Instytucja prezydenta w kontekście transformacji ustrojowych państw postradzieckich

• Authors: Wiktor Hołubko

Title variants

EN

The office of the president in the context of the transformation of state systems of post-soviet countries

Abstracts

EN

After the collapse of the USSR in August 1991 and the emergence of new sovereign states on its territory, they all formed the office of the president within a few years. It became very attractive to them for a number of reasons: it was able to guarantee political stability in the face of radical transformations of their systems, to facilitate the transition from authoritarianism to democracy, and to legitimize the political and legal status of the former Soviet ruling elites. During the years of independence, the presidency has taken various forms. A large part of post-Soviet states chose the presidential form of government in some places with signs of authoritarianism, which was reflected in the desire to constantly strengthen the role of this office. Few states have chosen a mixed form of government in which the office of the president is largely influenced by the balance of domestic political forces. The phenomenon of its excessive personification plays an important role in determining the influence of the president on the functioning of public authorities in post-Soviet countries. The least popular is the parliamentary form of government, in which the office of the president is left with very limited powers.

PL

Po rozpadzie w sierpniu 1991 roku ZSRR i powstaniu na jego terenie nowych suwerennych państw wszystkie z nich w ciągu kilku lat powołały do życia urząd prezydenta. Instytucja ta okazała się dla nich bardzo atrakcyjna z różnych przyczyn: miała zapewnić stabilność polityczną w warunkach radykalnych transformacji ustrojowych, ułatwić przejście od autorytaryzmu ku demokracji, legitymizować polityczno-prawny status dawnej radzieckiej rządzącej nomenklatury. W latach niepodległości w państwach postradzieckich instytucja prezydenta przybrała różne formy. Spora część państw postradzieckich wybrała prezydencką formę ustroju poniekąd z elementami autorytarnymi, co znalazło odzwierciedlenie w dążeniu do stałego wzmacniania roli tej instytucji. Nieco mniej państw wybrało mieszaną formę ustroju, w której pozycja prezydenta jest w dużej mierze uzależniona od bilansu wewnętrznych sił politycznych. Ogromną rolę w określeniu wpływu instytucji prezydenta na system sprawowania władzy w państwach postradzieckich odgrywa zjawisko personifikacji instytucji prezydenta. Najmniej popularna jest parlamentarna forma ustroju, która chociaż zachowuje instytucję prezydenta, to jednak wyposaża ją w bardzo skromne kompetencje.

Keywords

PL

prezydent; państwa postradzieckie; autorytaryzm; transformacje ustrojowe

EN

the office of the president; post-Soviet states; authoritarianism; transformation

• Publisher: Akademia Humanitas
• Journal: Roczniki Administracji i Prawa
• Year: 2020
• Volume: 3
• Issue: XX
• Pages: 19-36

