Czasopismo
Tytuł artykułu
Autorzy
Treść / Zawartość
Pełne teksty:
Warianty tytułu
Conveying the phenomenon of non-binary identities in Belarusian: new challenges for gender and language
Jak oddać zjawisko niebinarności w języku białoruskim: nowe wyzwania lingwistyki genderowej
Języki publikacji
Abstrakty
W artykule podjęto próbę analizy inkluzywnego języka białoruskiego, zwłaszcza tak niedostatecznie zbadanego segmentu, jak niebinarna tożsamość oraz sposobów jej reprezentacji w języku białoruskim. Jest to pierwsza w językoznawstwie białoruskim, a zwłaszcza w lingwistyce genderowej, próba odpowiedzi na nowe wyzwania i analizy zarówno zasobów wewnętrznych języka (zaimki, rodzaj nijaki, neologizmy itp.), jak i zasobów zewnętrznych (np. zapożyczenia) w związku z potrzebami osób niebinarnych. Oprócz przypadku białoruskiego w artykule przedstawiono perspektywę porównawczą – przeanalizowano doświadczenia innych języków (angielskiego, francuskiego, ukraińskiego i litewskiego) w rozwoju słownictwa niebinarnego i innych narzędzi językowych do samostanowienia. Szczególną uwagę w tekście poświęcono neologii, jako najskuteczniejszej i najbardziej obiecującej metodzie rozwijania słownictwa niebinarnego.
У артыкуле зробленая спроба аналізу інклюзіўнай беларускай мовы, асабліва такога недасьледаванага сэгмэнту, як небінарнасьць, небінарная ідэнтычнасьць і спосабаў яе падачы ў беларускай мове. Гэта першая спроба ў беларускім мовазнаўстве, у прыватнасьці ў гендарнай лінгвістыцы, зрэагаваць на новыя выклікі і прааналізаваць як нутраныя рэсурсы мовы (займеньнікі, ніякі род, супольны род, нэалягізмы і інш.), так і вонкавыя (напрыклад, запазычаньні) у зьвязцы з патрэбамі небінарных асобаў. Апрача беларускага выпадку ў артыкуле прадстаўленая параўнаўчая пэрспэктыва – аналізуецца досьвед іншых моваў (ангельскай, францускай, украінскай і летувіскай) у выпрацоўцы небінарнай лексыкі і іншых моўных сродкаў для самавызначэньня. Асаблівая ўвага ў тэксьце прысьвечаная нэалёгіі, як найбольш эфэктыўнаму і пэрспэктыўнаму сродку выпрацоўкі небінарнай лексыкі.
The article attempts to analyse the inclusive Belarusian language, especially such an understudied segment as non-binary, non-binary identity, and how it is presented in the Belarusian language. This is the first attempt in Belarusian linguistics to respond to these new challenges and analyse both the internal resources of the language (pronouns, neuter noun, epicenity, neologisms, etc.) and external resources (for example, borrowings) in connection with the needs of non-binary individuals. In addition to the Belarusian case, the article presents a comparative perspective – the experience of other languages (English, French, Ukrainian and Lithuanian) in the development of non-binary vocabulary, and other linguistic tools for self-determination are analysed. Special attention in the text is devoted to neology as the most effective and promising means of developing a non-binary vocabulary.
Słowa kluczowe
Czasopismo
Rocznik
Numer
Strony
159-175
Opis fizyczny
Daty
wydano
2023
Twórcy
autor
- European Humanities University (Vilnius)
Bibliografia
- Abbou Julie. 2014. Gender variations in genderless languages [online] https://variamu.hypotheses.org/files/2014/08/presentation-Variamu-Aix.pdf [доступ: 20.06.2023].
- Adamczyk M. 2019. Interseksualny a interpłciowy – poza binarnością. „Poradnik językowy” 10: 97–103.
- A gender neutral honorific, 'Mx', could be added to the Oxford English Dictionary very soon. 2015 [online] https://www.pbs.org/newshour/world/oxford-english-dictionary-soon-include-gender-neutral-title-mx [доступ: 10.06.2023].
- Alpheratz. 2018. Grammaire du français inclusif [online] https://www.alpheratz.fr/linguistique/genre-neutre/ [доступ: 10.06.2023].
- @andrea. 2021. Manifest Niebinarnej Polszczyzny [online] https://zaimki.pl/manifest [доступ: 20.08.2023].
