Art pedagogy, or perhaps aesthetic pedagogy instead?

• Authors: Alicja Lisiecka

Title variants

PL

Pedagogika sztuki, a może jednak pedagogika estetyczna?

Abstracts

PL

Artykuł jest głosem w dyskusji na temat procesu dyscyplinaryzacji dyskursu pedagogiczno-estetycznego. Punktem odniesienia dla przeprowadzonej analizy jest koncepcja pedagogiki sztuki autorstwa Dariusza Kubinowskiego. W niniejszym tekście autorka wskazuje na możliwość szerszego – wykraczającego poza obszar sztuki – ujęcia przedmiotu zainteresowania wyłaniającej się subdyscypliny, postrzeganej jako kolejny etap naukowej refleksji nad problemem wychowania estetycznego. Argumenty wspierające powyższą możliwość zostaną wywiedzione zarówno z tradycji wychowania estetycznego, jak i osiągnięć współczesnej estetyki oraz estetyki empirycznej jako kluczowych dla prowadzonych rozważań. Jednocześnie autorka proponuje stosowanie nazwy „pedagogika estetyczna”. Przyjęcie szerszego przedmiotu badań stwarza, z jednej strony, szansę skumulowania w ramach subdyscypliny dotychczasowych ustaleń badawczych pedagogów zgłębiających estetyczne wymiary rzeczywistości w relacji do wychowania/edukacji, z drugiej – otwiera na nowe obszary dociekań.

EN

The paper contributes to the discussion on the process of making the pedagogic and aesthetic discourse an academic discipline. The concept of art pedagogy developed by Dariusz Kubinowski serves as the reference point for the analysis. In the text, the author highlights the possibility of adopting a broader approach – going beyond the field of art – to the research focus of the emerging sub-discipline which is perceived as the next stage in the scientific reflection on the issue of aesthetic education. The arguments supporting this possibility will be drawn from traditional approach to aesthetic education and the achievements of contemporary aesthetics and empirical aesthetics, which are crucial for the ongoing discussion. At the same time, the author proposes to use the term “aesthetic pedagogy.” Adoption of a broader research focus, on the one hand, creates an opportunity to consolidate within the sub-discipline the existing research findings of educators exploring the aesthetic dimensions of reality in relation to upbringing/education, while on the other, it opens up new areas for inquiry.

Keywords

EN

art pedagogy; education through art; aesthetic education; aesthetic pedagogy

• Publisher: Wydawnictwo Naukowe Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie
• Journal: Studia z Teorii Wychowania
• Year: 2025
• Volume: XVI(1 (50))
• Pages: 73-88

