In light of the significant stratification of Polish middle class, the formation of a group of people representing the "seed" Polish upper class seems to be obvious. This is a group almost totally unrecognized by economic sciences, though representing a very important segment of customers. The difficulties in the recognition of the group are not only the consequence of the lack of developmental analogies to other market economies (almost 60- year long break in functioning of this class in Poland), but also its hermetic nature. The paper will also present the major dilemmas encountered by the authoress at the stage of carrying out her research surveys.
Celem artykułu jest ocena aktualnego stanu wiedzy na temat struktury klasowej współczesnego społeczeństwa polskiego. Ocena ta ogranicza się do prac publikowanych w ostatnich kilku latach w zakresie socjologii, w których przedstawia się model tej struktury. Na ten temat systematycznie wypowiada się ostatnio dwóch badaczy - Henryk Domański i Jacek Tittenbrun. Ich publikacje stały się zatem przedmiotem zainteresowania w tym artykule. Na podstawie przeprowadzonych badań autor uzasadnia tezę, że w polskiej socjologii nie opracowano dotąd - opierając się na badaniach empirycznych - modelu, który mógłby stanowić teoretyczną podstawę do opisywania, objaśniania i prognozowania zjawisk z zakresu struktury klasowej współczesnego społeczeństwa polskiego i jej dynamiki. W rezultacie społeczeństwo polskie nie dysponuje wystarczającą samowiedzą w zakresie procesów społecznych, które dokonały się w trakcie transformacji ustrojowej, i ciągle się dokonują wraz z procesami rozwojowymi. W artykule uzasadnia się twierdzenie o konieczności podjęcia nowych badań w tym zakresie. (abstrakt oryginalny)
EN
The aim of this article is evaluation of current state of knowledge on the class structure in modern Polish society. Evaluation presented in it is limited to papers published in recent years in the field of sociology. Recently in Poland on the class structure regularly speaks only two investigators: Henryk Domański i Jacek Tittenbrun. In this article I am trying to justify the thesis that in current Polish sociology is not developed a model which could form the basis for describing, explaining or predicting phenomena occurring in the class structure of contemporary Polish society. As a result, the Polish people haven't sufficient self-knowledge in the social processes which have taken place during the systemic transition and are contemporary continuing. In this article, I point out to the need to undertake new research in this area. (original abstract)
W artykule opisano przebieg polskiej transformacji. Przedstawiono fazy transformacji oraz omówiono ruch pracowniczy „Solidarność”, który odegrał największą rolę w pierwszej fazie transformacji. Następnie scharakteryzowano drugą i trzecią fazę transformacji oraz grupy, które odegrały w nich najważniejsze role.
EN
The first phase of the Polish transformation was greeted with a wave of worker protests which led to the creation of the mass social movement Solidarity. The end of the first phase and beginning of the second were marked by the Round Table agreement and parliamentary elections in 1989. Workers and intellectuals made up the base of the first phase. The second phase, in which privatisation and economic restructuring were the most important processes, was built upon a different social base composed of the 'returning class' - entrepreneurs and professionals. In this coming decade of the transformation, the most important group of players will be young professionals, and workers will remain the balance group. The European dimension of the transformation and experience resulting from the present crisis will exert an influence on them. (original abstract)
Struktura klasowo-warstwowa utrzymuje się w Polsce i zyskuje na znaczeniu w Europie Zachodniej (głównie w Wielkiej Brytanii, Francji i w Niemczech). W artykule przedstawiono informacje dotyczące struktury klasowo-warstwowej, oraz rozważono problem czy istnieje związek miedzy utrzymywaniem się tej struktury z żywotnością wspólnot narodowych.
