Zbiór szkiców Jana Zielińskiego „Magiczne oświecenie” (2022) cechuje się oryginalnością, zwłaszcza w sferze sztuki interpretacji. Tę oryginalność współtworzy potężna erudycja autora, która przejawiła się m.in. w wielkiej rozmaitości (i obfitości) podejmowanych tematów oraz problemów. Wyjątkowa wiedza Zielińskiego ujawniła się również w setkach przypisów, nierzadko bardzo obszernych. Tematyka zbioru obejmuje nie tylko sprawy polskie, ale także zjawiska o charakterze europejskim. Koncentrując się na oświeceniu, badacz w licznych szkicach wykracza poza tę formację kulturową. „Magiczne oświecenie” warte jest lektury.
EN
Jan Zieliński’s collection of sketches „Magiczne oświecenie” (“Magical Enlightenment”, 2022) is characterised by originality, especially in the sphere of art interpretation. The originality is jointly formed by the author’s vast erudition that manifests, inter alia, in an impressive variety (and profusion) of topics and problems. Zieliński’s exceptional knowledge is also revealed in hundreds of footnotes, many a time utterly comprehensive. The subject matter of the collection includes not only Polish issues, but also phenomena of European nature. Focusing on Enlightenment, the researcher in his numerous sketches goes beyond this cultural formation. “Magical Enlightenment” is worth its reading.
The life of Enlightenment celebrities from the spheres of aristocracy, politics and science — which were swarming with original, eccentric and brilliant figures — almost provokes to be included in the framework of the fictional story. Also many literary works from this era, amazingly modern in form and content and well written, still tempts to literary „dialogue” with them. Contemporary authors readily use these „goods” searching new themes and artistic solutions. For these reasons Jan Potocki has earned the great interest of the creators. His astonishingly original and eccentric life has inspired both Polish (e.g. M. Choromański, J. Lechoń, T. Jurasz) and foreign authors (e.g. Rüdiger Kremer). His works have aroused equally strong interest, especially The Manuscript Found in Saragossa, a masterpiece of world literature, inspiring many important and talented writers, Polish and foreign ones (e.g. M. Gretkowska, K. Rudowski, L. Rosendorfer, J. Fowles). Undoubtedly, Potocki’s work and biography can provide a lot of creative satisfaction and they are a mine of literary ideas, starting from biographical facts, by borrowing motifs and ending with stylization „games”.
Jan Potocki – polski podróżnik, geograf, etnograf i pisarz, znany przede wszystkim jako autor Rękopisu znalezionego w Saragossie, udał się na wyprawę po Maroku w roku 1791. W roku 1792 ukazały się wspomnienia z podróży zatytułowane ‘Voyage dans l'Empire de Maroc, fait en l'année 1791. Suivi du Voyage de Hafez, récit oriental’, których polski przekład opublikowany został w zbiorowym opracowaniu Leszka Kukulskiego pt. ‘Podróże’ w roku 1959. Natomiast w roku 2014, nakładem marokańskiego wydawnictwa Kalimat, ukazało się arabskie tłumaczenie ʿAbd Allāha Bāʻalī zatytułowane ‘Yān Būtūtskī. Jan Potocki. Riḥla fī Imbirāṭūriyyat al-Maġrib tammat hilāla sanat 1791’. Artykuł przedstawia okoliczności powstania dzieła, prezentując z perspektywy porównawczej wybrane techniki i strategie.
EN
Jan Potocki – Polish traveller, geographer, ethnographer and writer, mostly known as the author of The Manuscript Found in Saragossa, embarked on a journey around Morocco in 1791. In 1792, the memoirs from the journey entitled ‘Voyage dans l’Empire de Maroc, fait en l’année 1791. Suivi du Voyage de Hafez, récit oriental’ were released, the Polish translation of which was published in the collective work of Leszek Kukulski entitled ‘Journeys’ in 1959. And in 2014, the Arabic translation of ʿAbd Allāh Bāʻalī entitled ‘ Yān Būtūtskī. Jan Potocki. Riḥla fī Imbirāṭūriyyat al-Maġrib tammat hilāla sanat 1791’ appeared under the imprint of a Moroccan publisher. The article depicts the circumstances in which the travel diaries were created and presents translations of the work into Polish and Arabic. From a comparative perspective, the translation techniques and strategies in selected semantic categories are demonstrated – such as toponyms, anthroponyms, titles, names of professions – and the article focuses on the problem of overcoming cultural barriers.
The study reconstructs the musical and theatrical repertoire of the castle theatre in Łańcut. Having examined the preserved manuscripts and old prints the author found that the stage of the Łańcut Castle was dominated by French and Italian plays. A special role was played by the Parades by Jan Potocki, written with a view to being performed in Princess Lubomirska’s theatre. The author of the article has also collected information on the preserved costumes and props used while preparing the performances of selected comedies.
