Omówiono podstawowe pojęcia związane z taksonometrią. Przedstawiono typologię zadań taksonometrycznych. Ukazano wzory zbiorów złożonych jednorodnych i niejednorodnych. Propozycje teoretyczne zilustrowano dwoma empirycznymi przykładami.
EN
The article shows a certain specific type of the so-called complex sets of objects which may be subject to taxonometric analysis (both groupings and orderings). A typical example of such complex sets is the set of territorial units [NUTS] which are hierarchically divided into smaller units belonging to a lower and lower level, e.g. countries - regions - provinces or provinces - districts - communes. The paper introduces the definition of the homogeneity of complex sets by distinguishing the state of simple and full homogeneity or heterogeneity. Theoretical proposals are illustrated by two empirical examples. The first one analyses the homogeneity of European countries for 4 features which describe natural migration of people. The subject of the analysis was 328 territorial units - counterparts of Polish provinces; however, the conclusions from the analysis regarded not provinces but countries which are an agglomeration of component provinces. The other example shows the application of the introduced ideas and methods for evaluating the homogeneity of time series and seeking in them the so-called turning points. Those issues have been illustrated taking as example Polish provinces described by two features — GNP and unemployment rate for the years 1997-2002. (original abstract)
W wielowymiarowej analizie porównawczej przy doborze cech opisujących obiekty ze względu na wyróżnione zjawisko złożone wykorzystuje się argumenty merytoryczne i kryteria formalne. W pracy, definiując odporną strukturę taksonometryczną, wskazano nowy, formalny sposób oceny doboru cech i wiarygodności wyników analiz. W niniejszej pracy zostanie zaproponowana procedura służąca do wyszukiwania z danego zbioru cech takich podzbiorów, za pomocą których można uzyskać taksonometryczne struktury odporne. Prezentację procedury poprzedzą podstawowe informacje dotyczące pierwszej głównej składowej oraz odporności i stabilności struktur taksonometrycznych. (fragment tekstu)
EN
Robust taxonometric structure defined in Z. Hellwig's work 'Stability and robustness of taxonometric structures' (1995) allows obtaining possibly unvarying results of ranking and comparing objects in multidimensional space. This article presents a proposal of separating in a given set of variables such subsets that produce robust taxonometric structure. This procedure uses the first principal component. (original abstract)
Artykuł jest poświęcony problemowi wyznaczenia dwóch najlepszych reprezentantów zbioru bez dzielenia zbioru na rozdzielne podzbiory.
EN
One of the most important economic problems is description of a set of data. The simplest way of description of the data set is the median or the mean. In the case of a heterogeneous set it is better to characterize it by two or more points (representatives). This paper presents how to generalize the terms of the median and the mean of a set. The problem of finding the best two set's representatives without division of the set into subsets is discussed. (original abstract)
Zaprezentowano podstawowe pojęcia i metody badań taksonometrycznych oraz wielowymiarowej analizy porównawczej wraz z pakietem komputerowym POLTAKS (taksonomia 2) oraz specyfikacje modeli przestrzennych.
W opracowaniu dokonano weryfikacji sieci neuronowych pod kątem zastosowań w klasyfikacji bezwzorcowej. Przeprowadzone badania mają dać odpowiedź na pytanie, czy sieci neuronowe mogą być wykorzystywane jako skuteczne metody wizualizacji i grupowania wielowymiarowych danych.
EN
The paper demonstrates the verification of neural networks usefulness in cluster analysis. The performedgimulational research with use of Kohonen self-organising feature maps give an answer to the question, if neural networks can be utilised as an effective method of multidimensional data grouping and visualisation. (original abstract)
Na podstawie syntetycznego zbioru obiektów buduje się funkcję kryterialną, która będzie obrazowała ogólne ryzyko kredytowe dla rozpatrywanych firm (sektorów). Rozpatrując wszystkie warunki towarzyszące akcji kredytowej danego banku pokazano, w jaki sposób uzyskać optymalną strukturę portfela kredytowego banku, przy której ryzyko kredytowe będzie najmniejsze.
EN
Criterion function, which depicts general credit risk for companies (sectors) in question, is built on the base of a synthetic set of objects. Considering all conditions accompanying given bank's credit share, it has been shown how to obtain an optimal portfolio structure, at which credit risk is minimal. (J.W.)
W artykule zaproponowano zastosowanie taksonomicznych metod klasyfikacji danych dla krótkich szeregów przekrojowo-czasowych w modelowaniu predyktywnym i prognozowaniu.
EN
In this article are proposed the use of k-means method in forecasting based on models with not random parameters, varying on clusters. There are also indicated, that methods of discrimination analysis can be used to measure the quality of division cross-section data to k-homogeneous groups. Theoretical consideration are illustrated with empirical example. (original abstract)
Przy pomocy taksonomicznych metod wielowymiarowej analizy statystycznej oceniono warunki życia w gminach: mieszkaniowe, komunikacyjne, opieki zdrowotnej i szkolnictwa podstawowego. Sklasyfikowano gminy ze względu na warunki życia ich mieszkańców, a następnie przeprowadzono analizę porównawczą warunków życia w gminach województwa zamojskiego.