- @andrea. 2022. Skąd bierzemy neutratywy i jak je odmieniać? [online] https://zaimki.pl/tworzenie-neutratyw%C3%B3w [доступ: 20.06.2023].
- Ashley Florence. 2019. Les personnes non-binaires en français: une perspective concernée et militante. H-France Salon Volume 11, Issue 14, #5.
- Baillargeon Stéphane. 2021. Dis son pronom: les mots de la non-binarité [online] https://www.ledevoir.com/societe/615933/des-mots-pour-mieux-dire-dis-son-pronom-les-mots-de-la-non-binarite [доступ: 15.06.2023].
- Baron Dennis. 2020. What’s Your Pronoun? Beyond He and She [online] https://www.lrb.co.uk/the-paper/v42/n13/amia-srinivasan/he-she-one-they-ho-hus-hum-ita [доступ: 15.06.2023].
- Beaumont (de) Éléonore. 2022. Trouble dans le genre grammatical: exprimer des identités non-binaires en français. “Acta fabula” 23, 8 [online] http://www.fabula.org/acta/document14742.php [доступ: 20.06.2023].
- Berger Miriam. 2019. A guide to how gender-neutral language is developing around the world [online] https://www.washingtonpost.com/world/2019/12/15/guide-how-gender-neutral-language-is-developing-around-world/ [доступ: 15.06.2023].
- Bongiovanni Archie, Jimerson Tristan. 2018. A Quick & Easy Guide to They/Them Pronouns (Quick & Easy Guides). Limerence Press.
- Brown Penelope, C. Levinson Stephen. 2011. Politeness. Some Universals in Language Usage (= Studies in interactional sociolinguistics. Band 4) 21 [online] https://books.google.de/books?id=OG7W8yA2XjcC [доступ: 15.06.2023].
- Corbett G. Greville. 2008. Number of Genders. In: Martin Haspelmath, Matthew S. Dryer, David Gil, Bernard Comrie (Hrsg.): The World Atlas of Language Structures. Max Planck Digital Library, München: 30.
- Cordoba Sebastian. 2022. Non-Binary Gender Identities, The Language of Becoming, Routledge [online] https://www.routledge.com/Non-Binary-Gender-Identities-The-Language-of-Becoming/Cordoba/p/book/9780367637095# [доступ: 15.06.2023].
- Désigner les personnes non binaires. 2021 [online] https://vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca/25370/la-redaction-et-la-communication/feminisation-et-redaction-epicene/redaction-epicene/formulation-neutre/designer-les-personnes-non-binaires [доступ: 15.06.2023].
- Gębka-Wolak Małgorzata. 2022. Językowe wykładniki niebinarności płci w polszczyźnie. Część 2: Innowacje a system i tendencje rozwojowe, “Prace Językoznawcze” XXIV/1: 101–116.
- Gender Inclusive Language Guidelines [online] https://www.lse.ac.uk/media-and-communications/about/Gender-Inclusive-Language-Guidelines [доступ: 15.06.2023].
- Gender-neutral language in the European Parliament. 2018 [online] https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/151780/GNL_Guidelines_EN.pdf [доступ: 15.06.2023].
- Haddad R. 2019. Manuel d’écriture inclusive [online] https://www.motscles.net/ecri tu re-inclusive [доступ: 10.05.2023].
- Harbacki Uladzislaŭ. 2012. Ab hètak zvanyx “èpicènax” [Гарбацкі Уладзіслаў. 2012. Аб гэтак званых “эпіцэнах” [online] https://news.arche.by/by/page/science/filialogia-navuka/8771 [доступ: 15.06.2023]].
- Hendarnae vymjarèn′ne sacyjalinhvistyki. Razmova z Uladzislavam Harbackim. 2022. [Гендарнае вымярэньне сацыялінгвістыкі. Размова з Уладзіславам Гарбацкім. 2022. [online] https://www.youtube.com/watch?v=PNFvKIa3rfo&ab_channel=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%8E%D0%BC [доступ: 15.06.2023]].
- Ivanoŭ Uladzislaŭ. 2019. Ab inkljuzyŭnaj belaruskaj move. “Acta Albaruthenica” 19: 231–240. [Іваноў Уладзіслаў. 2019. Аб інклюзыўнай беларускай мове. “Acta Albaruthenica” 19: 231–240].