EN
The author demonstrates that in Western countries (USA, France, Great Britain and Germany), class structure persists and is even strengthening. In the United States, for example, as much as 40% of the employed are counted among the working class (more than in Poland). The division into working class, farmers, white-collar employees, professionals, bankers and financiers and large and small entrepreneurs in Poland is clear. This categorization, however, does not undermine national ties in any significant way, both due to past experience (mass opposition to the political system imposed by the USSR and its domination of cultural life) and the vitality of cultural heritage. (original abstract)
Tak jak dostępność nowych idei może prowadzić do rozwoju nowych instytucji, tak również ich niedostępność może mieć ogromne polityczne konsekwencje. Artykuł ukazuje paradoksalną nieobecność dyskursu klasowego w politycznych debatach postkomunistycznej Polski - paradoksalną, ponieważ ci sami aktorzy, którzy go unikali, wierzyli, że dylematy postkomunistycznego formowania klas oraz nierówności społecznych stanowiły główne źródło problemów oddziałujących na kształt kraju i wpływających na polityczną agendę. Autor artykułu dokumentuje wczesne myślenie o klasie jako kategorii społecznej i polityce czołowych działaczy politycznych. Wywodzi ich obawę przed dyskursem klasowym z ograniczonej wiedzy o powojennych odmianach kapitalizmu europejskiego i roli, jaką silne ruchy pracownicze odegrały w ich stabilizowaniu. Efektem odrzucenia dyskursu klasowego nie było powstrzymanie wybuchu gniewu klasowego, ale zastąpienie gniewu wypływającego ze sprzeczności społeczno-ekonomicznych konfliktem tożsamości ideologicznych, co spowodowało osłabienie liberalnej polityki, którą większość postkomunistycznych liberałów chciała wzmocnić. W ostatniej części artykułu autor analizuje najnowsze polskie myślenie o kategorii "klasa" w kontekście reakcji na polską edycje książki Klepka Solidarności. Pokazuje utrzymujące się wciąż krytyczne nastawienie wobec tej kategorii pojęciowej, ale podkreśla też, że wśród wielu młodszych badaczy przeżywa ona swoisty renesans, stając się ponownie istotnym narzędziem analiz życia społecznego. (abstrakt oryginalny)
Nową klasę średnią w Polsce tworzą trzy grupy ludzi: uwłaszczona nomenklatura; osoby, które w ostatnich latach nie rozporządzając większymi środkami finansowymi rozpoczęły indywidualną działalność gospodarczą, w przeważającej mierze handlową; wreszcie ci, którzy pomnożyli swój kapitał, zdobyty w czasach realnego socjalizmu. Esej ten traktuje o przydatności wykształconych w poprzedniej epoce "technik merkantylnych" w warunkach gospodarki rynkowej. (abstrakt oryginalny)
Autor rozważa problem identyfikacji, tworzenia i wzmacniania klasy średniej w Polsce, widząc w niej jeden z podstawowych czynników i nośników rozwoju społeczno-gospodarczego. Polską klasę średnią tworzą ludzie o dochodach w przedziale 10-30 tys. zł miesięcznie, a jej znaczenie jest wyraźnie niższe niż w pozostałych krajach europejskich. Tworzenie klasy średniej jest procesem obiektywnym we współczesnej gospodarce, przy czym w Polsce obserwujemy sztuczne, niebezpieczne przyspieszenie tego procesu, kosztem interesu społecznego. (abstrakt oryginalny)
EN
The author takes into consideration a problem of identification, creation and strengthening of middle class in Poland as one of the basic factors of socio-economic development. Polish middle class constitute people with incomes between 10 and 30 thousands zloty monthly, and its meaning is explicitly lower than in the other European countries. Creation of middle class is an objective process in modern economy, however, in Poland there is observed artificial, dangerous acceleration of this process at the expense of social interest. (original abstract)
Przedmiotem rozważań w opracowaniu jest próba określenia miejsca i roli przedsiębiorcy w strukturze społecznej Polski po 1990 roku, na podstawie dostępnych badań. Autor skoncentrował się na kilku aspektach: początkach prywatnej przedsiębiorczości, społeczno-socjologiczym wizerunku przedsiębiorcy, regionalnym zróżnicowaniu lokalizacji prywatnych firm i programach rządowych skierowanych do prywatnego sektora, powstałych zrzeszeniach przedsiębiorców tworzących otoczenie biznesu oraz roli sektora prywatnego w gospodarce Polski.
EN
The subject of this article is an attempt at describing position and role of entrepreneur in the social structure in Poland after 1990. The author concentrates on some aspects: beginning of private entrepreneurship, social and sociological image of entrepreneur, regional diversity of private firm, localisation and role of private sector in Poland. (MP)
Artykuł poświęcony został problemom badania struktury społecznej. W pierwszej części autor przedstawił wybrane schematy (np. neoweberowskie, noemarksistowskie) i modele teoretyczne opisujące społeczne struktury klasowe w krajach zachodnich. W drugiej części omówiono kilka segmentów struktury ludności polskiej i zaproponowano schemat struktury, który odnosi się do aktualnego stanu społeczeństwa polskiego. Głównym pytaniem, na które autor poszukiwał odpowiedzi, to jaka jest przydatność zachodnich schematów klasowych do opisu bieżącej sytuacji społeczeństwa polskiego.
EN
The article was devoted to problem of social structure research. In the first part the author presented selected patterns and theoretical models describing social class structure in western countries. In the second part discussed some segments of population structure in Poland. (MP)
W artykule poruszono problem dotyczący sytuacji społeczno-zawodowej i ekonomicznej ludności zamieszkującej duże miasta galicyjskie w dobie autonomii (1867-1914). Analiza dochodów wykazała, że większość populacji czerpała dochody z przemysłu i rzemiosła, pozostała część z handlu i administracji. Niewielka część ludności zamieszkującej miasta osiągała dochody podlegające podatkowi, co świadczy o niskich zarobkach populacji.
