Wątki tomistyczne w filozofii Józefa Gołuchowskiego

• Authors: Tomasz Łukasz Stanowski

Title variants

EN

Thomistic Threads in the Philosophy of Joseph Goluchowski

Abstracts

EN

The article makes a controversial attempt to find Thomistic threads in the philosophy of the Polish pre-romanticist and Schellingianist Józef Gołuchowski (1797–1858). From an idealistic perspective, his metaphysics is in no way compatible with Aquinas' thought. Therefore, it is surprising, considering that it is from metaphysics that Gołuchowski derives his entire system, that in ethical or socio-political issues, it is so consistent with Saint. Thomas Aquinas. The article first shows the controversy related to the above research, which is further intensified by the conflict at the level of idealistic and realistic systems. Gołuchowski's early and youthful education was presented in order to demonstrate possible contacts with Thomism as a way of shaping youth or as a possible element of education. Finally, five questions were identified, based on which the analysis of Thomistic threads in his thought began. These were: (1) are there real ethical principles? (2) Is society an organism or an aggregate of entities? (3) Is there hierarchy or egalitarianism in the social world? (4) Does tradition bind the authorities, the legislator, the member of society? (5) Does religion have its place in life?

Keywords

EN

Joseph Goluchowski; Thomism; idealism; realism; Theresianum; ethics; society; tradition; hierarchy; religion

• Publisher: Naukowe Towarzystwo Tomistyczne
• Journal: Rocznik Tomistyczny
• Year: 2023
• Volume: 1
• Issue: 12
• Pages: 139-157

Dates

published

2023

Contributors

author

Tomasz Łukasz Stanowski

• Wydział Filozoficzny, Instytut Filozofii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

