Być nie na swoim miejscu. Czyli „Makbet” jako tragedia różnicy płciowej

• Authors: Gustaw Owczarski

Abstracts

EN

The paper aims to further the understanding of the Lacanian Real, through taking on Macbeth as a tragedy of sexual difference. In the first part of the article, the author approaches the subject of the Real from two sides: from the side of the real phallus as that which always appears out of place, conceptualized with the help of the theory of Jane Gallop; and from the side of the women as real, represented by Lady Macbeth, as someone who keeps the phallus out of place and, so, is capable of enjoyment. Analysing Macbeth thus enables us to clash Lacan with feminist theory again, with a special focus on the phallus and jouissance. The second part of the paper focuses on the rejection of the signifier of motherhood by both Lady Macbeth and Macbeth. The author proposes an alternative notion of rejection (Verwerfung): it’s not that, in rejection, the subject lacks a signifier, but rather that signifier lacks a subject – which leads to the Real from a third side – the side of a signifier in the Real. Bracha Ettinger’s notion of a womb complex is introduced in relation to motherhood. Her theory is also put in opposition to that of Jane Gallop. Macbeth becomes a meeting ground for Lacan’s third and twentieth seminars. The paper is an attempt to “catch the Real red-handed.”

PL

Przez podejście do "Makbeta" jako do tragedii różnicy płciowej, artykuł ma na celu poszerzenie tego, w jaki sposób rozumiemy Lacanowskie Realne. W pierwszej części artykułu autor podchodzi do zagadnienia Realnego od dwóch stron: od strony realnego fallusa jako tego, który pojawia się nie na swoim miejscu, w którego konceptualizacji szczególnie pomaga teoria Jane Gallop, i oraz od strony realnej kobiecości reprezentowanej przez Lady Makbet, która trzyma tego fallusa nie na miejscu i tym samym jest w stanie rzeczywiście korzystać z rozkoszy. Analiza "Makbeta" pozwala więc na ponowne zderzenie Lacana z teorią feministyczną, w szczególności w kontekście fallusa i jouissance. Druga część artykułu traktuje o Makbetach odmawiających uznania znaczącego matczyności. Proponowane jest również postrzeganie odmowy (Verwerfung) nie tyle jako odmówienia znaczącego przez podmiot, ile raczej jako odmówienie znaczącemu podmiotu, co pozwala spojrzeć na Realne od trzeciej strony - od strony znaczącego w Realnym. W kontekście matczyności wprowadzona zostaje również – za Brachą Ettinger, której teoria zostaje polemicznie zestawiona z myślą Jane Gallop – kwestia kompleksu łona. "Makbet" staje się więc przestrzenią spotkania trzeciego i dwudziestego seminarium. Artykuł stanowi próbę „przyłapania Realnego na gorącym uczynku”.

Keywords

PL

Lacan; Makbet; Realne; fallus; psychoanaliza; teoria feministyczna; różnica płciowa

EN

Lacan; Macbeth; Real; phallus; psychoanalysis; feminist theory; sexual difference

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Filozofii i Socjologii PAN
• Journal: wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia
• Year: 2024
• Issue: 4
• Pages: 80-109

Dates

published

2024

Contributors

author

Gustaw Owczarski

• https://orcid.org/000900082745472X

References

• Ettinger B., Macierzyste spojrzenie, przeł. A. Chromik, w: A. Chromik, N. Giezma, K. Bojarska (red.), Macierz/Matrix, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2022.
• Freud S., Popędy i ich losy, przeł. R. Reszke, w: tegoż, Psychologia nieświadomości, Wydawnictwo KR, Warszawa, 2009.
• Freud S., Poza zasadą przyjemności, przeł. J. Prokopiuk, PWN, Warszawa 1975.
• Freud S., Trzy rozprawy z teorii seksualnej, przeł. R. Reszke, w: tegoż, Życie seksualne, Wydawnictwo KR, Warszawa 2009.
• Freud S., Zaprzeczenie, przeł. R. Reszke, w: tegoż, Psychologia nieświadomości, Wydawnictwo KR, Warszawa 2009.
• Gallop J., Feminism and Psychoanalysis. The Daughter’s Seduction, Macmillan, London 1982.
• Lacan J., Écrits, Éditions du Seuil, Paris 1966.
• Lacan J., Le Séminaire, livre VI: Le désir et son interprétation, J.-A. Miller (red.), Éditions de la Martinière, Paris 2013.
• Lacan J., Seminarium I: Pisma Techniczne Freuda, J.-A. Miller (red.), przeł. J. Waga, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2017.
• Lacan J., Seminarium III: Psychozy, J.-A. Miller (red.), przeł. J. Waga, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2014.
• Lacan J., The Seminar of Jacques Lacan. Book II: The Ego in Freud’s Theory and in the Technique of Psychoanalysis, J.-A. Miller (red.), przeł. S. Tomaselli, W.W. Norton & Co., London–New York 1988.
• Lacan J., The Seminar of Jacques Lacan. Book IV: The Object Relation, J.-A. Miller (red.), przeł. A.R. Price, Polity, Cambridge 2022.
• Lacan J., The Seminar of Jacques Lacan. Book V: Formations of the Unconscious, J.-A. Miller (red.), przeł. R. Griggs, Polity, Cambridge 2017.
• Lacan J., The Seminar of Jacques Lacan. Book XI: The Four Fundamental Concepts of Psychoanalysis, J.-A. Miller (red.), przeł. A. Sheridan, W.W. Norton & Co., London–New York 1998.
• Lacan J., The Seminar of Jacques Lacan. Book XX: Encore. On Feminine Sexuality, The Limits of Love and Knowledge, J.-A. Miller (red.), przeł. B. Fink, W.W. Norton & Co., London–New York 1999.
• Miller J.-A., Sześć paradygmatów jouissance, przeł. A. Kurek, J. Kotara, „Psychoanaliza” 2022, 10.
• Olesik M., “Despotyzm popędu: krótkie studium z gramatyki sado-masochizmu z matriarchalnym wątkiem teologiczno-politycznym”, wystąpienie na konferencji „Seksualność i psychoanaliza”, Warszawa 2024.
• Shakespeare W., Macbeth, B.A. Mowat, P. Werstine (red.), Simon & Schuster, New York 2013.
• Sowa J., Okruchy realnego. Polityka po postmordernizmie, „Teksty Drugie” 2022, 5, s. 59–77.
• Žižek S., Less Than Nothing: Hegel and the Shadow of Dialectical Materialism, Verso, New York 2012.

Identifiers

DOI

10.37240/wb.2024.4.7

Biblioteka Nauki

60607597