EN
The paper is on the list of researches on the urbanization of Galicia in periods of autonomy undertaken by Polish historiography. The urban population has always been differentiated with respect to their status, nationality, profession and wealth. The largest has been the middle-class, the group with full rights. Political transformations such as enfranchisement, economic and political liberalization that took place during 1848-1867 influenced the demographic and economic growth as well as the civilization of most towns in Galicia. Subsequent years of the second half of the nineteenth century witnessed a steady growth of urban population. This increase was due to rural-urban migration and from smaller rural settlements including, though rare, the annexation of surrounding villages. The demographic growth of large towns was similar, which led to amongst other things their multifunctional nature. The urban population mirrored the multinational mosaic of Galician society. The attainment of autonomy significantly influenced the growth of education, improving the quality of schools in Galicia, which became noticeable in larger urban centres. The number of persons belonging to the intelligentsia group, who were mostly concentrated in the larger towns, increased significantly during the period of autonomy. An analysis of the sources income showed that the group under study did not have a dominant source of living. The study shows that the largest proportion of the population secured their living from the industrial and craft sector, while commerce and administration came lower on the table. Employment patterns among residents of large towns were similar to that of sources of income. This multifunctional nature of most urban areas assured a reasonably beneficial urban growth free from serious fluctuations resulting from economic depressions. The social composition of the professionally active part of the society is a proof of a steady process of capitalistic evolution in various aspects of the economies of urban centres. An analysis of the economic situation shows that only a very small proportion of the population achieved taxable incomes, which is confirmation of the weak economic base of the population under study. Only a very small proportion of the population of the towns covered by the research had incomes suitable for higher tax rates. A characteristic feature of the group of high income tax payers was the fact of it being dominated by the Jews. The weakest taxable group on the other hand, was the Ruthenian population. (original abstract)
Autor analizuje najważniejsze społeczne doktryny zachodnie dotyczące prognoz i odpowiedzi na pytanie, czy zmiany społeczne prowadzą do powstania nowej klasy średniej, czy też nowej klasy robotniczej. Na tym tle przedstawia trzy głośne prace V. Giscarda d'Estaing ("Demokracja francuska", "Stan Francji", "Dwie trzecie Francuzów"), których ambicją było stworzenie ideologicznych podstaw integracji Europy na podstawach innych niż liberalizm amerykański i totalitarna doktryna marksistowska w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Autor dokonał także własnej weryfikacji statystycznej rzeczywistego rozwoju społecznego we Francji w celu określenia miejsca polityki społecznej i planowania społecznego także w odniesieniu do procesu przekształceń ustrojowo-systemowych dziejących się w Polsce.
EN
At the beginning of the paper the Author as turned attention to two tendencies generalizing processes of social differentiation: enlargement of the new middle-class range and creation of the new working class. The main part of the discussion analyzes the trilogy of works by V. Giscard d'Estaing from 1970s and 1980s reflecting the opinion of the middle class. lt is associated with a tendency towards a far-advanced social intervention, including a postulate ol so called social Marxism. Beside direct scientific and research results, the paper also presents indirect conclusions for the system transformation in Poland, based on the Social Liberal option, represented by the chiefly considered author - V. Giscard d'Estaing.(original abstract)
Artykuł dotyczy zmian w strukturze społeczeństwa polskiego. Autor omówił dwa dominujące podejścia w ocenie struktury społecznej: strukturalne i stratyfikacyjne. Następnie przeanalizował charakter społeczeństwa polskiego przed i po transformacji gospodarczej. Autor podkreślił, że główną cechą nowej struktury społeczeństwa jest silny transfer pracowników z sektora publicznego do prywatnego i towarzyszące temu zjawisko ubożenia ludności. Za najważniejsze czynniki wpływające na kształt struktury społeczeństwa polskiego autor uznał zróżnicowanie sektorowo-branżowe oraz wykształcenie.
EN
The article concern changes in social structure in Poland. The author discussed two approaches to social structure evaluation: structural and stratification. Next analysed character of Polish society before and after economic transformation. The author stressed main features of new social structure and strong transfer of employees from public to private sector. (MP)
Jednym z przejawów zwyczajów żywieniowych jest wybór przez konsumenta miejsc pozyskiwania żywności. Jego zwyczaje żywieniowe są determinowane m.in. przez czynniki o charakterze wewnętrznym, w tym przez przynależność do grupy społeczno-zawodowej. Celem opracowania jest analiza wpływu grupy społeczno-zawodowej, do której należy konsument na jego wybory dotyczące źródeł produktów żywnościowych. (oryg. streszcz.)
EN
Choice of food purchasing places is one of the consumer"s feeding customs expression. Between other factors, membership of socio-professional group determines his feeding customs. Purpose of that elaboration is analysis of influence of socio - professional group that consumer belongs to on his choices concerning food products sources. (original abstract)
Najnowsza historia śląskiego rynku pracy pełna jest zwrotów, na które miało wpływ wiele czynników zewnętrznych. O ile jednak ich oddziaływanie w latach 1990-2003 (zmiana ustroju, wzrost gospodarczy, restrukturyzacja przemysłu ciężkiego, wejście na rynek pracy roczników wyżu demograficznego) zostało zbadane dość szczegółowo, o tyle ciekawym i wciąż aktualnym przedmiotem analiz wydają się zmiany, które zaszły w ostatnich latach. Bezdyskusyjny jest pozytywny wpływ integracji europejskiej (od 2004 r.), a także negatywne skutki kryzysu gospodarczego (od 2008 r.). Celowa wydaje się jednak odpowiedź na pytanie, czy wymienione czynniki w równomiernym stopniu oddziaływały na sytuację wszelkich środowisk zawodowych. Niniejsza praca pozwoli głębiej zbadać tak postawiony problem. (fragment tekstu)
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.