The essay does not try to present a detailed history of the progressive movement, it rather outlines its development as a specific manifestation of the Czech national, constitutional, and at the beginning also social radicalism. It follows individual stages in internal differentiation of the movement, which influenced a considerable part of Czech middle class intellectuals and to a lesser degree those of the working class. It attempts to identify its connections to other parts of the Czech political system in the stormy period on nationalistic animosities, struggle for reforms in the Habsburg Monarchy and the development of modern political parties that were of mass nature, however of an interest type. Since the author recently published a number of relevant monograph studies, in this particular study he mostly summarizes findings obtained so far. The author presents a new interpretation of the biography of a cofounder of the progressive movement Antonín Hajn (1867–1949) as well, who was the main carrier of its tradition.
2
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
W artykule podjęto próbę odpowiedzi na pytanie o miejsce i znaczenie badań z zakresu najnowszej historii politycznej państw bloku wschodniego dla rozwoju studiów europejskich jako dyscypliny badań naukowych. Punktem wyjścia rozważań jest koncepcja studiów europejskich sensu largo przedstawiona przez Konstantego A. Wojtaszczyka i Wojciecha Jakubowskiego. Publikacja ma formę refleksji metodologiczno-źródłoznawczej, opartej o pracę doktorską autora, której temat stanowi analiza decyzyjna tzw. "sprawy "Radosława"" w latach 1949-1956. (abstrakt oryginalny)
EN
The article is an attempt to analyse the role of research on the Eastern Bloc political history for European Studies as an academic discipline. The main discussed issue is the concept of European Studies sensu largo by Konstanty A. Wojtaszczyk and Wojciech Jakubowski. The article is a general source-methodological reflection on the its author's doctoral thesis on decisional analysis of "Radosław's case" between 1949-1956. (original abstract)
Przedstawiono programy, uchwały i manifesty dwóch podstawowych obozów walczących o władzę w powojennej Polsce: rządowego i prokomunistycznego.
EN
The intention of the author was to present and compare the main programmes of the system reforms in post-war Poland, declared by two political camps competing for power: the London camp and the revolutionary left-wing camp, in the years 1943-1944. The paper presents the basic programme postulates of both the camps and identifies them with the basic trends of the Polish political thought. (original abstract)
Artykuł przedstawia różne koncepcje integracji Europy Środkowo-Wschodniej w latach drugiej wojny światowej i tuż po jej zakończeniu. Zróżnicowane wizje przedstawiały ugrupowania prawicy narodowej, środowiska "postpiłsudczykowe", ugrupowania chrześcijańsko-społeczne, ruch ludowy, opcja liberalno-demokratyczna, ruch socjalistyczny, organizacje syndykalistyczne i rząd RP. Dość powszechną aprobatę zyskała idea konfederacji polsko-czeskiej, która przekształciłaby się w związek krajów Europy Środkowo-Wschodniej, tworzących federację.
Artykuł przedstawia historię stosunków polsko-niemieckic od 1939 roku do chwili obecnej. Autor prezentuje w porządku chronologicznym etapy depolaryzacji i normalizacji stosunków pomiędzy oboma narodami, które doprowadziły do wzajemnego pojednania. Nawet dzisiaj, 65 lat po agresji niemieckiej na Polskę, jest bardzo ważna świadomość i wiedza na temat głównych przeszkód w zbliżeniu pomiędzy Polakami i Niemcami. Autor stwierdza, że ciągle brak dalekowzroczney koncepcji rozwoju przyszłych stosunków, i świadomości, że polityka i gospodarka nie wystarczą aby uczynić Polaków i Niemców idealnymi sąsiadami. Dobre chęci aby pracować razem by osiągnąć ten cel podzielają jedynie niektóre środowiska. Szerszy udział społeczeństwa jest niezbędny jeśli ma być osiągnięte wzajemne zrozumienie.
EN
The article discusses the history of Polish-German relations from 1939 to the present. The author presents in chronological order the stages of depolarization and normalization of retations between the two nations that have led up to their reconciliation. Even today, sixty-five years after the German aggression on Poland, it is important to remember the major obstacles that marked the way to rapprochement between Poles and Germans. The author concludes that we still lack a farsighted awarness of the possible future developments, as well as discernment that mere politics and economy cannot make Germans and Poles exemplary neighbors. The will to work together towards this goal is only shared by some circles. However. a wider participation of the public is necessary if better mutual understanding is to achieved, as even time cannot heal all the wounds of the past.
