The aim of the study is to show in the mortality measures calculated for Catholics and Lutherans from 19th-century Greater Poland: 1) stratification dependent on the size of place of residence, 2) stratification dependent on religious denomination in population centres of various size. The data on mortality are drawn from Catholic and Lutheran parish death registers: from Poznań (the poor Catholic St. Margaret's Parish, the wealthy St. Mary Magdalene's Parish, and the Lutheran Holy Cross Parish), small towns such as Leszno (the Lutheran Holy Cross Parish) and Kalisz (the Catholic St. Joseph's Parish) as well as the rural Lutheran parish of Trzebosz and the Catholic parish of Dziekanowice. Stratification in the causes of death and mortality measures among Catholics and Lutherans from 19th-century Greater Poland depends on the size of their places of residence and broadly understood ecological conditions. Smaller deleterious effects of the environment were observed in the rural areas and small towns and, therefore, a relationship between death rate values and religious denominations is more visible in these than in Poznań. The cultural benefits accruing to the Lutherans and Catholics living in 19th century Poznań were insufficient to reduce the high infant death rate.
PL
Celem pracy było zbadanie, czy mierniki umieralności i przyczyny zgonów w populacjach katolików i ewangelików z XIX-wiecznej Wielkopolski: 1) rozwarstwiają się w zależności od wielkości miejsca zamieszkania 2) rozwarstwiają się w zależności od wyznania w ośrodkach różniących się wielkością. Wykorzystano dane o umieralności z parafialnych ksiąg zgonów dla parafii katolickich i ewangelickich z następujących ośrodków: Poznania (katolickie parafie: św. Małgorzaty;N= 6893 i św. Marii Magdaleny;N= 5376, ewangelicka parafia św. Krzyża;N= 7587), małych miast: Leszna (ewangelicka parafia św. Krzyża;N= 2573) i Kalisza (katolicka parafia św. Józefa;N= 1351). Tereny wiejskie reprezentują: ewangelicka parafia Trzebosz (N= 314) oraz katolicka parafia Dziekanowice.Scharakteryzowane współczynniki zgonów niemowląt, wartości oczekiwanego dalszego życia noworodka i osoby dorosłej oraz główne przyczyny zgonów silnie rozwarstwiają się na niekorzyść Poznania. W Poznaniu II połowy XIX wieku umieralność niemowląt zamykała się w przedziale od 270 do 390 niemowląt na 1000 żywo urodzonych. Na terenach wiejskich wartości współczynnika zgonów dzieci do 1. roku życia wynosiły od 230 do 250 ‰ (Tabele 2 i 3). Podobnie różnice na niekorzyść Poznania obserwujemy w wartościach e0i e20(Tabele 3 i 4). Przeciętny mieszkaniec Poznania w momencie urodzenia miał szansę żyć 28 lat, a w ubogich robotniczych dzielnicach nawet 16 lat, gdy tymczasem jego rówieśnik z terenów wiejskich 20, a nawet 30 lat więcej.Ów niekorzystny obraz umieralności katolików i ewangelików z Poznania, w porównaniu z mniejszymi ośrodkami, na który złożyła się głównie wysoka śmiertelność niemowląt i małych dzieci, odbijał szeroko rozumiane warunki ekologiczne. Poznań w II połowie XIX wieku był miastem zaniedbanym i pozbawionym infrastruktury: do połowy lat sześćdziesiątych XIX wieku nie posiadał nowoczesnych wodociągów, a dopiero pod koniec wieku doczekał się kanalizacji. Braki ujęć czystej wody pitnej, kanalizacji i niski poziom opieki medycznej przyczyniały się do częstych epidemii chorób zakaźnych, które bez względu na wyznanie i pochodzenie społeczne, zbierały ogromne żniwo. W II połowie XIX wieku tylko w rynku miejskim znajdowały się studnie z czystą wodą oraz działały prymitywne kanalizacje odprowadzające nieczystości. Inaczej rzecz się miała w wioskach i małych miastach, które w XIX wieku charakteryzowały się przede wszystkim mniejszą gęstością zaludnienia i nieskażonym jeszcze środowiskiem.W odniesieniu do XIX-wiecznej Europy Zachodniej, badacze niejednokrotnie podkreślali różnice w miernikach umieralności między katolikami i ewangelikami. Ewangelicy byli, w przeciwieństwie do biednych i konserwatywnych katolików, zwykle lepiej wykształceni i zaawansowani ekonomicznie, co podnosiło jakość ich życia, a otwarta na zdobycze cywilizacyjne religia ewangelicka nakazywała im podejmowanie wszelkich form aktywności w trosce o zdrowie. Wszystko to