Cieszyn i Czeski Cieszyn są liderami współpracy transgranicznej na polsko-czeskim pograniczu i wzorem dla całego euroregionu. W ostatnich latach w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013, finansowanego przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, zrealizowano trzy duże projekty, mające na celu poprawę jakości przestrzeni publicznej wzdłuż brzegów Olzy.
Zmieniające się warunki społeczno-ekonomiczne będące konsekwencją przechodzeniado gospodarki rynkowej w znacznym stopniu oddziałują na zmianę struktury zagospodarowaniaregionalnego. To zagospodarowanie jest poniekąd efektem wzajemnego oddziaływaniazróżnicowanych czynników: ludzkiego, środków trwałych i środków obrotowychstanowiących pewną jedność techniczną, organizacyjną i ekonomiczną (Kurowski 1990).
Cieszyn - jedno z najstarszych miast Polski, malowniczo położone u wylotu Bramy Morawskiej , założone w roku 810. Położenie miasta decydowało o jego gospodarczym i kulturalnym rozwoju. W roku 1920 Cieszyn został podzielony na dwa miasta: Cieszyn i Czeski Cieszyn. Cieszyn liczy 40 tyś. mieszkańców. Obok roli miasta granicznego Cieszyn jest interesującym ośrodkiem gospodarczym, skupiając na swoim terenie wiele zakładów pracy i placówek kulturalnych. Jest również ruchliwym centrum komunikacyjnym i turystycznym.
Pogranicze to często obszar specyficzny, gdzie obserwować można bezpośrednie ścieranie się odmiennych językowo, społecznie czy historycznie grup nieraz obciążonych negatywnymi stereotypami o sąsiadach zza granicy. Media lokalne mogą jednak ograniczać bądź niwelować wzajemne bariery utrudniające współistnienie. Cieszyn jest ciekawym przykładem miasta podzielonego miedzy dwa państwa: Polskę i Czechy. Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie czy lokalne portale wykorzystują możliwości jakie oferuje internet i umacniają stosunki, współpracę między oboma wspólnotami oraz wskazanie jakie czynniki mogą mieć wpływ na ten proces.
EN
Borderland is a specific area where one can observe the direct language, social or historical conflict between groups, which are often overwhelmed by negative stereotypes about their neighbors from abroad. Local media may, however, limit or bridge the barriers to coexistence. Cieszyn is an interesting example of a city divided between two countries: Poland and the Czech Republic. This article attempts to answer the question of whether local web portals use the opportunities offered by the internet and strengthen relationships, cooperation between the two communities, and what factors might influence this process.
Artykuł porusza zagadnienia z zakresu ochrony zabytków w kontekście zarządzania przestrzenią z ramienia publicznego, ze szczególnym uwzględnieniem okresu transformacji ustrojowej po 1989 roku w Polsce i krajach Europy Środkowej. Po dokonaniu na wstępie próby zdefiniowania pojęć przestrzeni publicznej i zawierającego się w niej krajobrazu kulturowego oraz omówieniu tych zagadnień na przykładzie działań służby konserwatorskiej w historycznym, środkowoeuropejskim mieście Cieszynie, ukazano proces kreowania metodologii konserwatorskiej, przyjętej dla celów ochrony i opieki nad zabytkami Cieszyna i współkształtowania całości krajobrazu miasta historycznego. Przedstawiono – na kilkunastu przykładach – sposoby praktycznego wpływania na kształt krajobrazu kulturowego i przestrzeni publicznej w mieście, omówiono również przebieg ważniejszych prac związanych z odkryciami i rozpoznawaniem obiektów historycznych oraz ich rezultaty. Opracowanie wsparto na podstawach teoretycznych w postaci materiałów planistycznych znajdujących się w archiwum służb konserwatorskich w Cieszynie i ważniejszych publikowanych i niepublikowanych źródłach do historii miasta oraz na podstawach empirycznych, które stanowiła w Cieszynie w latach 90. XX wieku, przyjęta i realizowana przez autora artykułu, praktyka konserwatorska.