Ostatnia dekada XX stulecia zaczęła się gwałtownymi wstrząsami związanymi z upadkiem komunizmu i zakończeniem zimnej wojny. Potem gospodarka światowa wkroczyła w okres dobrej koniunktury, której siłami napędowymi były rewolucja informatyczna i globalizacja. Pod koniec dekady zaczęły się ujawniać negatywne skutki obu procesów. Liberalizacja rynków finansowych przybrała rozmiary wcześniej niespotykane, przyczyniła się w połączeniu z upłynnieniem kursów walutowych do powstania szeregu nowych, spekulacyjnych w swojej naturze instrumentów finansowych. Co więcej, w rękach dysponentów kapiału znalazła się władza zarezerwowana wcześniej jedynie dla polityków. Klasa średnia stanęła przed widmem zaniku na skutek postępującego rozwarstwienia pomiędzy biednymi i bogatymi.
Artykuł przywraca naszej pamięci idee agraryzmu i losy formacji politycznej, która próbowała agraryzm wprowadzić do życia publicznego i politycznego Polski po II wojnie światowej. Jednak idee agraryzmu, podobnie jak realizująca jego cele i wartości formacja polityczna, przegrały starcie z doktryną obowiązującą w PRL. Autorka przypomina sposób, w jaki wymazano z naszej tradycji i pamięci to ważne doświadczenie polskich chłopów. Zauważa intencjonalny charakter dyskontynuacji agrarystycznej tradycji oraz rolę, jaką w tym procesie odegrały represje lat stalinowskich. Pokazuje współczesne, złożone konsekwencje nobilitacji socjalistycznych rozwiązań i społeczne koszty marginalizacji demokratycznych, solidarnych rozwiązań agraryzmu, które przegrały w 1947 roku. (abstrakt oryginalny)
EN
The article brings back to our memory the ideas of agrarism and the fates of political formation that tried to introduce these ideas into the public and political life of Poland after the Second World War. However, the ideas of agrarism and the political formation implementing its goals and values suffered a defeat in the clash with the doctrine binding in People's Poland. The author describes the way in which this important experience of Polish peasants was erased from the tradition and memory of the Polish nation. She points to the intentional character of the discontinuation of agraristic tradition and the role played in this process by reprisals of the Stalinist period. She shows the contemporary, complex consequences of the ennoblement of socialist solutions and the social costs of the marginalization of democratic, solidary solutions of agrarism that lost in 1947. (original abstract)
Przedstawiono sytuację Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w kontekście postanowień konferencji w Jałcie w 1945 r.
EN
After the end of World War II several thousand soldiers of the Polish Armed Forces, who did not want to return to the country, stayed in Western Europe. Having made a decision to live in exile, they had to pass through the Polish Corps of Training and Distribution, to experience lots of difficulties and misfortune before they settled in Great Britain or other countries. In the period of the increasing cold war tension the idea of the Polish army was revived in the émigré military circles. However, the reconstruction of the Polish army, even in part., was never carried into effect. (original abstract)
Relacje między państwem a Kościołem we Włoszech zawsze miały specyficzny charakter. Z jednej strony Kościół pozostawał bowiem w opozycji do państwa włoskiego, ze względu na przeciwstawienie teoretycznych pojęć liberalnych postulatom katolickim, z drugiej strony ten specyficzny charakter stosunków państwo-Kościół był wynikiem dwóch czynników : risorgimento oraz "kwestii rzymskiej". Inaczej kształtowały się stosunki między państwem a Kościołem przed wybuchem I wojny światowej, inaczej w okresie międzywojennym - co miało znaczący wpływ na udział katolików z życiu politycznym Włoch. Odmienne również były te relacje w okresie dyktatury faszystowskiej i w czasie II wojny światowej. Niemnie jednak, pomimo różnorakich trudności, katolicy wyraźnie zaznaczyli swą obecność na włoskiej scenie politycznej, dając tym samym dowód żywego zainteresowania własnym krajem. (abstrakt oryginalny)
EN
The relations between the state and the Church in Italy have always been quite peculiar. On the one hand, the Church was in opposition to the Italian state, due to the incongruence of its liberal ideas with the postulates of Catholicism, but on the other hand, this peculiarity was determined by two more practical factors: the Risorgimento and the "Roman Question". These relations before the outbreak of World War I were different from what they became in the interwar period - and that had a significant impact on the Catholics' participation in Italy's political life. The relations continued to change during the Fascist dictatorship and in the course of World War II. Nevertheless, despite a variety of difficulties, Catholics had a pronounced presence on the Italian political arena, thus proving their vivid interest in their own country's affairs. (original abstract)
Pogłębiające się procesy integracyjne, zachodzące w Europie Zachodniej nakłoniły liderów europejskich partii politycznych do wypracowania nowego modelu politycznego działania. W przypadku partii liberalnych było to manifestowane w formie Międzynarodówki Liberalnej. W pracy opisano genezę i rozwój instytucjonalno-terytorialny Międzynarodówki Liberalnej od okresu poprzedzającego II wojnę światową do czasów współczesnych.