EN
This paper presents an algorithm for the multidimentional comparative analysis of the distribution of material living conditions in communes. The special attention has been paid to the selection of diagnostic attributes arranged in 4 groups: housing conditions, communication conditions, health care conditions and education conditions in primary schools. The living conditions in communes have been described by means of synthetic measures. Various classifications of communes subject to values of synthetic measures have been obtained and presented. The methodological approach suggested has been applied to the evaluation of living conditions of population in the communes of Zamość province. (original abstract)
W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat warunki funkcjonowania banków uległy zasadniczym zmianom. Sprawiła to deregulacja stóp procentowych, produktów i obszarów działania banków, globalizacja operacji finansowych, gwałtowny postęp techniki elektronicznej oraz upowszechnienie bieżącej informacji o warunkach lokowania kapitału. . Konsekwencją tego jest niestabilność dopływu kapitału do banków oraz spadek rentowności i wzrost ryzyka inwestowania. Pojawiła się ostra konkurencja między pośrednikami finansowymi o dostawców i biorców kapitału. Wszystko to razem stało się przesłanką do zwiększonego zainteresowania banków swoją kondycją finansową. Znajomość bieżącej i przyszłej sytuacji finansowej stanowi podstawę dokonania korekty dotychczasowych zasad działania banku, niezbędnej dla utrzymania oraz umocnienia pozycji na rynku. Celem artykułu jest ukazanie znaczenia informacji o podłożu finansowym dla sprawnego i skutecznego zarządzania instytucją finansową, jaką jest bank. Analiza wskaże skupienia banków podobnych pod względem wybranych wskaźników i pozwoli ocenić ich kondycję oraz różnicę między powstałymi grupami banków. (fragment tekstu)
EN
In the paper the issues of analyses of financial conditions of banks noted on the Warsaw Stock Exchange on the basis of the classical methods of taxonomy were discussed. The research was done in the profile of financial indexes which are the fundamental power of the discussed values. The aim of the article is to show the importance of Information of the financial background for the efficient financial institution management, such as a bank. The main aspect is to show rarely applied taxonomic methods for analysis of banks financial situation, among them the Czekanowski's method and the Wrocław method of taxonomy. (original abstract)
Przedmiotem niniejszego artykułu jest proces restrukturyzacji wybranego sektora gospodarki oparty na przedsiębiorstwach odgrywających główną rolę w tym sektorze. W zaprezentowanej analizie wykorzystano syntetyczną miarę rozwoju społeczno-gospodarczego opracowaną przez Danutę Strahl. Na potrzeby badania wybrano sektor górnictwa węgla kamiennego w Polsce, gdyż restrukturyzacja właśnie tego sektora gospodarki, obok hutnictwa żelaza i stali, spowodowała swoistą integrację państw europejskich, co doprowadziło do powstania Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. W Polsce jednym z pierwszych przedsięwzięć transformacji gospodarczej była restrukturyzacja właśnie sektora górnictwa węgla kamiennego. Wyniki przeprowadzonych analiz pokazały, że proces restrukturyzacji poszczególnych podmiotów badanego sektora przebiegał zbyt wolno w stosunku do zmian zachodzących w otoczeniu, a ich efekty były nieadekwatne do poniesionych nakładów oraz wymagań rynkowych. Na podstawie badań udowodniono wysoką przydatność wykorzystanej metody taksonomicznej do oceny efektywności restrukturyzacji poszczególnych sektorów gospodarki w Polsce. (abstrakt oryginalny)
EN
This article concentrates on the restructuring process of a selected sector of the economy in Poland, based on companies that play a key role in the sector, with the application of cluster analysis method - a synthetic measure of socioeconomic development, introduced by Danuta Strahl. For the purpose of the study, the coal mining sector has been selected. The restructuring of this particular sector, in addition to iron and steel industry restructuring, has been a driving force of European countries integration, which later led to the creation of the European Economic Community. One of the first projects of economic transformation in Poland, carried out after 1989 was government decision to restructure the coal mining industry. The results of the analysis show that taking the developments on international coal markets into account, the process of the mining sector restructuring in Poland was implemented too slowly and its effects were inadequate and unsatisfactory in terms of the total financial costs that had been paid by the Polish economy and from the point of view of market requirements. The research has proved large usefulness of the selected cluster analysis method in monitoring the effectiveness of the mining sector restructuring in Poland. (original abstract)
Przedstawiono metodologię dotyczącą analizy, rangowania i klasyfikacji obiektów wielocechowych. Omówiono: metody zamiany destymulanty i nominanty na stymulantę, normowanie i ważenie cech, macierze i ich własności, generowanie macierzy danych na podstawie macierzy korelacji i odległości, metody klasyfikacji, mierniki oceny klasyfikacji, agregaty odporne i metody rangowania obiektów wielocechowych. Druga część pracy zawiera opis programu komputerowego "Taksonomia numeryczna" oraz metody dyskryminacji.
EN
Numerical taxonomy is a book about methodology of cluster analysis, ranking, object classification and multivariable analysis. Software package attached to the book enables the application of described methods in real-life problems. The book is divided into two parts. The first part contains algorithms related to classification, conversion of variables into stimulants, variables normalization (scaling), ordering and analysis of multivariable set. The chapters describe both well-known and uncommon algorithms. In addition the author presents a collection of her own, unique algorithms like data matrix generation procedure based on Euclidean distance matrix or very simple tests for general distance matrixes and Euclidean distance matrixes. The second part is a detailed description of a software application. The application consists of many usually independent commands. The commands can be easily selected and executed in an ordered way which suits the individual task. The user is allowed to select freely and change different levels of a well-known methodology or to create one's own custom-made solution. The book and the software application are addressed to a wide audience-students, scientists and everyone who needs a sophisticated tool for ranking, cluster analysis and data mining on a daily basis. The main motivation is to present methodologies, author's ideas and algorithms in a simple, straightforward way illustrated with many detailed and comprehensive examples. The author wants to provide a reader with algorithms that are valuable tools not only in scientific research but also in real-life applications. (original abstract)