Niezależne obchody Powstania Warszawskiego w latach 1979-1989

• Authors: Grzegorz Majchrzak

Title variants

EN

Independent commemorations of the Warsaw Uprising 1979-1989

Abstracts

EN

For years, independent commemorations of the Warsaw Uprising have been organised in Poland, including on the initiative of Poland’s Primate Stefan Wyszynski. The opposition was also involved in its commemoration. From 1979, it also took the form of anniversary manifestations. The main venue for these independent commemorations was, of course, Warsaw – especially St. John’s Cathedral in the Old Town, the Tomb of the Unknown Soldier and the Powązki Military Cemetery. However, they were also sometimes organised in other cities, e.g. Słupsk or Wrocław. With the exception of the so-called Solidarity Carnival, the celebrations were illegal, and their organisation or active participation in them risked repression by the authorities. These independent celebrations took place under the watchful eye of the authorities, mainly the Security Service and, in the case of the capital, also Western journalists. They did not remain without influence on the behaviour of the communist authorities, who tried to push the Warsaw Uprising into the shadows, to diminish its significance. The activities of the opposition – including the annual independent commemorations organised until 1989 – made this impossible.

PL

Przez lata w Polsce były organizowane niezależne obchody Powstania Warszawskiego, między innymi z inicjatywy prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego. W jego upamiętnianie angażowała się także opozycja. Od 1979 roku przyjęły one również formę rocznicowych manifestacji. Głównym miejscem niezależnych obchodów była oczywiście Warszawa – zwłaszcza katedra św. Jana na Starym Mieście, Grób Nieznanego Żołnierza i Cmentarz Wojskowy na Powązkach. Organizowano je też w innych miastach, na przykład w Słupsku czy we Wrocławiu. Były one – z wyjątkiem tzw. solidarnościowego karnawału – nielegalne, a za ich organizowanie czy czynny w nich udział groziły represje ze strony władz. Niezależne obchody znajdowały się pod obserwacją władz, głównie Służby Bezpieczeństwa, a w przypadku stolicy również dziennikarzy zachodnich. Nie pozostały one bez wpływu na zachowanie peerelowskich decydentów, którzy starali się Powstanie Warszawskie zepchnąć w cień, pomniejszyć jego znaczenie. Działania opozycji – w tym coroczne niezależne obchody organizowane do 1989 roku – uniemożliwiły to.

Keywords

PL

Powstanie Warszawskie; rocznice; obchody; manifestacje; opozycja

EN

The Warsaw Uprising; anniversaries; celebrations; demonstrations; the opposition

• Publisher: Centralna Biblioteka Wojskowa im Marszałka Józefa Piłsudskiego
• Journal: Studia i Materiały Centralnej Biblioteki Wojskowej
• Year: 2024
• Volume: 1
• Issue: 20
• Pages: 29-55

Dates

published

2024

Contributors

author

Grzegorz Majchrzak

• Biuro Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej, Polska

• https://orcid.org/0000000292677769

References

• Archiwum Akt Nowych: Teleksowa informacja wewnątrzpartyjna KC PZPR.
• Instytut Pamięci Narodowej: Informacje (dzienne) Departamentu III MSW;
• Instytut Pamięci Narodowej: Informacje dzienne MSW;
• Instytut Pamięci Narodowej: Informacje MSW;
• Instytut Pamięci Narodowej: Informacje sytuacyjne Sztabu MSW Operacji „Lato 80”;
• Instytut Pamięci Narodowej: Załączniki do informacji (dziennych) Departamentu MSW;
• Instytut Pamięci Narodowej: Załączniki do informacji dziennych MSW.
• Narodowe Archiwum Cyfrowe: Audycje radiostacji obcych odbierane w kraju. Codzienny biuletyn Naczelnej Redakcji Odbioru Audycji z Zagranicy i Opracowań Analitycznych Komitetu ds. Radia i Telewizji „Polskie Radio i Telewizja”;
• Narodowe Archiwum Cyfrowe: Przegląd audycji zagranicznych Radia Polonia Komitetu ds. Radia i Telewizji „Polskie Radio i Telewizja”;
• Hałagida I., NSZZ „Solidarność” Regionu Słupskiego (1980-1990), T. 1, Szkice do monografii, Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Gdańsk 2010;
• Kudlicki Ł., Melak A., Pomnik prawdy. W 40. rocznicę wzniesienia krzyża katyńskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, Warszawa 2021;
• NSZZ „Solidarność” 1980-1989, T. 6, Polska południowa, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Warszawa 2010;
• NSZZ „Solidarność” 1980-1989, T. 4, Polska zachodnia, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Warszawa 2010;
• Sawicki J., Bitwa o prawdę. Historia zmagań o pamięć Powstania Warszawskiego 1944--1989, DiG, Warszawa 2005;
• Stan wojenny w Polsce. Kalendaria wydarzeń 13 XII 1981 – 31 XII 1982, red. W. Chudzik, R. Cywiński, I. Kielmel, I. Marczak, MSWiA, Rytm, Warszawa 1999;
• Wołk G., „Szaleńcy niepodległości”. Konfederacja Polski Niepodległej, IPN, Warszawa 2024;
• „Tygodnik Mazowsze” 1984, nr 96, s. 2;
• Hołd powstaniu, „Opinia” 1979, nr 7-8, s. 12;
• Majchrzak G., „Gadała” na Powązkach, „Kombatant” 2017, nr 7-8, s. 29-31;
• Obchody 37 rocznicy Powstania Warszawskiego, „AS” 1981, nr 27, s. 214;
• Powstanie, „Wola” 1985, nr 24, s. 1;
• Rocznica powstania, „Wola” 1985, nr 24, s. 2;
• Sawicki J., Pomnik jako pole bitwy, „Roczniki Nauk Społecznych” 2015, T. 7, s. 85-112;
• W rocznicę Powstania Warszawskiego, „Tygodnik Mazowsze” 1983, nr 59, s. 1;
• W rocznicę powstania, „Tygodnik Mazowsze” 1982, nr 23, s. 1;
• W rocznicę, „Wola” 1986, nr 25, s. 1;
• Wydarzenia, „KOS” 1984, nr 58, s. 1;
• Życieński Z., O Pomnik Powstania Warszawskiego, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2007, nr 8-9, s. 184-190;
• Tomczyk P., Pomnik Powstania Warszawskiego na pl. Krasińskich to efekt długiej walki z komunistami, https://dzieje.pl/wiadomosci/pomnik-powstania-warszawskiego-na-pl-krasinskich-efekt-dlugiej-walki-z-komunistami [dostęp: 9.09.2024].

Identifiers

DOI

10.5281/zenodo.13897515

Biblioteka Nauki

57190027