Dates

published

2025

Contributors

author

Alicja Lisiecka

• Maria Curie-Sklodowska University, Poland

• https://orcid.org/0000000300806314

References

• Berleant, A. (2007). Przemyśleć estetykę. Niepokorne eseje o sztuce. Kraków: Universitas.
• Berleant, A. (2011). Wrażliwość i zmysły. Estetyczna przemiana świata człowieka. Kraków: Universitas.
• Dziemidok, B. (2009). Główne kontrowersje estetyki współczesnej. Warszawa: PWN.
• Gołaszewska, M. (1984). Estetyka rzeczywistości. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
• Jakubowski, W. (2020). Popkulturowe ilustracje utopii społecznych, czyli o edukacyjnym potencjale kultury popularnej. W: R. Włodarczyk (red.), Utopia a edukacja, t. 4 (s. 91-107). Wrocław: Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego.
• Jastrząb, J. (2023). Artyfikacja jako innowacyjna metoda aktywizacji twórczej seniorów. Parezja. Czasopismo Forum Młodych Pedagogów przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN, 2(20), 63-76.
• Kaczmarczyk, K. (2013). Mózg jako Święty Graal humanistyki, czyli o neuroestetyce w wąskim i szerokim rozumieniu. W: J. Barska, E. Twardoch (red.), Percepcja kultury – kultura percepcji (s. 21-35). Kraków-Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego.
• Krasoń, K., Tomas, I. (2019). Kultura wizualna szkoły: szkice o wizerunku nauczyciela i ucznia oraz o potrzebie estetyki przestrzeni nauczania-uczenia się. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
• Kubinowski, D. (2006). Pedagogiczne myślenie humanistyczne jako kategoria metodologiczna. W: D. Kubinowski, M. Nowak (red.), Metodologia pedagogiki zorientowanej humanistycznie (s. 171–180). Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
• Kubinowski, D. (2008). Wychowanie i jego konteksty w perspektywie pozapedagogicznej i pedagogicznej. W: K. Rubacha (red.), Konceptualizacje przedmiotu badań pedagogiki (s. 47-56). Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
• Kubinowski, D. (2010). Metodologia spod znaku χ2 a humanistyczna tożsamość pedagogiki. W: J. Piekarski, D. Urbaniak-Zając, K. J. Szmidt (red.), Metodologiczne problemy tworzenia wiedzy w pedagogice. Oblicza akademickiej praktyki (s. 79-90). Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
• Kubinowski, D. (2012). Idiom pedagogiki współczesnej. W: E. Ogrodzka-Mazur, A. Szczurek-Boruta (red.), Poza paradygmaty. Pedagogika wielostronna. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Lewowickiemu, t. 1, (s. 196-213). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
• Kubinowski, D. (2013). Idiomatyczność – synergia – emergencja. Rozwój badań jakościowych w pedagogice polskiej na przełomie XX i XXI wieku. Lublin: Wydawnictwo Makmed.
• Kubinowski, D. (2016). Istota jakościowych badań pedagogicznych – wprowadzenie. Jakościowe Badania Pedagogiczne, 1(1), 5-14.
• Kubinowski, D. (2017). Badania pedagogiczne w „kalejdoskopie” paradygmatów, orientacji, podejść, metod nauk humanistycznych, społecznych i stosowanych. W: D. Kubinowski, M. Chutorański (red.), Pedagogika jako humanistyczno-społeczna nauka stosowana: konsekwencje metodologiczne (s. 15-24). Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
• Kubinowski, D. (2019). Metodologia badań pedagogicznych między normatywnością a opisowością. W: J. Piekarski, D. Urbaniak-Zając, S. Pasikowski (red.), Krytyka metodologiczna w praktyce tworzenia wiedzy (s. 79-90). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
• Kubinowski, D. (2024). W poszukiwaniu komplementarnego modelu pedagogiki sztuki jako nauki o wychowaniu/edukacji. Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne, 18(1), 52-65.
• Kwiatkowska-Tybulewicz B. (2016). Wychowawcze aspekty sztuki współczesnej. Z perspektywy pedagogiki krytycznej. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
• Lewartowicz, U. (2021). Pedagogie kabaretu – wstęp do tematu. Kultura i Edukacja, 1(131), 96-108.
• Lisiecka, A. (2020a). Recepcja poglądów Johna Ruskina na wychowanie w Polsce przełomu XIX i XX wieku. Biuletyn Historii Wychowania, 42, 145-158.
• Lisiecka, A. (2020b). Założenia realizacji przedmiotów artystycznych w polskim szkolnictwie powszechnym w latach 1918-1939. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
