Wspólny korzeń rozumu i szaleństwa: zapoznany świat perwersji

• Authors: Jan Potkański

Abstracts

EN

The article develops, in a speculative manner, certain themes in the discussion between Derrida and Foucault (initiated by the lecture Cogito and the History of Madness), mainly those concerning the original unity of Reason and the madness-affected Unreason. According to the author, Derrida borrowed the structural patterns of this unity from the German philosophy, especially Kant, Hegel, and Heidegger. A comparison between these patterns and the psychoanalytic model of perversion enables us to discriminate effectively between the full rationality of the “higher” Reason and the vulgar Understanding, which is entangled in the knowledge-power relationship. Rationality is usually, also by Foucault, reduced to this Understanding and this reduction is not harmless for the cognitive and moral development of individuals and the civilization.

PL

Artykuł spekulatywnie rozwija niektóre wątki sporu Derridy z Foucaultem, zapoczątkowanego odczytem Cogito i historia szaleństwa, zwłaszcza te dotyczące źródłowej jedności rozumu i dotkniętego obłędem nie-rozumu – figury, której strukturalne wzorce Derrida zaczerpnął z filozofii niemieckiej, przede wszystkim Kanta, Hegla i Heideggera. Zestawienie ich z psychoanalitycznym modelem perwersji pozwala praktycznie odróżnić pełną racjonalność rozumu „wyższego” od pospolitego rozsądku skażonego relacją wiedzy z władzą, do którego rozumność jest zwykle – także przez Foucaulta – redukowana, ze szkodą jednak dla poznawczego i moralnego rozwoju jednostek i cywilizacji.

Keywords

PL

nerwica; psychoza; perwersja; psychopatologia życia codziennego

EN

neurosis; psychosis; perversion; psychopathology of everyday life

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Filozofii i Socjologii PAN
• Journal: wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia
• Year: 2022
• Issue: 2
• Pages: 121-138

Dates

published

2022

Contributors

author

Jan Potkański

• Uniwersytet Warszawski

• https://orcid.org/0000000293321940

References

• Aryal Y., V.W. Cisney, N. Morar, C. Penfield (red.), Between Foucault and Derrida, Edinburgh University Press, Edinburgh 2016.
• Averroes (Ibn Rushd) of Cordoba, Long Commentary of the De Anima of Aristotle, przeł. R.C. Taylor, Yale University Press, New Haven 2009.
• Boyne R., Foucault and Derrida: The Other Side of Reason, Routledge, London 1990.
• Custer O., P. Deutscher, S. Haddad (red.), Foucault/Derrida Fifty Years Later: The Futures of Genealogy, Deconstruction, and Politics, Columbia University Press, New York 2016.
• Davidson H.A., Alfarabi, Avicenna, and Averroes, on Intellect. Their Cosmologies, Theories of the Active Intellect, and Theories of Human Intellect, Oxford University Press, New York 1992.
• Derrida J., Force of Law: The „Mystical Foundations of Authority”, przeł. M. Quaintance, w: D. Cornell, M. Rosenfeld, D.G. Carlson (red.), Decontruction and the Possibility of Justice, Routledge, New York 1992, s. 3–67.
• Derrida J., Pismo i różnica, przeł. K. Kłosiński, Wydawnictwo KR, Warszawa 2004.
• Derrida J., G. Vattimo (red.), Religia, Wydawnictwo KR, Warszawa 1999.
• Fink B., Kliniczne wprowadzenie do psychoanalizy lacanowskiej. Teoria i technika, przeł. Ł. Mokrosiński, Wydawnictwo Andrzej Żórawski, Warszawa 2002.
• Foucault M., Choroba umysłowa a psychologia, przeł. P. Mrówczyński, Wydawnictwo KR, Warszawa 2000.
• Foucault M. (red.), Ja, Piotr Rivière, skorom już zaszlachtował moją matkę, moją siostrę i brata mojego… Przypadek matkobójcy z XIX wieku, przeł. T. Komendant, G. Wilczyński, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2002.
• Foucault M., „Nie” dla kompromisów! Krytyka, estetyka, solidarność, przeł. K.M. Jaksender, Wydawnictwo Eperons-Ostrogi, Kraków 2021.
• Freud S., Psychologia nieświadomości, przeł. R. Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 2007.
• Hegel G.W.F., Encyklopedia nauk filozoficznych, przeł. Ś.F. Nowicki, PWN, Warszawa 1990.
• Heidegger M., Kant a problem metafizyki, przeł. B. Baran, PWN, Warszawa 1989.
• Heidegger M., Rozprawa Schellinga o istocie ludzkiej wolności (1809), przeł. R. Marszałek, Wydawnictwo KR, Warszawa 2004.
• Jazienicki Z., J. Potkański, Polski masochizm w „Tylko Beatrycze” Teodora Parnickiego, w: J. Osiński, A. Szwagrzyk-Dalasińska, P. Tański (red.), Kultura wobec nieświadomego. Studia (post)psychoanalityczne, Wydawnictwo IBD, Toruń 2017, s. 102–115.
• Jazienicki Z., J. Potkański, Sadyzm w „Nagim sadzie”. Perwersja jako struktura polskości, „Praktyka Teoretyczna” 2016, 4(22), s. 152–170.
• Kubalica T., Prymat rozumu praktycznego w logice. Teoria prawdy neokantowskiej szkoły badeńskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2009.
• Leder A., Nauka Freuda w epoce „Sein und Zeit”, Aletheia, Warszawa 2007.
• McDonnell J., The Pythagorean World: Why Mathematics is Unreasonably Effective in Physics, Palgrave Macmillan, Cham 2017.
• Przyłębski A., Duch czy życie? Studia i szkice z filozofii niemieckiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza, Poznań 2011.
• Sokoloff W.W., Between Justice and Legality: Derrida on Decision, „Political Research Quarterly” 2005, 58(2), s. 341–353.
• Vogt K.M., Law, Reason, and the Cosmic City. Political Philosophy of the Early Stoa, Oxford University Press, Oxford 2008.

Identifiers

DOI

10.37240/wb.2022.2.7

Biblioteka Nauki

60607769