Omówiono historię polskiego pieniądza do 1795 roku. Artykuł podzielono na części: okres denara, okres grosza, okres polskiego złotego.
EN
Poland's money has a pedigree of over a thousand years. At the end of the 10th century the silver denar began to supplant various commodities that had previously functioned as means of payment. The denar system survived for several centuries. In the 14th century, the role of the denar was taken over by the silver grosz. The end of the 15th century witnessed the birth of the Polish zloty, taken as equal to 30 silver grosz. The beginnings of the historical path travelled by the Polish zloty were promising. The zloty corresponded in value to the gold ducat and to the silver thaler. Later, however, things got worse. The crisis of the state and the economy was accompanied by the decline of the currency. It was not until the end of the 18th century that the sound quality of the coin was restored. A monetary history of Poland after 1795 will be presented in the next issue. (original abstract)
Artykuł omawia krótko historię pieniądza jego istotę i funkcje jakie pełni w gospodarce oraz wskazuje na różnice jakie występują miedzy pieniądzem a dochodem.
EN
The author briefly discusses a history of money and the role played by money in economy as well as points out differences between money and income.(AŁ)
W przyszłym roku obchodzona będzie 160. rocznica wybuchu wojny o niepodległość Węgier, kojarzona z Wiosną Ludów i ze znaczącym udziałem Polaków w tej wojnie. Właśnie wtedy to generał Józef Bem stał się wspólnym bohaterem Polski i Węgier. Znamy to wszyscy z nauki historii w szkołach, natomiast mniej znane są aspekty finansowe towarzyszące tym kardynalnym wydarzeniom w dziejach Węgier. Tematowi temu poświęcony jest poniższy szkic. (abstrakt oryginalny)
Zakup monet kolekcjonerskich od sprzedawcy z innego kraju unijnego należy rozliczać jako transakcje wewnątrzwspólnotowe. Dotyczy to monet złotych, jak i srebrnych. Zarówno przy nabyciu jak i sprzedaży monet srebrnych należy zastosować 22-proc. stawkę podatku VAT. Monety złote zaś są zwolnione z opodatkowania. Takie rozliczenie z fiskusem dotyczy transakcji nabycia monet srebrnych i złotych od unijnego kontrahenta i ich sprzedaży w kraju. Oczywiście nabycie i sprzedaż monet złotych jest zwolnione z podatku VAT, ale pod rygorem przestrzegania przepisów prawnych w takiej sytuacji. Przede wszystkim monety złote muszą być traktowane jak złoto inwestycyjne. (abstrakt oryginalny)
Prawidłowo skonkretyzowana i usystematyzowana polityka pieniężna w wyniku działania w warunkach niepewności, z uwagi na występowanie złożonej i współzależnej relacji pomiędzy licznymi agregatami i ścieżkami oddziaływań, stanowi istotny element procesu decyzyjnego każdego banku centralnego. Stąd też w ramach każdej strategii monetarnej powinny być dobrane prawidłowo i sformułowane w sposób przejrzysty poszczególne cele polityki pieniężnej. (fragment tekstu)
EN
In this article had been presented the realisation NBP monetary policy in 1990-2003 in the context of strategic, indirect and operational aims. (original abstract)
Dekada lat 70. była burzliwa. Znacznie bardziej brzemienna w wydarzenia niż poprzednie 25 lat, które minęły od zakończenia wojny. Dopełnił się, na początku dekady, los systemu z Bretton Woods. Po dwudziestu latach dobrej koniunktury nadeszły dwa kolejne kryzysy, zwane „naftowymi” z racji faktu, że za ich wywołanie w obu wypadkach odpowiedzialne były drastyczne podwyżki cen ropy naftowej. Pewne szczególne cechy tych kryzysów wymusiły zwrot w polityce gospodarczej – odejście od keynesizmu i zwrot w kierunku monetaryzmu. Narastały też przesłanki światowego kryzysu zadłużeniowego, który stał się dominującym zjawiskiem lat 80. Natomiast jednocząca się Europa dopracowała się w 1978 roku własnej jednostki walutowej – ECU, poprzedniczki dzisiejszego euro.
Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa pełniła funkcje emisyjne w Polsce od 1916 do 1924 roku. Jej geneza wiąże się z wydarzeniami I wojny światowej. W 1915 roku Królestwo Polskie, dotąd znajdujące się pod zaborem rosyjskim, znalazło się pod okupacją niemiecką i austriacką. Powstał w ten sposób problem uregulowania stosunków walutowych na ziemiach, na których dotychczas w obiegu były ruble. Teraz ziemie te zostały odcięte od rosyjskiej instytucji emisyjnej. Niemcy nie chcieli wprowadzać w Królestwie Polskim swojej własnej waluty. Musieliby w takim wypadku dodatkowo zwiększyć jej i tak powiększoną z powodu wojny emisję. Na wprowadzenie własnej waluty na terenach okupowanych nie pozwalała zresztą konwencja haska z 1907 roku. Poza tym w listopadzie 1916 roku dwaj cesarze: Wilhelm II i Franciszek Józef w tzw. Akcie 5 Listopada uznali formalnie niepodległość Królestwa Polskiego. Wkrótce potem niepodległość ta uzyskała również wymiar walutowy. (abstrakt oryginalny)
W latach 80. głównym problemem finansowym świata był kryzys zadłużeniowy. Po pierwszym szoku naftowym w 1974 roku państwa eksportujące ropę naftową, głównie kraje arabskie, dysponowały nadmiarem środków. Kraje te z przyczyn religijnych nie miały rozwiniętego systemu bankowego, więc lokowały zyski w bankach zachodnich, które z kolei uzyskawszy duże sumy, od połowy lat siedemdziesiątych bardzo chętnie udzielały kredytów, zaciąganych przez liczne państwa liczące na to, że koniunktura z czasem się poprawi. Tymczasem pod koniec dekady wybuchł drugi kryzys naftowy który przyczynił się do zmniejszenia globalnego eksportu. Równocześnie polityka walutowa najważniejszych państw zwróciła się w kierunku monetaryzmu przez co waluty, w których państwa były zadłużone przestały ulegać dalszej deprecjacji. W tej sytuacji długi stały się ciężarem niemożliwym do spłacenia. Kryzys zadłużeniowy stał się dominującym zjawiskiem finansowym lat osiemdziesiątych i przesądził o tym, że choć koniunktura w krajach najwyżej rozwiniętych poprawiła się już około 1984 roku, dla znacznej części świata całe lata osiemdziesiąte upłynęły w cieniu ogromnego zadłużenia.