EN
The article addresses the issues from the field of monument conservation in the context of public management of space, with particular focus on the government transformation period after 1989 in Poland and the states of Central Europe. After the initial attempt to define the notions of public space and the cultural landscape it contains, and discussing these issues on examples of efforts of the monument protection services in the historic, Central-European city of Cieszyn, the article presents the process of creating conservation methodology, assumed for the purpose of protecting and preserving the monuments of Cieszyn and co-creating the entirety of the historic city’s landscape. The author uses over a dozen examples to present practical means of influencing the shape of the cultural landscape and public space in the city; he also discusses the proceedings of the most significant works related to discoveries and identification of historical objects, as well as their results. The theoretical basis for the discussion consists of city-planning materials from the monument protection services archive in Cieszyn and the most notable published and unpublished sources regarding the city’s history as well as empirical basis – namely the conservation practice which the author of the article assumed and implemented in Cieszyn in the 1990s.
6
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
A number of specific characteristics of the town of Cieszyn are inherently related to its history. Since 1920, Cieszyn has been divided by a state border along the Olza river (except for the war time of 1938-1945). Before that, since the 17th century, the town was part of the Austrian Habsburg empire and was under imperial Vienna's cultural influence. The contemporary structure of the Polish part of Cieszyn includes numerous elements reflecting the town's specificity. Therefore, the social cognitive image of Cieszyn comprises those components of its spatial structure too.
We know very little about the emigration from Cieszyn Silesia to the United States of America in the second half of the 19th century. One source of information concerning the history of emigration is the press. The most important Polish newspaper in Cieszyn Silesia was Gwiazdka Cieszyńska (literally: The Cieszyn Star). Examination of issues of Gwiazdka Cieszyńska from 1851 to 1887 (the period when Paweł Stalmach was the editor-in-chief) provides some information about the emigration from Cieszyn Silesia to the United States of America. Additionally, it reveals how the newspaper created an image of the United States of America aimed at discouraging their readers from emigrating to this country.
8
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Miasto Cieszyn posiada jeden z najwcześniej uruchomionych systemów ciepłowniczych. System ten dostarcza następujące rodzaje energii cieplnej: - w wodzie gorącej o zmiennych parametrach 130/70°C dla celów grzewczych, - w wodzie gorącej o stałej temperaturze 130°C na potrzeby technologiczne, - w parze 350°C i 20 bar na potrzeby produkcyjne. Energia cieplna rozprowadzana jest magistralami w kierunku południowym i północnym wzdłuż rzek Olzy i Obrówki. Począwszy od roku 1992 systematycznie modernizowana jest część dystrybucyjna. W roku 1997 rozpoczęto prace nad koncepcją modernizacji źródła ciepła. Aktualny bilans potrzeb ciepłowniczych miasta wynosi 250,9 MW, a w 2015 roku przewiduje się, że będzie wynosił 295,5 MW.
EN
The town of Cieszyn has one of the earliest heating systems, providing the following sources of heat energy: - hot water of varying parameters 130/70oC for heating purposes, - hot water of constant temperature 130°C for industrial purposes, - steam 350°C and 20 bar for industrial purposes. Heat energy is distributed through the main routes to the south and to the north along the Olza and Obrówka rivers. Starting from 1992 the dispatch system has been constantly modernised. In 1997 works on heat sources modernisation commenced. Presently the Cieszyn heat demand is 250.9 MW to increase to 295.5 in 2015.
