W pracy analizowano zawartość rtęci w glebie i mniszku lekarskim (Taraxacum officinale Web.) na terenach objętych wpływem przemysłu (Chorzów, Kędzierzyn-Koźle) i terenach odniesienia (Wojkowa, Laliki). Zawartość rtęci oznaczono za pomocą automatycznego analizatora rtęci Mercury/S.A.-3D firmy Nippon Instruments Corp. 1. Zawartość rtęci w glebie wahała się od 0,02 do 0,55 mikrograma/g na terenach przemysłowych i od 0,00 do 0,18 mikrograma/g na terenach czystych. Zakres zmian zawartości rtęci w korzeniu mniszka był następujący: 12,88-142,24 ng/g na terenach przemysłowych i 14,17-156,06 ng/g na terenach odniesienia.
EN
The content mercury in soil and dandelion were analysed. The samples were collected from industrial area (Chorzów, Kędzierzyn-Koźle) and from Wojkowa and Laliki as a reference area. The mercury content were determined by automatic mercury analyser Mercury/SP-3D Nippon Instruments Corp. 1. The mercury content in soil changed from 0,02 to 0,55 microgram/g for industrial area and 0,00 to 0,18 microgram/g for reference area. The range of changes of mercury contents in dandelions root was following: 12,88-142,24 ng/g for industrial area and 14,17-156,06 ng/g for reference area.
Leaves of great plantain (Plantago maior ) and of common dandelion (Taraxacum officinale) are valuable herbal ram materials, thereforo they should be characterized by low nitrate concentrations. However, they are obtained from natural sources and, as synantropic plants, they occur near roads and works emitting nitrogen oxides. Due to great adaptation abilities, they do not show the symptoms of nitrate intoxication. The research is aimed at evaluating possibly the best date and habitat conditions, under which plants of both species would be characterized by the lowest nitrate levels. The study was carried out in 2000-2002 within Szczecin city boundaries at seven points with various nitrate-pollution levels continuously monitored. The study revealed that common dandelion accumulated over twice as many nitrates as great plantain. The nitrate accumulation in both species was positively correlated with gas exchange processes (carbon dioxide assimilation and water transpiration). It indicated the fact that nitrate intake was reduced by outer factors such as light and temperature occurring at physiological minimum. Besides suit factors such as pH and climatic ones, the individual traits of a species largely determined the ability to intake and accumulate the nitrates.
PL
Liście babki zwyczajnej (Plantag maior) oraz mniszka lekarskiego (Taraxacum officinale) są cennymi surowcami zielarskimi, a zatem powinny charakteryzować się małymi stężeniami azotanów. Pozyskiwane są jednak ze źródeł naturalnych, a jako rośliny synantropijne występują na obrzeżach dróg oraz zakładów emitujących tlenki azotu. Ze względu na duże właściwości adaptacyjne, nie wykazują objawów skażenia azotanami. Praca ma na celu ustalenie możliwie najkorzystniejszych warunków terminowych oraz stanowiskowych, w których rośliny obu gatunków będą charakteryzowały się najniższym poziomem azotanów. W tym celu przeprowadzono doświadczenie na terenie Szczecinie w siedmiu punktach, na stałe monitorowanych przez PIOŚ o różnym stopniu skażenia siedliska azotanami. Stwierdzono, że mniszek lekarski kumuluje ponad dwukrotnie większe ilości azotanów aniżeli babka zwyczajna. Kumulacja azotanów w obu gatunkach jest dodatnio skorelowana z procesami wymiany gazowej: asymilacją CO2 i transpiracją H20. Wskazuje to na fakt, że pobieranie azotanów ograniczane jest przez czynniki zewnętrzne: światło i temperaturę, występujące w minimum fizjologicznym. Na zdolność pobierania i kumulowania azotanów poza czynnikami glebowymi takim jak. pH, oraz klimatycznymi ogromny wpływ mają cechy osobnicze gatunku.
Mniszek lekarski (Taraxacum officinale Web.) zaliczany jest do najważniejszych ziół stosowanych w biomonitoringu środowiska przyrodniczego. Celem pracy było określenie wpływu ryzosfery mniszka lekarskiego na zawartość metali ciężkich i aktywność enzymatyczną gleb z terenów miejskich o różnym oddziaływaniu antropopresji. Badania prowadzono na terenie Górnego Śląska i miast wschodniej Polski. Próbki gleby ryzosferowej i pozaryzosferowej pobierano w strefach śródmiejskich oraz na obszarach peryferyjnych miast. Zawartość metali ciężkich i aktywność enzymów wykazywała duże zróżnicowanie w glebie strefy ryzosferowej i pozaryzosferowej, jak również w poszczególnych obiektach badawczych, jednak wyraźnie zależała od intensywności presji antropogenicznej. Obserwowana stymulacja aktywności enzymatycznej gleby w bezpośrednim sąsiedztwie korzeni mniszka wskazuje, że strefa ryzosferowa stanowi naturalny filtr czyszczący środowisko glebowe z zanieczyszczeń dopływających z obszarów miasta.
EN
The dandelion (Taraxacum officinale Web.) is rated among the most important herbs used to biomonitor the natural environment. The paper was aimed at determining the impact of the dandelion's rhizosphere on the heavy metal content and the enzymatic activity of soils in urban lands with different anthropopressure impacts. The research was carried out in the Upper Silesia region and in towns of eastern Poland. Samples of rhizosphere and non-rhizosphere soils were collected in central sectors of the towns and in suburbia. The heavy metal content and the enzymatic activity showed a considerable differentiation in both rhizosphere and non-rhizosphere soils; however, they were distinctly related to the anthropogenic pressure intensity. The observed enzymatic activity stimulation of soil in the direct vicinity of the dandelion's roots indicates that the rhizosphere zone is a natural filter cleaning the soil environment from impurities infiltrating from urban areas. Changes in the soil enzyme activity in the dandelion's rhizosphere zone allow the assessment of the environmental hazards resulting from the presence of heavy metals in urban soils.