Mimo że są zastrzeżenia co do monetarystycznego spojrzenia na gospodarkę, to trzeba dostrzec i docenić wkład tej szkoły do makroekonomii. W tym zakresie trzeba odnotować zasługi w wyeksponowaniu roli polityki pieniężnej w kształtowaniu bieżącego poziomu GNP, a także w generowaniu inflacji w długim okresie. Monetaryści są prekursorami krytyki polityki stabilizacyjnej. Swą teorię opierają o model neoklasyczny; w nowej otoczce przytaczają argumenty za cudownie samoregulującym się sektorem prywatnym i tak jak klasycy i neoklasycy wołają o samoograniczenie się państwa. (fragment tekstu)
EN
Due to Monetarism neoclassic thesis were reborn. In the Friedman model economy in the long run reacts the same way as in Marshall: in baths the Say low is in order and money is neutral. Anyway there are important differences in the short run. In this case money is not neutral; it matters as rising money supply gives temporary output increase and higher price level. This way new cycle theory is created. (original abstract)
W artykule przedstawiono historię monetarną Polski po 1795 roku. Omówiono czasy zaborów, z uwzględnieniem historii Banku Polskiego w latach 1828-1894, trudną sytuację po odzyskaniu niepodległości, reformę Grabskiego, degradację pieniądza w gospodarce socjalistycznej i proces reanimacji narodowego pieniądza rozpoczęty w 1990 roku.
EN
The article presents a monetary history of Poland after 1795. Following the Partitions, the Polish lands that had been incorporated into the structures of foreign states ultimately found themselves subject to the monetary systems of the partitioning powers. The rebirth of the Polish state in 1918 began a difficult period for the currency. Hyperinflation at the time was brought to an end by the currency reform of 1924. The zloty then introduced lasted until the outbreak of the World War II. After the War, the degeneration of money within the socialist economy reduced the role of the zloty to that of a humble medium of day-to-day exchange. The rehabilitation of the national currency began in 1990. At no little cost, the zloty was restored to the position of a robust currency that again generates confidence.(original abstract)
Lata dwudzieste dwudziestego wieku upłynęły pod znakiem przezwyciężania finansowych skutków pierwszej wojny światowej. Był to czas wielkich inflacji powojennych, które stały się wielkim wyzwaniem dla gospodarek krajów europejskich. W wymiarze międzynarodowym trzeba było zmierzyć się z destabilizująco wpływającymi na światowe rynki reparacjami i długami wojennymi. W międzyczasie starano się powrócić do niskich barier celnych, liberalnej polityki gospodarczej i waluty mającej pokrycie w złocie. Rezultatem tych dążeń był wielki kryzys finansowy lat trzydziestych. Artykuł omawia historię finansową trzeciego dziesięciolecia dwudziestego wieku.
Lata czterdzieste były źródłem nowych doświadczeń w zakresie finansowania działań wojennych. W 1944 r. na konferencji w Bretton Woods stworzono podstawy powojennego systemu walutowego. Po 1945 r. kraje biorące udział w walkach musiały uporać się z problemem inflacji powojennej. Wzięto pod uwagę traumatyczne wspomnienia kryzysu finansowego lat dwudziestych i postawiono za cel pierwszorzędny uniknięcie podobnego biegu wydarzeń. Artykuł omawia historię finansową dekady 1940-1949.
W latach 1910-1914 sytuacja światowych finansów nie różniła się bardzo od tej, która panowała w poprzedniej dekadzie. W Stanach Zjednoczonych dokańczano tworzenie Systemu Rezerwy Federalnej. W 1913 roku dały się zauważyć objawy kryzysu gospodarczego, ale jego rozwój przerwał wybuch wojny. Zniszczyła ona system gospodarczy oparty na złotej walucie, liberalnej polityce gospodarczej i względnie niskich barierach celnych. Podczas wojny nagromadziły się przyczyny wielkich inflacji, które dały o sobie znać wkrótce po jej zakończeniu. Autor omawia historię finansową okresu 1910 - 1919.
Autor opisał dzieje finansów w starożytności. Wschód stworzył system miar i wag oraz weksel. Grekom zawdzięczamy pieniądz monetarny. Epoka helleńska przyniosła pierwsze doświadczenia w zakresie rynku o zasięgu ponadnarodowym. Rzym wniósł precyzyjny system prawny. Tradycji biblijnej i chrześcijaństwu zawdzięczamy początki refleksji etycznej w kwestiach finansowych.
EN
Ancient developments in the sphere of finance were considerable, which is not always remembered. The system of weight and measurements as well as the idea of bill were created in the East. The money and the beginnings of theory of it we owe to Greeks. Hellenistic period was the time of first experiences in building supranational market. Ancient Rome introduced a precise legal system. The biblical tradition and Christianity laid the foundations for the financial ethics. The text the first chapter of "An Outline of a Comprehensive History of Money and Banking" which will soon be published. (original abstract)
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.