The author deals with problems connected with the preservation of cultural properties in the town of Cieszyn discussing in detail the particular buildings, starting from the Romanesque St. Nicholas rotunda through the Gothic townscape arrangements (going back to the 14th century), including such representative focal points as the „Piastowska” Tower or Black Friars Church up to the Renaissance burgher houses and the Baroque edifices of high architectural and historical interest. To be mentioned here deserve also some Neo-classical buildings as, for instance, the Larisch palace with its richly decorated interiors. The whole agglomeration of the town’s cultural properties is composed of buildings situated on the Castle Hill, eix churches and 150 houses. Actual state of preservation of Cieszyn cultural properties may cause well-reasoned misgivings about their future fates. A serious danger for them consists in emergence of ground waters, the advanced humidification and cracking of walls as well as in decay of plasters due to excessive salting. As by no means lesser as to their destructive effects are to be considered unapropriate use, reconstructions and repairs carried out in cultural properties in a manner not concurring with the conservator’s viewpoint. The wrongly planned construction of new buildings r e sults in disappearance of ancient town planning and historical pattern of the town. In this connection the author points to the necessity to undertake the many-step works which should be carried out at least within the two following stages: 1) scientific research accompanied by a town planning survey and historical documentation of more important objects, 2) working out of conservation projects. A stress should be laid on the fact that the problem of preserving of Cieszyn cultural properties is tightly bound with tourism as the town is sited on important touring route. Thus the author suggests the need to publish a guide book devoted to Cieszyn and its environments and to highlight the most interesting objects in collaboration with art historians аб consultants. A conclusion may be drawn that problems and conditions discussed by the author represent, unfortunately enough, by far not a solitary instance. Decrements in the monumental architecture substance, unappropriate repaire and „modernization” attempts can also be observed in other towns in this country. As the measures for bettering the situation might be proposed the accelerating of inventory and conservator’s recording works on cultural property as well as an appointment of District Conservator responsible for steady care over the Cieszyn historical monuments.
On 21 of July 2001, small fragment of metal has been found on side walk, near branch of Silesian University in Cieszyn, by Ms. Małgorzata Kotowiecki. After a few years, the metallic fragment was carefully study. The investigation show that the metallic element has meteoritic origin. The mineral composition of the meteorite (kamacite, taenite, tetraenite, troilite, daubreelite) classify it as an iron meteorite and the most probably is representative of octahedrite. The meteorite has features of shock metamorphism and represent very old fall. It could be supposed that the meteorite has been transported to the destination place, together with gravel.
The main subject of the article was analysis of the sources devoted to the activity of Evangelical Society of Popular Education, the organization established by pastor Franciszek Michejda ( 1848-1921). The pastor was an outstanding religious and national activist in Cieszyn Silesia. The aim of the organization was the increase of the religious and national awareness among the Lutheran society. The pulished materials concerning the history of the Society activities were presented in four acpects: The history of the organization (establishment, the forms of activity) The subject matter of the Society Publishing activities Periodics and press publications The subject of the Society that was discussed in scientific publications was presented in a few contexts: personal (e.g the influence of the activists on the organization); national ( the importance of the society in shaping national awareness and patriotic feelings); social ( integrating various national groups); publishing ( written language as a tool of shaping the national and religious awareness); literary-scientific ( developing reading preferences and tastes in literature); finally cultural ( spreading culture in the region). Conducted query confirmed the necessity of carrying out detailed research of the subject including archival sources.
PL
Przedmiotem artykułu była analiza źródeł poświęconych działalności Towarzystwa Ewangelickiego Oświaty Ludowej, organizacji założonej przez ks. Franciszka Michejdę (1848-1921), wybitnego działacza religijnego i narodowego na Śląsku Cieszyńskim. Celem organizacji było podnoszenie w społeczności luterańskiej (ewangelicko-augsburskiej) świadomości religijnej oraz narodowej. Materiały publikowane, podejmujące zagadnienie historii oraz aktywności Towarzystwa zostały omówione w czterech aspektach: 1. Historii organizacji (założenie, formy działalności), 2. Osobowości Towarzystwa, 3. Działalności wydawniczej, 4. Periodyków oraz prasy TEOL-u. Podejmowana w literaturze naukowej tematyka związana z Towarzystwem była sygnalizowana lub oceniana w kilku kontekstach: osobowym (m.in. wpływu działaczy TEOL-u na kształt organizacji), narodowym (miejscu jakie zajmowało rozwijanie świadomości narodowej i patriotyzmu), społecznym (integracji reprezentantów różnych środowisk), wydawniczym (tj. słowa pisanego jako podstawowego narzędzia walki o świadomość religijną i narodową), literacko-naukowym (kształtowaniu gustów czytelniczych oraz popularyzację literatury) i kulturalnym (krzewieniu szeroko rozumianej kultury w regionie). Przeprowadzona kwerenda potwierdziła potrzebę szczegółowego opracowania tematu, ze szczególnym uwzględnieniem źródeł archiwalnych.