• Lisiecka, A. (2021). O pedagogicznym znaczeniu piękna w świetle biografii Williama Morrisa (1834-1896). Biografistyka Pedagogiczna, 6(1), 35-49.
• Lisiecka, A. (2022a). Forerunners of the polish theory of aesthetic education. Biografistyka Pedagogiczna, 7(1), 173-196.
• Lisiecka, A. (2022b). The importance of on aesthetic education (1903) by Janina Mortkowiczowa (1875-1960) for the polish theory of aesthetic education. History of Education and Children's Literature, 2, 633-643.
• Lisiecka, A. (2022c). Między sztuką i konsumpcją. Kategoria glamour wyzwaniem dla edukacji estetycznej. W: A.M. Żukowska, U. Lewartowicz (red.), Teoria i praktyka edukacji estetycznej (s. 159-166). Lublin: Wydawnictwo UMCS.
• Lisiecka, A. (2022d). Pedagogiczne spojrzenie na kategorię wstrętu w sztuce popularnej. Propozycje interpretacyjne dla wybranych fenomenów. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
• Machniewicz, S. (1934). Estetyka życia codziennego. Zarysy estetyczne i zagadnienia sztuki współczesnej. Lwów: Państwowe Wydawnictwo Książek Szkolnych.
• Maliszewski, K. (2013). Ciemne iskry. Problem aktualizacji pedagogiki kultury. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
• Mather, G. (2023). Psychologia sztuki. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
• Mortkowiczowa, J. (1903). O wychowaniu estetycznym. Warszawa: G. Centnerszwer i Ska.
• Olbrycht, K. (1987). Sztuka a działania pedagogów. Katowice: Uniwersytet Śląski.
• Olbrycht, K. (2019). Edukacja kulturalna jako edukacja do wzrastania w człowieczeństwie. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
• Pankowska, K. (2007). Teoria wychowania estetycznego w zmieniającej się rzeczywistości. W: K. Wilkoszewska (red.), Wizje i re-wizje. Wielka księga estetyki w Polsce (s. 877-885). Kraków: Universitas, 2007.
• Pankowska, K. (2013). Kultura – sztuka – edukacja w świecie zmian. Refleksje antropologiczno-pedagogiczne. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
• Przybysz, P. (2023). Neuroestetyka 2.0. O wewnętrznej ewolucji naturalistycznego programu badań nad sztuką. Sensus Historiae, 53(4), 143-164.
• Read, H. (1976). Wychowanie przez sztukę. Wrocław: Ossolineum.
• Read, H. (1982). Sens sztuki. Warszawa: PWN.
• Saito, Y. (2007). Everyday aesthetics. New York: Oxford University Press.
• Schiller, F. (2011). Pisma teoretyczne. „Listy o estetycznym wychowaniu człowieka” i inne rozprawy. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
• Shusterman, R. (1998). Estetyka pragmatyczna. Żywe piękno i refleksja nad sztuką. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
• Szmidt, K. J., Uszyńska-Jarmoc, J. (2023). Pedagogika twórczości – rozwój teorii i praktyk edukacyjnych. Przegląd Pedagogiczny, 1, 42-70.
• Szmidt, K.J. (2022). Pedagogika twórczości a pedagogika sztuki: rzecz o korzystnym związku partnerskim. Ars Inter Culturas, 11, 11-26.
• Szuman, S. (1969). O sztuce i wychowaniu estetycznym. Warszawa: PZWS.
• Śliwerski, B. (2024). Szkolne rewolucje. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
• Świątek, A. H., Szcześniak, M., Borkowska, H., Stempień, M., Wojtkowiak, K., Diessner, R. (2024). The unexplored territory of aesthetic needs and the development of the Aesthetic Needs Scale. Plos One, 19(3), 1–31.
• Wassiliwizky, E., Menninghaus, W. (2021). Why and how should cognitive science care about aesthetics? Trends in Cognitive Sciences, 25(6), 437-449.
• Welsch, W. (2005). Estetyka poza estetyką: o nową postać estetyki. Kraków: Universitas.
• Wilkoszewska, K. (2010). Arnolda Berleanta projekt estetyki postkantowskiej. Sztuka i Filozofia, 37, 38-47.
• Wojnar, I. (1964). Estetyka i wychowanie. Warszawa: PWN.
• Wojnar, I. (1990). Podstawowe problemy wychowania estetycznego (teoria i praktyka). W: I. Wojnar, W. Pielasińska (red.), Wychowanie estetyczne młodego pokolenia. Polska koncepcja i doświadczenia (s. 15-28). Warszawa: Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne.
• Zalewska-Pawlak, M. (2017). Sztuka i wychowanie w XXI wieku. W poszukiwaniu zagubionej teorii sztuki życia i sztuki w wychowaniu. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
• Zańko, P. (2020). Pedagogie oporu. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Identifiers

DOI

10.5604/01.3001.0055.0566

Biblioteka Nauki

59839257