EN
The integration processes under way in Western Europe have prompted European political parties to work out a new, institutionalised model of political action. In the case of liberal parties, this was manifested in the establishment of the Liberal International. In its initial phase, the Liberal International mostly tackled European issues. When it was joined by parties and organisations from Asia, South America and Africa, greater emphasis was put on the problems facing developing countries. Despite certain differences in the priorities of member-parties, they are able to cooperate effectively on the basis of the common values contained in the Liberal International`s key documents. The Liberal International comprises 82 liberal parties, of which 20 are currently participating in government. The member-parties of the Liberal International have a total of three million members working in over 48 countries. The range and depth of activities undertaken by the Liberal International suggestes that in the next few years it will become an organisation of global importance.(short original abstract)
Na podstawie zachowanych zbiorów prasy konspiracyjnej autor omawia koncepcje terytorialno-polityczne, które w latach okupacji sformułowało Stronnictwo Narodowe. Koncepcje te oparte były o teorię "dwóch wrogów". Zakładały powstanie związku środkowoeuropejskiego, w którym Polska odgrywałaby przodującą rolę.
EN
The author discusses the territorial programme of the underground National Party during the German occuopation, and its evolution. The territorial conceptions presented in the printed matters of the conspiratorial National Party aimed at the formation of bloc of countries in Central-Eastern Europe under the direction of Poland. (original abstract)
Artykuł poświęcony jest problematyce kształtowania się poczucia odrębnej narodowości austriackiej po rozpadzie monarchii austrowęgierskiej w roku 1918. Kryterium wyodrębnienia republiki austriackiej była przynależność ludności do narodowości niemieckiej. Przeważające początkowo dążenie do przyłączenia do Niemiec uniemożliwiał Traktat z Saint-Germain z 1919 roku. Stopniowo zyskiwała jednak na sile "idea austriacka", propagowana głównie przez obóz katolicki i monarchistyczny. Po 1933 roku dążenie do Anschlussu zostało zmonopolizowane przez austriackich narodowych socjalistów, przeciwstawiali mu się zaś przedstawiciele chrześcijańskiego państwa korporacyjnego. Brak widocznego oporu przeciw przyłączeniu Austrii do hitlerowskiej III Rzeszy w 1938 dowodzi, że patriotyzm austriacki nie zapuścił wystarczająco głębokich korzeni w całym społeczeństwie. Dopiero klęska Hitlera w II wojnie światowej sprawiła, że Austriacy zaczęli postrzegać swoją tożsamość narodową w opozycji do Niemców. (abstrakt oryginalny)
EN
The subject of the article is the formation of the sense of separate Austrian nationality in the aftermath of the breakdown of the Austro-Hungarian Empire in 1918. The new republic was created to encompass people of German nationality. The idea of the Anschluss, although predominant in the early phase of the republic, was ruled out by the Treaty of Saint-Germain of 1919. Gradually, the "Austrian idea", propagated mainly by the Catholic and monarchist camp, gathered momentum. After 1933 the Anschluss tendency was monopolized by the Austrian National Socialists, and opposed by the representatives of the Christian corporative state. The lack of visible resistance to the annexation of Austria by Hitler's Third Reich in 1938 proved that Austrian patriotism had not struck deep enough roots in the entire society. It was only after the defeat of Hitler in World War II that the Austrians began to perceive their national identity in opposition to the Germans. (original abstract)
Autor analizuje rozwój międzynarodowych stosunków politycznych w Europie w latach dziewięćdziesiątych. Stwierdza iż tendencje integracyjne, globalizacyjne ścierają się z dążeniami do zachowania tożsamości lokalnej, narodowej, kulturowej i samodzielności gospodarczej, a przede wszystkim tradycyjnie rozumianej suwerenności państwowej.
