Słowo w działaniu: Trzy polskie tłumaczenia „Fröken Julie” Augusta Strindberga w kontekście pytania o specyfikę przekładu tekstów dramatycznych

• Authors: Piotr de Bończa Bukowski , Ewa Data-Bukowska

Title variants

EN

Word in Action: August Strindberg’s "Fröken Julie" and Its Three Polish Translations in the Context of the Question of the Specificity of Drama Translation

Abstracts

EN

This article examines three Polish translations of August Strindberg’s drama Fröken Julie (Miss Julie) in terms of the rendering of the imperative statements appearing in Julie’s utterances addressed to the servant Jean. Such utterances are considered an important aspect of the drama’s stage potential at the illocutionary level. A total of 66 Swedish utterances and their realizations in translations by Ignacy Suesser, Zygmunt Łanowski, and Mariusz Kalinowski have been studied. The analysis, carried out on a qualitative and quantitative level, showed that in Suesser’s translation, Julie’s discourse appears as commanding but also conciliatory, while in Łanowski’s translation the protagonist primarily manifests kindness in her relationship with Jean. In Kalinowski’s translation, on the other hand, the translator’s choices create many different features in Julie’s discourse profile, the metamorphoses of this her illocutionary profile clearly suggest that she undergoes transformations as the action of the drama unfolds. Kalinowski’s translation thus lays the groundwork for more nuanced readings of Julie’s character discourse, and thereby suggests interesting paths of the drama’s stage interpretations.

PL

Autorzy artykułu podjęli się zbadania trzech polskich przekładów dramatu Fröken Julie (Panna Julia/Julie) Augusta Strindberga pod kątem sposobów realizacji wypowiedzeń rozkaźnikowych pojawiających się w kwestiach, jakie Julie kieruje do służącego Jeana. Wypowiedzenia takie zostały uznane za ważny aspekt teatralnego potencjału dramatu na poziomie illokucyjnym. Łącznie badaniu poddano 66 szwedzkich wypowiedzeń imperatywnych i ich realizacji w translacjach autorstwa Ignacego Suessera, Zygmunta Łanowskiego oraz Mariusza Kalinowskiego. Analiza, przeprowadzona na płaszczyźnie jakościowej i ilościowej, wykazała, że w przekładzie Suessera dyskurs Julie sugeruje jej władczość, ale i koncyliacyjność, podczas gdy u Łanowskiego bohaterka manifestuje przede wszystkim uprzejmość w relacji do Jeana. Wybory Kalinowskiego natomiast kreują wiele różnych pozycji dyskursywnych postaci. W tekście tym metamorfozy illokucyjnego profilu Julie sugerują wyraźnie, że podlega ona przemianom w miarę rozwoju akcji dramatu. Tłumaczenie Kalinowskiego stwarza więc podstawy do bardziej zniuansowanych ujęć dyskursu tytułowej postaci dramatu, sugerując interesujące ścieżki interpretacji scenicznej.

Keywords

EN

August Strindberg; "Fröken Julie"; translation; illocutionary acts; theatrical potential

PL

August Strindberg; "Fröken Julie"; tłumaczenie; akty illokucyjne; potencjał teatralny

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki PAN
• Journal: Pamiętnik Teatralny
• Year: 2024
• Volume: 73
• Issue: 4
• Pages: 97-120

Dates

published

2024

Contributors

author

Piotr de Bończa Bukowski

• Uniwersytet Jagielloński

• https://orcid.org/0000000195939413

author

Ewa Data-Bukowska

• Uniwersytet Jagielloński

• https://orcid.org/000000028105235X

References

• Ahlgren, Perry. Tilltalsordet ni: Dess semantik och användning i historiskt perspektiv. Uppsala: Almqvist & Wiksell, 1978.
• Bassnett, Susan. „Still Trapped in the Labyrinth: Further Reflections on Translation and Theatre”. In Constructing Cultures: Essays on Literary Translation, edited by Susan Bassnett and André Lefevere. Clevedon: Multilingual Matters, 1998.
• Bassnett-McGuire, Susan. „Ways Trough the Labyrinth: Strategies and Methods for Translating Theatre Texts”. In The Manipulation of Literature: Studies in Literary Translation, edited by Theo Hermans. New York: Routledge, 1985.
• Bigliazzi, Silvia, Peter Kofler, and Paola Ambrosi. Introduction to Theatre Translation in Performance, edited by Silvia Bigliazzi et al. New York: Routledge, 2013.
• Elam, Keir. The Semiotics of Theatre and Drama. 2nd edition. New York: Routledge, 2005.
• Fischer-Lichte, Erika. Teatr i teatrologia: Podstawowe pytania. Tłumaczenie Mateusz Borowski i Małgorzata Sugiera. Wrocław: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2012.
• Kalinowski, Mariusz. „Bez daru anioła: O przekładach paru detali w Pannie Julie A. Strindberga”. Acta Sueco-Polonica, nr 19 (2013): 131–143.
• Kalinowski, Mariusz. „Panna Żu-li (o pożytkach z wierności)”. Przekładaniec 1, nr 12 (2004): 106–114.
• Kamińska, Aleksandra. „Tłumacz kontra płeć, czyli sceniczność w przekładzie – Cloud Nine Caryl Churchill”. Przekładaniec, nr 31 (2015): 169–181. https://doi. org/10.4467/16891864PC.15.027.4956.
• Lagercrantz, Olof. August Strindberg. Tłumaczenie Ewa Aniela Krasińska i Zygmunt Łanowski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988.
• Lewko, Marian. „Polskie inscenizacje dramatów Augusta Strindberga: Dokumentacja przedstawień”. W: Studia o Strindbergu. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1999.
• Łaziński, Marek. O paniach i panach: Polskie rzeczowniki tytularne i ich asymetria rodzajowo-płciowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006.
• Markowski, Andrzej, red. Praktyczny słownik poprawnej polszczyzny nie tylko dla młodzieży. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995.
• Neuger, Leonard. „Fröken Julie: Semiotiken vållar problem”. In Polsk litteratur i Sverige – svensk litteratur i Polen. Huddinge: Södertörns högskola, 1999.
• Ollén, Gunnar. „Tillkomst och mottagande”. In August Strindberg, Samlade Verk, edited by Gunnar Ollén. Volume 27, Fadren, Fröken Julie, Fordringsägare. Stockholm: Almqvist & Wiksell, 1984.
• Schultze, Birgitte. Perspektywy polonistyczne i komparatystyczne. Tłumaczenie Katarzyna Jaśtal. Kraków: Universitas, 1999.
• Suchodolska, Ewa, i Zofia Żydanowicz. Bibliografia polskich przekładów z literatury pięknej krajów skandynawskich. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1971.
• Törnqvist, Egil. Det talade ordet: Om Strindbergs dramadialog. Stockholm: Carlssons, 2001.
• Ubersfeld, Anne. Czytanie teatru i. Tłumaczenie Joanna Żurowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002.
• Uggla, Andrzej Nils. Strindberg och den polska teatern 1890–1970: En studie i reception. Uppsala: Uppsala Universitet, 1977.
• Wachowski, Jacek. „O illokucyjnych właściwościach dialogu dramatycznego”. Pamiętnik Teatralny 71, z. 4 (2022): 107–122. https://doi.org/10.36744/pt.1314.
• Wessén, Elias. Svensk grammatik för norrmän. Oslo: Aschehoug, 1966.

Identifiers

DOI

10.36744/pt.2482

Biblioteka Nauki

55991698