W 20-miesięcznym doświadczeniu wazonowym porównywano możliwość akumulacji Fe, Mn, Cu i Zn w glebie oraz działanie na produkcję biomasy roślin osadów ściekowych pobranych z 13 oczyszczalni, w których wydzielono dwie grupy (serie): pochodzące z terenów północno-wschodniej Polski (uznanych za ekologicznie czyste) i dużych aglomeracji miejsko-przemysłowych. Do gleby w wazonach wniesiono jednakowe ilości w przeliczeniu na suchą masę osadów, która odpowiadaa 75 Mg [wzór], a następnie uprawiano kolejno po sobie: burak liściowy, sałatę, szpinak, rzodkiewk, cebulę, burak ćwikłowy oraz koper. Zawartość Fe, Mn, Cu i Zn w osadach ściekowych, glebie przed doświadczeniem oraz po zbiorze pierwszej i ostatniej rośliny oznaczono metodą spektroflurymetrii rentgenowskiej. Badania wykazały, że pośród badanych osadów ściekowych 5 zawierało ponadnormatywną koncentracj metali ciężkich, a mianowicie z: Katowic (Pb, Cd, Cr i Ni), Warszawy (Cd, Cr, Ni), Gdańska (Cd), Ostródy (Cd, Ni) i Zalewa (Cr). Osady pochodzące z oczyszczalni na terenie dużych aglomeracji miejskich zawierały średnio ok. 3-krotnie więcej ołowiu i niklu, 7-krotnie chromu i niemal 13-krotnie kadmu w porównaniu do północno-wschodniej Polski.
EN
During 20 months pot trial the possibility of some heavy metals accumulation (Pb, Cd, Cr and Ni) was studied as well as effects on crops biomass of an application sewage sludges sampled from 13 sewage treatment plants. Sludges were studied in two experimental series: first originated from north-eastern Poland (regarded as ecologically clean) and second from big Polish cities. The same amount of sewage sludge expressed in dry matter (75 Mg of DM per ha) was inroduced to the soil and following vegetable crops were grown: chard, spinach, lettuce, small redish, onion, red beet and dill. Concentrations of studied metals were determined in sewage sludges, soil before experiment and after harvesting of the first and the last crop using x-ray spectrofluorimeter. Our studies have shown that among analysed sewage sludges samples five of them contained above limit concenration of heavy metals e.g.: Katowice (Pb, Cd, Cr and Ni), Warszawa (Cd, Cr, Ni), Gdask (Cd), Ostrda (Cd, Ni) and Zalewo (Cr). Sludges originated from sewage treatment plants of big Polish cities contained 3 fold more lead and nickel, 7 fold more chromium and almost 13 fold more cadmium compared to north eastern Poland. Introduction of sewage sludges to soil caused increase of concentration of all studied heavy metals. Compared to level of pollution of these elements in soil in series of noth-eastern Poland with series of big Polish cities was increased by 15-25%. After 20 months of studies heavy metals accumulation in the soil was only slightly modified. In a majority of cases tendency towards decrease was clearly seen. In terms of total biomass production sludges from two experimental series showed the similiar effects.