EN
The author analysed a development of international political relations in Europe in 90's. He affirms that tendencies of integration and globalization are clashing with behaviours of local, national, cultural identity, economic independence and national sovereignty above all.(AŁ)
Zagadnienie bezpieczeństwa Europy i tym samym bezpiecznego w niej miejsca Polski, jako państwa niepodległego i suwerennego, stanowiło zasadniczy nurt rozważań polskiej myśli politycznej okresu II wojny światowej.
EN
This has been the principle trend in Polish political thinking during the Second World War. Remembering the tragic experiences of September 1939 and Poland's isolation, all Polish thinkers active at that time saw the necessity of providing Europe with such political mechanisms and systems of alliances which would secure Poland's safe and stable position in the post-war configuration of power on this continent. (short original abstract)
Do najważniejszych zjawisk wpływających na kształtowanie polityki międzynarodowej należą: rosnące znaczenie organizacji narodowych i ponadnarodowych; globalizacja gospodarki; funkcjonowanie konsorcjów ponadnarodowych; tworzenie się światowego systemu rynków finansowych; zjawiska transnarodowe; rozwój środków i szybkość przekazu informacji; działalność organizacji pozarządowych. Rosnąca tendencja do łączenia się państw w koalicje przynosi ewolucję dyplomacji w kierunku rozmów wielostronnych. Zdaniem autora dyplomacja poddana nowym wyzwaniom czasu powinna skierować się ku: myśleniu długoterminowym oraz sztuce stosowania umiaru.
EN
The most important phenomena influencing international policy are: increasing significance of national and international organisation; the globalisation of economy; the functioning of international consortiums; the establishing of global system of financial markets; transnational phenomena; the development of information canals. According to the author, if diplomacy is to face new challenges, it has to be oriented towards long-term planning and ability to act in moderation. (MN)
Po I wojnie światowej Niemcy nie pogodziły się z werdyktem Traktatu Wersalskiego i usiłowały poddać go rewizji, szczególnie klauzulę dotyczącą zachodniej granicy z Polską. Ta polityka była wspierana przez niemiecką naukę, a zwłaszcza geografię. Polska społeczność akademicka pospieszyła z obroną, włączając geografię. Świeżo powołany uniwersytet poznański stał się głównym centrum polskiej myśli zachodniej i "szkoły geograficznej" założonej przez profesora Stanisława Pawłowskiego. Studia w tym zakresie zostały podjęte również przez przez w Instytucie Bałtyckim w Toruniu (założonym w 1926) i później przez Instytut Śląski w Katowicach (1934). Głównym celem badawczym obydwu instytucji była obrona polskiego polityczno-terytorialnego statusu Pomorza, polskiego wybrzeża bałtyckiego i Górnego Śląska przeciwko rewizjonistycznej polityce Niemiec. Polska myśl zachodnia była kontynuowana podczas II wojny światowej i okupacji niemieckiej. Jej nowym celem było stworzenie bazy naukowej do uzasadnienia przyłączenia przez Polskę zachodnich ziem sięgających po Odrę i Nysę po zwycięstwie nad Niemcami. Część polskich geografów była aktywna w ruchu podziemnym, szczególnie w Krakowie i Warszawie, przygotowując publikacje i analizy geograficzne dla spodziewanych korekt powojennych polskich zachodnich granic, jak również przesiedleń w obrębie nowych zachodnich i północnych ziem Polski po ustąpieniu Niemców.