- Jastrzębska Anna. 2022. „Języka nie skrzywdzisz, ale możesz skrzywdzić człowieka”. Andrea Vos i Anna Tess Gołębiowska o języku neutralnym płciowo [online] https://www.glamour.pl/artykul/jezyka-nie-skrzywdzisz-ale-mozesz-skrzywdzic-czlowieka-andrea-vos-i-anna-tess-golebiowska-o-jezyku-neutralnym-plciowo-221205101113 [доступ: 25.08.2023].
- Język neutralny płciowo w Parlamencie Europejskim. 2018 [online] https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/187107/GNL_Guidelines_PL-original.pdf [доступ: 26.09.2023].
- Kalita Inna, Tulus Taciana i in. 2017. Gender in Languages, Speech and Dialects, Belarusian Experience. Usti nad Labem.
- Kedron K. 2014. Genderové aspekty ve slovanské frazeologii (na materiálu běloruštiny, polštiny a češtiny). Karolinum [online] https://www.kosmas.cz/knihy/195556/genderove-aspekty-ve-slovanske-frazeologii-na-materialu-belorustiny---a-cestiny/ [доступ: 26.05.2023].
- Kokkìna L., Marìnašvìlì M. 2021. G̀enderno nejtralʹna mova v sučasnomu suspìlʹstvì âk perekladoznavča problema. U: Problemi gumanìtarnih nauk: zbìrnik naukovih pracʹ Drogobicʹkogo deržavnogo pedagogìčnogo unìversitetu ìmenì Ìvana Franka. Serìâ “Fìlologìâ” 46: 47–56 [Коккіна Л., Марінашвілі М. 2021. Ґендерно нейтральна мова в сучасному суспільстві як перекладознавча проблема. У: Проблеми гуманітарних наук: збірник наукових праць Дрогобицького державного педагогічного університету імені Івана Франка. Серія “Філологія” 46: 47–56].
- Kolektiv “Rada nejtralʹnoï movi”. 2023 [Колектив “Рада нейтральної мови”. 2023. [online] https://ua.pronouns.page/ [доступ: 26.08.2023]].
- Konopielko Dominika. 2023. Wera Makowskx – nebinarne reżysero, twórco “sweet and romantic” w TR Warszawa [online] https://poptown.eu/wera-makowskx-niebinarne-rezysero-tworco-sweet-romantic/ [доступ: 26.05.2023].
- Kouri-Towe Natalie, Bobker Danielle. 2022. Gender-inclusive, non-binary, and gender-neutral language in English writing. [online] https://www.noslangues-ourlanguages.gc.ca/en/blogue-blog/writing-gender-inclusive-non-binary-gender-neutral-eng [доступ: 24.06.2023].
- Krémer Pascale. 2021. “He/she”, “il/elle”, “iel”: la transidentité bouscule les façons de se présenter [online] https://www.lemonde.fr/m-perso/article/2021/02/05/bonjour-quel-est-ton-pronom-la-transidentite-bouscule-les-facons-de-se-presenter_6068818_4497916.html [доступ: 24.06.2023].
- Laisvietė Pakarklytė kviečia diskutuoti dėl lyčiai neutralių moteriškų pavardžių. 2023. [online] https://alkas.lt/2023/05/30/laisviete-pakarklyte-kviecia-diskutuoti-del-lyciai-neutraliu-moterisku-pavardziu/ [доступ: 24.06.2023].
- Lexie. 2021. Une histoire de genre. Marabout.
- Lytis ir tapatybė. Ekspertė paaiškina, ką reiškia Vakaruose paplitęs „non-binary“ terminas. 2022 [online] https://www.lygybe.lt/lt/lytis-ir-tapatybe.-eksperte-paaiskina-ka-reiskia-vakaruose-paplites-non-binary-terminas [доступ: 24.06.2023].
- Liška Âna. 2022. Nebìnarnì formi zvertannâ v ukraïnsʹkìj movì [Лишка Яна. Небінарні форми звертання в українській мові [online] https://transunity.life/buti-trans/nebinarnist/nebinarni-formi-zvertannja-v-ukrainskij-movi/ [доступ: 24.06.2023]].
- Matsuno Emmie & Budge Stephanie L. 2017. Non-binary/Genderqueer Identities: a Critical Review of the Literature. “Current Sexual Health Reports” 9, 3: 116–120.