przekładało się na mniejszą umieralność niemowląt z rodzin ewangelików w porównaniu z katolikami oraz szybsze spadki umieralności ogólnej w czasie. W XIX-wiecznym Poznaniu różnice między katolikami i ewangelikami w poziomie umieralności są niejednoznaczne: najwyższe wartości umieralności niemowląt odnotowano tak wśród ewangelików, jak i ubogich katolików. Z kolei, wartości oczekiwanego dalszego trwania życia noworodka e0(miernika wyrażającego w syntetyczny sposób stosunki wymieralności) wypadły jednakowo korzystnie wśród katolików mieszkających w uprzywilejowanym pod względem infrastruktury rynku miejskim, jak i ewangelików, najgorzej - w ubogiej parafii katolickiej. Na wsiach i w małych miastach negatywny wpływ czynników środowiskowych był zdecydowanie słabszy niż w przemysłowym, przeludnionym i cierpiącym na niedostatki w zakresie infrastruktury Poznaniu, stąd też silniej zaznaczyły się różnice w miernikach umieralności pomiędzy katolikami i ewangelikami.
2
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Wolność sumienia i wyznania jest jedną z fundamentalnych zasad współczesnych, demokratycznych społeczeństw, zakorzenioną w aktach krajowego i międzynarodowego porządku prawnego. Obejmuje ona wolność posiadania przekonań religijnych, przyjmowania i odrzucania religii według własnego wyboru a także wolność uzewnętrzniania indywidualnie lub wspólnie z innymi, publicznie lub prywatnie religii bądź przekonań. Uzewnętrznianie to może wyrażać się w uprawianiu kultu, modlitwach, praktykach religijnych bądź w nauczaniu. Gwarantem tej wolności są m.in. regulacje prawnokarne zakazujące dyskryminacji ze względów religijnych. W polskim prawie karnym zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność wyznaniową lub bezwyznaniowość zawiera expressis verbis art. 118 k.k.. art. 118a § 3 pkt.2 k.k., art. 119 k.k. art. 194 k.k. zaś w art. 256 k.k. i art. 257 k.k. ustawodawca penalizuje publiczne nawoływanie do nienawiści na tle różnic wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość oraz publiczne znieważanie grupy ludności lub poszczególnych osób z tych względów. Zagadnienie „mowy nienawiści” (hate speech) oraz przestępstw popełnianych z motywów dyskryminacyjnych, w tym na tle wyznaniowym (hate crime; biased-motivated crime) staje się coraz częstszym zjawiskiem i problemem zarówno na świecie, jak i w Polsce. Przekonanie o wzroście skali zjawiska nie znajduje jednakże przełożenia na ilość postępowań karnych prowadzonych w tym względzie w Polsce. Taki stan skłania do pytania o przyczynę owej nikłej efektywności organów ścigania w wymienionej materii. W artykule podjęto próbę odpowiedzi na to pytanie.
EN
The freedom of conscience and faith is one of the most basic rules in contemporary and democratic societies, and is adopted in domestic and international law. It comprises the freedom of religious beliefs, the acceptance and rejection of any religion according to personal choice, as well as expressing, individually or together with others, publicly or privately celebrated religion and beliefs. This manifestation may be expressed in acts of worship, prayer, religious observances or in teaching. The adjustments in criminal law which prohibit religious discrimination are the guarantee of this freedom, which is expressively stipulated in the Polish Penal Code. According to arts. 188, 119 and 194, there is a ban on any discrimination because of denominational affiliation. Moreover, the legislator penalizes, in arts. 256 and 257, incitement to hatred in public due to religious beliefs or atheism, and insults to a group of people or individuals in public because of religious discrimination. The issue of “hate speech” and crimes committed because of discrimination, including religious discrimination, (hate crime; biased-motivated crime) is becoming a more frequent phenomenon, both in the world generally and in Poland. The awareness of the growth of this phenomenon is not visible, however, in the number of connected criminal procedures which are conducted in Poland. Such a situation leads to the question of the reason for such small effectiveness in this matter. This article tries to answer this question.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.