EN
After the First World War Germany disagreed with the verdict of the Treaty of Versailles and attempted to have it reviewed, especially their eastern border with Poland. This policy was then supported by the German science, including geography. Polish academic societies had to read in defense, which also refereed to geography. The newly created Poznań University became the main center of Polish Western research, including the "school of geography" founded by Professor Stanisław Pawłowski. This research was also undertaken by the Baltic Institute in Toruń (founded in 1926) and then by the Silesian Institute in Katowice (1934). The main research aim of both institutions was to defend Polish geopolitical state regards Pomerania, Polish Baltic coast and Upper Silesia against revisionist politics of Germany. Polish Western thought was continued during the Second World War and the nazi occupation. Its new aim was to present historical records in order to proof the legality and legitimacy of the taking by Poland possession of western regions as far as Odra and Lusatian Nysa rivers, after Germany was defeated.
Instytut Zachodni został założony pod koniec 1944 przez grupę polskich intelektualistów z podziemnej organizacji "Ojczyzna" kierowanej przez Zygmunta Wojciechowskiego, profesora Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Po wyzwoleniu Poznania zadecydowali, że powinien zostać założony tam narodowy instytut badawczy poświęcony studiom niemieckim, a zwłaszcza polsko-niemieckim stosunkom. Zaplanowano szeroki program badań nad niemieckimi zagadnieniami, który miał być powiązany ze studiami nad Polska i innymi krajami słowiańskimi. Instytut został również powołany do "zadań wynikajacych z faktu odzyskania przez Polskę pradawnych polskich ziem, które nie zostały przyłączone do Polski w latach 1918-1919". Po okresie politycznych transformacji i zmiany politycznego systemu w Polsce i Europie Centralnej (1989-1990), Instytut Zachodni stanął przed nowymi wyzwaniami. Zakres prac badawczych został poszerzony o problematykę transformacji systemu politycznego w Centralnej Europie, zjednoczenie Niemiec i europejską integracji.
EN
The Institute for Western Studies was founded at the end of 1944 by a group of Polish intellectuals from the underground organization "Ojczyzna" ("Homeland") led by Zygmunt Wojciechowski, a professor of Poznań University. They decided that following the liberation of Poznań a national research institute should be established there to undertake thorough and complex studies of German issues, particularly the Polish-German relations. There was a good tradition to draw upon as German studies at Poznań University had enjoyed considerable renown in the period between the two world wars. It was planned that a broad programme of research on German affairs would be linked with studies of Polanad and other Slav countries. The Institute wanted also to carry out "tasks resulting from the fact of reclaiming by Poland of ancient Polish lands that had not been incorparated into Poland in the years 1918-1919". After the political transformations and change of political system in Poland and Central-Eastern Europe (1918-1990), the Institute for Western Studies faced new responsibilities and challanges, both short and long-term. The scope of research has been broadened to include problems pertaining to the transformation of the political system in Central-Eastern Europe, the reunification of Germany, and European intergration.
Artykuł przybliża sylwetki polskich premierów sprawującyh ten urząd od czasów Obrad Okrągłego Stołu, widziane oczami dziennikarzy niemieckich, na tle zmian historycznych i gospodarczych zachodzących w kraju po 1989 r. Zanalizowano głównie wywiady udzielone przez omawianych polityków dla prasy niemieckiej pod kątem motywów podejmowanych decyzji w kontekście zachodzących przemian w gospodarce i wydarzeń społecznych. Premierzy zostali przedstawieni jako ludzie obciążeni odpowiedzialnością władzy w trudnym dla kraju okresie budowania demokratycznego państwa na zasadach wolnorynkowych.
Monografia omawia działalność Departamentu Stanu USA i jego placówek w okresie od marca 1938 r. do września 1939 r. Pracę otwiera rozdział przedstawiający powstanie i strukturę Departamentu w latach 1938-1939 oraz ludzi zajmujących w nim kluczowe stanowiska. Następnie autor przybliża placówki Departamentu w Europie i ich miejsce w dyplomacji amerykańskiej. Zasadniczą część książki tworzą rozdziały, w których autor analizuje pracę merytoryczną dyplomacji USA w wyżej wspomnianym okresie i ukazuje jej reakcje na posunięcia Niemiec w stosunku do Czechosłowacji i Polski.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.