- Misiek Szymon. 2021. Niebinarność płciowa w języku polskim. Badanie pilotażowe, “Etnolingwistyka. Problemy Języka i kultury” 33: 287–303.
- Montañez Amanda. 2017. Beyond XX and XY. “Scientific American” 317, 3, 15: 50–51.
- Mourgues Elsa. 2022. L'alphabet épicène de Tristan Bartolini [online] https://www.radiofrance.fr/franceculture/l-alphabet-epicene-de-tristan-bartolini-7621284 [доступ: 24.06.2023].
- Multilingual Matinée. 2021. How do gendered languages accommodate for non-binary terms? [online] https://matinee.co.uk/blog/gendered-languages-non-binary-terms/ [доступ: 24.06.2023].
- O’Laughlin Logan Natalie. 2022. Réflexions transnationales sur la corporéité des pronoms non-binaires. У: Vinay Swamy, Louisa Mackenzie. Devenir non-binaire en français contemporain. Genre(s) et création, Sylvie Brodziak.
- Nie-binarny język polski | seminarium naukowe. 2019 [online] https://www.youtube.com/watch?v=YOEB6Ixp048&ab_channel=QueerUW [доступ: 24.08.2023].
- Novy hiendarny zin “Kartahrafija tvajoj seksuaĺnaści” źjaviŭsia pa-bielarusku. 2023 [Новы гендарны зін “Картаграфія тваёй сэксуальнасьці” зьявіўся па-беларуску. 2023 [online] https://novychas.online/kultura/novy-hendarny-zin-kartahrafija-tvajoj-seksualnasc [доступ: 24.06.2023]] .
- Ossel Daphné Van. 2021. Changement climatique, inclusivité : comment la typographie peut parler [online] https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.rtbf.be%2Finfo%2Fsociete%2Fdetail_changement-climatique-inclusivite-comment-la-typographie-peut-parler%3Fid%3D10744886#federation=archive.wikiwix.com&tab=url [доступ: 24.06.2023].
- Paŭljenka Mikalaj. 1958. Nazoŭniki na -stv-o (-stv-a) sa zbornym značenniem u bielaruskaj movie [Паўленка Мікалай. Назоўнікі на -ств-о (-ств-а) са зборным значэннем у беларускай мове [online] http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/175406/1/паўленка_назоўнікі.pdf [доступ: 20.06.2023].
- Srinivasan Amia. 2020. He, She, One, They, Ho, Hus, Hum, Ita. London Review of books, Vol. 42 No. 13 2 July [online] https://www.lrb.co.uk/the-paper/v42/n13/amia-srinivasan/he-she-one-they-ho-hus-hum-ita [доступ: 24.06.2023].
- Sučasnaja bielaruskaja litaraturnaja mova. 2017. Pad red Dziatko D.V. Minsk: Vyšejšaja škola. [Сучасная беларуская літаратурная мова. 2017. Пад рэд Дзятко Д.В. Мінск: Вышэйшая школа].
- Swamy Vinay, Mackenzie Louisa. 2022. Devenir non-binaire en français contemporain. Paris, Éditions Le Manuscrit.
- Tlumačaĺny sloŭnik bielaruskaj litaraturnaj movy. 1996. Minsk: Bielaruskaja Encyklapiedyja. [Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы. 1996. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя].
- U progu językowej rewolucji. 2022 [online] https://portal.umk.pl/pl/article/u-progu-jezykowej-rewolucji [доступ: 24.07.2023].
- Victory for transgender people: Mx to join Mr and Mrs in the dictionary. 2015 [online] https://www.express.co.uk/news/uk/574705/Victory-transgender-people-Mx-join-Mr-and-Mrs-dictionary [доступ: 24.06.2023].
- Walkiewicz Aleksandra. 2022. Językowe wykładniki niebinarności płci w polszczyźnie. Cz. 1: Wprowadzenie do problematyki i próba systematyzacji. „Prace Językoznawcze” XXIV/1: 85–100.
- Ziemińska Renata. 2018. Niebinarne i wielowarstwowe pojęcie płci: próba inkluzji danych o osobach interpłciowych i niebinarnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Typ dokumentu
Bibliografia
Identyfikatory
Biblioteka Nauki
29430769
Identyfikator YADDA
bwmeta1.element.ojs-doi-10_31338_2720-698Xaa_23_9