References

• Andrzejuk A., Czym jest tomizm?, „Rocznik Tomistyczny” 1 (2012).
• Berglar P., Maria Teresa, tłum. A. Marcinek, Warszawa 1997.
• Bieliński J., Józef Gołuchowski. (Pierwszy pobyt w Warszawie. Pierwsza profesura), „Biblioteka Warszawska” t. IV (1905) 2.
• Błachnio J.R., Poglądy filozoficzne Eleonory Ziemięckiej na tle sporów ideowych połowy XIX wieku, Bydgoszcz 1997.
• Bocheński J., ABC tomizmu. Zwięzły zarys całokształtu filozofii Św. Tomasza, „Znak” 23 (1950) 5.
• Filutowska K., Problem bytu w filozofii Schellinga w kontekście tzw. filozofii narracyjnej, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 13 (2004) 2 (50).
• Gabrysz R., Stanowisko Józefa Tischnera wobec tomizmu, „Tarnowskie Studia Teologiczne” t. XXXII (2013) 2.
• Göcke B.P., Panenteizm a pojęcie Boga, Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 2023.
• Gołuchowski J., Kwestya reformy żydów, Lipsk 1854.
• Gołuchowski J., Kwestya włościańska w Polsce podług właściwych swoich pierwiastków przed sąd opinji publicznej wytoczona i poprzedzona projektem, w jaki sposób chłopom w Polsce, a nawet w Rossyi dopomódz można do nabycia własności gruntowej bez nadwerężenia zasad porządku publicznego, Lipsk 1849.
• Gołuchowski J., Filozofia i życie, Warszawa 1903.
• Gołuchowski J., Dumania nad najwyższemi zagadnieniami człowieka, poprzedzone historyczném rozwinięciem głównych systematów filozoficznych od Kanta do najnowszych czasów, t. 2, Wilno 1861.
• Gołuchowski J., Dumania nad najwyższemi zagadnieniami człowieka, poprzedzone historyczném rozwinięciem głównych systematów filozoficznych od Kanta do najnowszych czasów, t. 1, Wilno 1861.
• Gołuchowski J., Światowość w stosunku do obyczajów uważana, Kraków 1856.
• Gołuchowski J., Rozbiór kwestii włościańskiej w Polsce i w Rosji w r. 1850, Poznań 1851.
• Gołuchowski J., Spór ekonomii politycznej z rzeczywistością, „Biblioteka Warszawska” 2 (1850).
• Gołuchowski J., Sposób leczenia cholery za pomocą zimnej wody szczęśliwym skutkiem uwieńczony, Warszawa 1849.
• Gołuchowski J., O chłopach, Lipsk 1847.
• Gołuchowski J., Czem nie jest i czem jest filozofia: wyjątek z rozprawy konkursowej, „Noworocznik Literacki” (1843).
• Gołuchowski J., O wpływie matematyki na wykształcenie człowieka, „Dziennik Warszawski” 2 (1825) 5.
• Gołuchowski J., Die Philosophie in ihrem Verhältnisse zum Leben ganzer Völker und einzelner Menschen, Erlangen 1822.
• Górecki A., O jezuickiej Ratio studiorum, „Christianitas” 58 (2014).
• Gutowski P., Panenteizm a teizm klasyczny. Uwagi na kanwie Jacka Wojtysiaka krytyki stanowiska Józefa Życińskiego, „Analiza i Egzystencja” 57 (2022).
• Gutowski P., Filozofia procesu i jej metafilozofia. Studium metafizyki Ch. Hartshorne’a, Lublin 1995.
• Harassek S., Józef Gołuchowski: zarys życia i filozofii, Kraków 1924.
• Jaskólski M., Gołuchowski Józef, w: Słownik historii doktryn politycznych, t. 2, Warszawa 1999.
• Jóźwiak K., Sarmackie Ateny w I Rzeczypospolitej, na: „Rzeczpospolita”, https://www.rp.pl/historia/art10047351-sarmackie-ateny-w-i-rzeczypospolitej (dostęp 7 grudnia 2023 r.).
• Judycki S., Realizm i idealizm w świetle „Sporu o istnienie świata” Romana Ingardena, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 29 (2020) 4 (116).
• Karas M., Tomizm w nauczaniu Kościoła katolickiego, w: A. Andrzejuk (red.), Tomizm konsekwentny, Warszawa 2022.
• Krasnodębski M., Metafizyka czy ontologia edukacji?, „Paidea” 1 (2019).
• Kroński T., Reakcja mesjanistyczna i katolicka w Polsce połowy XIX w., w: Z dziejów polskiej myśli filozoficznej i społecznej, t. III, Warszawa 1957.
• Magdalena Ziętek-Wielomska: Niemiecki idealizm jako narzędzie zniszczenia arystotelizmu i tomizmu, [w:] 2023.
• Menz M., Z dziejów polskiego konserwatyzmu. Od Józefa Kalasantego Szaniawskiego do krakowskich stańczyków, „Galicja. Studia i materiały” 7 (2021).
• Miedziński Z., Koncepcja osobowości w filozofii Józefa Gołuchowskiego, „Archiwum historii filozofii i myśli społecznej” 21 (1975).
• Oko D., Metoda transcendentalna jako metoda metafizyki po zwrocie antropologicznym, „Analecta Cracoviensia” nr XXVIII (1996).
• Opolskie Środowisko Tradycji Łacińskiej po raz pierwszy organizuje Opolskie Forum Tomistyczne, na: https://www.facebook.com/events/588406419847965/?ref=newsfeed&locale (dostęp 6 grudnia 2023 r.)
• Piechnik L., Powstanie i rozwój jezuickiej Ratio Studiorum (1548-1599), Kraków 2003.
• Puchowski K., Jezuickie kolegia szlacheckie w Europie Zachodniej. Rekonesans, „Horyzonty Wychowania” 3 (2004) 6.
• Rymowicz W., Die Philosophie von Joseph Goluchowski und ihre Abhängigkeit von Schellings Weltanschauung: disseratation zur Erlangung der Doktorwürde von der philosophischen Fakultät der Universität Freiburg, Fryburg (Szwajcarski) 1903.
• Sokołowski P., Panenteizm jako postmodernistyczne objawienie? Kilka uwag krytycznych na marginesie książki Davida Ray’a Griffina Panentheism and scientific naturalism, „Studia Nauk Teologicznych PAN” 10 (2020).
• Straszewski M., Polska filozofja narodowa: 15 wykładów, Kraków 1921.
• Szpak J.A., Władze Królestwa Polskiego wobec paulinów polskich (1815-1864). Zarys problematyki, „Wieki Stare i Nowe” 12 (2017) 17.
• Środa M., O dalsze konsekwentne wdrażanie tomizmu-leninizmu [na:] „wyborcza.pl”, https://wyborcza.pl/7,75968,29225605,o-dalsze-konsekwentne-wdrazanie-tomizmu-leninizmu.html, 6 grudnia 2022 r. (dostęp 6 grudnia 2023 r.)
• Tomasik K., Ks. Heller i abp Życiński - historia przyjaźni na: „DEON.pl”, https://deon.pl/kosciol/ks-heller-i-abp-zycinski-historia-przyjazni,162621, 2 lutego 2012 r. (dostęp 4 listopada 2023 r.).
• Twardowski M., „Otwarty panenteizm” Philipa Claytona: rekonstrukcja i krytyka, „Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio” 50 (2022) 2.
• Wojtysiak J., Panenteizm. W związku z poglądami Józefa Życińskiego, Charlesa Hartshorne’a i innych przedstawicieli „Zwrotu panteistycznego”, „Roczniki Filozoficzne” t. 60 (2012) 4.
• Życiński J., Panteizm a panenteiz w konteście filozoficznych kontrowersji średniowiecza, „Analecta Cracoviensia” nr XXV (1993).

Identifiers

DOI

10.5281/zenodo.10520200

Biblioteka Nauki

56664671