An article is about count Jan Nepomucen Potocki's famous novel which is one of the most mysterious masterpieces of world literature. It turned out that Edmund Chojecki did quite rough novel's translation from french into polish. However late 2015 is the time of major breakthrough in polish reception of The Manuscript Found in Saragossa. On the count Potocki's 200th anniversary of death a completely new version of the novel was released - based on autographs and copies of particular decamerons, with hand-written Potocki's corrections from 1810 - translated by Anna Wasilewska. Her translation is a great challenge for readers, who knew only Chojecki's version which was known as the right one. Modern translation overcame readers' habits. New version of the novel is not overstyled which perfectly harmonize with modern literary polish language.
W latach 1809–1812 Jan Potocki korespondował ze swoją siostrzenicą Marią z Rzewuskich, która w czasie, kiedy zaczynali do siebie pisać, wyszła za Jarosława, syna Józefiny z Mniszchów i Stanisława Szczęsnego Potockiego. Zachowały się tylko listy Jana Potockiego, świetnie napisane, błyskotliwe, przesiąknięte i wiedzą książkową, i życiową mądrością. Autor szkicu skoncentrował się jednak nie na ich walorach stylistyczno-merytorycznych, ale na technicznym sposobie, w jaki je przekazywano. Ukraińskie drogi były w złym stanie, a carska poczta nie odznaczała się sprawnością – przesyłki przychodziły z dużym opóźnieniem, czasem nie dochodziły w ogóle. Dlatego Potocki i jego epistolarna interlokutorka, pisząc do siebie, nie korzystali z jej usług. Listy przekazywali za pośrednictwem służących, znajomych, Żydów, a także członków najbliższej rodziny. Oboje korespondujący nieustanne informowali się o tym, kogo i kiedy wysyłają z przesyłką. Zwierzali się z kłopotów, związanych z chwilowym brakiem chętnych do jej przewiezienia; etc. I właśnie ten wątek został w korespondencji bardzo rozbudowany, nadając jej dodatkowy walor atrakcyjności.
EN
Between the years 1809–1812 Jan Potocki exchanged letters with his niece Maria of the Rzewuski family who, at the time they started their correspondence, married Jarosław, the son of Józefina née Mniszech and Stanisław Szczęsny Potocki. Only Jan Potocki’s letters survived: they are well written, brilliant, absorbed both with book knowledge and life wisdom. The author of the sketch concentrates, however, not on their stylistic and content matter issues, but on the way the letters were handed over. The Ukrainian ways were in poor condition, and the tzarist post far from functional. Thus, letters reached their addressees as delayed, and often did not reach them at all. In view of that, Potocki and the recipient of his letters did not use it and employed servants, Jewish friends, and members of closest family to deliver the correspondence. The two letter writers constantly informed one another when and who would deliver letters. They told in confidence about temporary problems with a person to do the delivery, etc., and this issue is well developed in the epistles, giving it additional attractiveness.
The monograph of Maria Janoszka, entitled The Manuscript Found in Saragossa by Jan Potocki and selected novels from the 20th century (Fowles--Rosendorfer-Gretkowska) is the first attempt to tackle the problem suggested by the title. Janoszka tries to show the unusual modernity of Potocki’s masterpiece. She researches the intertextual relations between The Manuscript and three 20th- -century novels (The Magus, The Architect of Ruins, Rękopis nieodnaleziony, czyli zalety szubienic). The author focuses on the composition of works, genre and literary conventions. She also analyze the construction of the protagonist and novel spaces. The book is well documented and it has been written in an interesting way, making the monograph an incentive to continue research on Potocki’s masterpiece, which is a pioneering and still inspiring novel.
PL
Monografia Marii Janoszki zatytułowana Rękopis znaleziony w Saragossie Jana Potockiego oraz wybrane powieści XX wieku (Fowles-Rosendorfer-Gretkowska) to pierwsza próba zmierzenia się z zasugerowanym w tytule problemem. Janoszka stara się pokazać niezwykłą nowoczesność arcydzieła Potockiego. Bada intertekstualne relacje między Rękopisem a trzema powieściami XX wieku (Mag, Architekt ruin, Rękopis nieodnaleziony, czyli zalety szubienic). Autorka koncentruje się na kompozycji utworów, gatunkach i konwencjach literackich. Analizuje także konstrukcję bohatera i nowe przestrzenie. Książka jest dobrze udokumentowana i została napisana w ciekawy sposób, dzięki czemu monografia stała się zachętą do dalszych badań nad arcydziełem Potockiego, które jest powieścią pionierską i wciąż inspirującą.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.