earliest sites where piaty limestone was extracted are: the Wawel and the Zakrzówek Hills, eastern end of the Lasek Wolski horst. Soft sandstone came from the Carpathian Mts.: middle Godula Beds, Itsebna Beds and Ciężkowice Beds. Hard platy sandstone were extracted from the Lgota and Gaize Beds, located S of Wieliczka. The quarry located on the Krzemionki Hill, considered as one of older within the city limits, was usedjor approximate calculation of the volume of the stone extracted. DEM based on historical and contemporary topographic maps was used. 27,000 mS of the limestone was extracted prior to 1859 and totally 124,000 m3 till the end of the nineteenth century, when the quarry was abandoned.
17
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The impact of the reagent (limestone) grinding degree, of its dissolution rate and pH of the absorption suspension used in flue gas desulfurization systems on the working volume of the reactor tank in the flue gas SO 2 absorption unit has been discussed. A correlation equation, defining the dependence of the reactor tank working volume on the parameters under investigation has been presented.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.