Dates

published

2020

Contributors

author

Wiktor Hołubko

References

• Bondarenko A. Yu., Efimov N.N., II. «Titanik» idyot ko dnu. 18 avgusta (voskresene), „Krushenie Krasnoy imperii”, Moskwa 2014.
• Borisov N., Institut prezidentstva v stranah Tsentralnoy Azii: personalizatsiya vs institutsionalizatsiya, „Tsentralnaya Aziya i Kavkaz”, t. 14, 2011 vyip.4.
• Borisov N.A., Instituczionalizacziya instituta prezidentstva i perspektivy` konsolidaczii politicheskikh rezhimov na postsovetskom prostranstve, Avtoreferat dissertacziya na soiskanie
• uchenoj stepeni doktora politicheskikh nauk, Kazan` 2018.
• Dziemidok-Olszewska B., Instytucja prezydenta w państwach Europy Środkowo-Wschodniej, Lublin 2003.
• Federacja Rosyjska 1991-2001, red. A. Skrzypek, J. Adamowski, Warszawa 2002.
• Federalist. Politicheskie esse A. Gamiltona, Dzh. Medisona i Dzh. Dzheya, red. N.N. Yakovleva, Moskva 2000.
• Sartori G., Comparative Constitutional Engeeniring. An Inquiry into Structures, Incentives and Outcomes, Nev York Universitiy Press 1994.
• Gorbachzov M.S., Avgustovskiy putch (prichinyi i sledstviya), Moskwa 1991.
• Grigoreva E.B., Politicheskie effektyi avtoritarnogo sindroma v sovremennom politicheskom protsesse Rossii, „Vestnik Tomskogo gosudarstvennogo universiteta” 2014, file:///C:/Users/Smart/Desktop/The%20political%20effects%20of%20the%20authoritarian%20syndrome%20in%20the%20modern%20political%20process%20in%20Russia.pdf [dostęp: 20.05.2020
• Instytucja prezydenta. Zagadnienia teorii i praktyki na tle doświadczeń polskich oraz wybranych państw obcych, red. T. Mołdawa, J. Szymanek, Elipsa, 2010.
• Kakimi polnomochiyami budet obladat novyiy prezident Armenii?, https://news.am/rus/news/439003.html [dostęp: 25.05.2020].
• Karmazina M., Instytut prezydentstva: pokhodzhennia ta sutnist fenomena, „Politychnyi menedzhment”, 2004 nr 3.
• Konstitutsiya (Osnovnoy zakon) Soyuza Sovetskih Sotsialisticheskih Respublik (prinyata na vneocherednoy sedmoy sessii Verhovnogo Soveta SSSR devyatogo sozyiva 7 1977 g., http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1977/red_1977/5478733/ [dostęp:15.05.2020].
• Konstitutsiya Azerbaydzhanskoy Respubliki, Art.8, Glava Azerbaydzhanskogo gosudarstva,, https://www.caa.gov.az/index.php?option=com_k2&view=item&id=93:constitution-ofthe-republic-of-azerbaijan&Itemid=173&lang=ru [dostęp: 22.05.2020].
• Konstitutsiya Gruzii (23.03.2018 N2071), Art. 49-50, https://matsne.gov.ge/ru/document/view/30346?publication=35 [dostęp: 25.05.2020].
• Konstitutsiya Kyirgyizskoy Respubliki, Rozdz.III Prezident Kyirgyizskoy Respubliki, Art.60-68, http://www.president.kg/ru/konstituciya [dostęp: 27.05.2020].
• Konstitutsiya Respubliki Armeniya (s izmeneniyami), Art.55, https://www.gov.am/u_files/file/Constitution/Constitution-nor.pdf [dostęp: 23.05.2020].
• Konstitutsiya respubliki Belarus s izmeneniyami i dopolneniyami, prinyatyimi na respublikanskih referendumah 24 noyabrya 1996 g. i 17 oktyabrya 2004 g., Art. 79 – 89, http://www.mir.pravo.by/library/section_1/constitution/costitutions/constitution_ru/ [dostęp: 20.05.2020].
• Konstitutsiya respubliki Kazahstan, Rozd. III, Prezydent, Art.40-48, https://www.akorda.kz/ru/official_documents/constitution [dostęp: 20.05.2020].
• Konstitutsiya Respubliki Tadzhikistan, Rozdz. IV Prezident, Art.64-69, http://prokuratura.tj/ru/legislation/the-constitution-of-the-republic-of-tajikistan.html [dostęp: 22.05.2020].
• Konstitutsiya Respubliki, Uzbekistan, Rozdz. XIX Prezident Respubliki Uzbekistan, Art.8997, https://legalns.com/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%BD%D1 [dostęp: 20.05.2020].
• Konstitutsiya Rossiyskoy Federatsii, Art.117, http://constitution.kremlin.ru/ [dostęp: 18.05.2020].
• Konstitutsiya Soyuza Sovetskih Respublik Evropyi i Azii. (Proekt narodnogo deputata SSSR, akademika A.D. Saharova), https://constitution.garant.ru/history/active/1024/ [dostęp: 15.05.2020].
• Krasnov M.A., Shablinskiy I.G., Rossiyskaya sistema vlasti: treugolnik s odnim uglom, Moskwa 2008.
• Lukashevich D.A., Yuridicheskiy mehanizm razrusheniya SSSR, Moskwa 2016.
• Materialyi XIX Vsesoyuznoy konferentsii Kommunisticheskoy partii Sovetskogo Soyuza,
• 28 iyunya - 1 iyulya 1988 goda, http://www.pseudology.org/Documets/19KonferenceKPSS.
• htm [dostęp: 15.05.2020].
• Ostrovskiy A.B., Rasstrel „Belogo Doma”. Chernyiy oktyabr 1993, Moskwa 2014.
• Parechina S.G., Institut prezidentstva: istoriya i sovremennost, red. E.V. Matusevicha, Mińsk
• 2003.
• Parechina S.G., Institut prezidentstva: istoriya i sovremennost, http://www.lib.ru/POLITOLOG/parechina.txt_with-big-pictures.html [dostęp: 15.05.2010].
• Parechina S.G., Institut prezidentstva: istoriya i sovremennost, red. E.V. Matusevicha, Minsk 2003,
• http://www.lib.ru/POLITOLOG/parechina.txt_with-big-pictures.html [dostęp: 20.05.2020].
• Pervyie prezidentskie vyiboryi. III S’ezd narodnyih deputatov SSSR, https://ed-glezin.livejournal.com/822398.html [dostęp: 17.05.2020].
• Ryizhkova A.G., Harakternyie osobennosti instituta prezidentstva v RF na sovremennom etape, „Molodoy uchyonyiy” 2018, nr 10 (196).
• Slobodyan E., Yavlyaetsya li Rossiya pravopreemnitsey SSSR?, https://aif.ru/politics/world/
• yavlyaetsya_li_rossiya_pravopreemnicey_sssr [dostęp: 18.05.2020].
• Stepankov V., Lisov E., Kremlyovskiy zagovor. Versiya sledstviya, Moskwa 1992.
• Zakon Respubliki Kazahstan „O vnesenii izmeneniy i dopolneniy v Konstitutsiyu Respublikki Kazahstan” ot 21 maya 2007 goda №254-III, https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30103613#pos=2;-106 [dostęp: 22.05.2020].
• Zakon SSSR ot 14 marta 1990 g. N 1360-I „Ob uchrezhdenii posta Prezidenta SSSR i vnesenii izmeneniy i dopolneniy v Konstitutsiyu (Osnovnoy Zakon) SSSR”, http://constitution.
• garant.ru/history/ussr-rsfsr/1977/zakony/185465/ [dostęp: 15.05.2020].
• Zakon Ukrayiny Pro vidnovlennya diyi okremyx polozhen` Konstytuciyi Ukrayiny, Art. 85-115,
• https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/742-18 [dostęp: 25.05.2020].

Identifiers

DOI

10.5604/01.3001.0014.4218

Biblioteka Nauki

2052016