Jakiego «Sokratesa» nie wystawili Lenartowiczowi aktorzy warszawscy w 1884 roku?

• Authors: Marek Dybizbański

Title variants

EN

Which «Socrates» Was Not Staged by Warsaw Actors for Lenartowicz in 1884?

Abstracts

EN

Teofil Lenartowicz’s “dramatic poem” Sędziowie ateńscy (The Judges of Athens, 1895), eventually published after his death, not only took several years to write, but was also probably rewritten from scratch a number of times, under different titles (including Socrates). Some versions have survived in printed excerpts, others in manuscripts. One of the early redactions, different from the published text based on the last autograph, was the theater version prepared in 1884. The piece was not staged, for reasons that remain unclear. The copy retrieved from the theater is presently highly incomplete (with only one of five acts extant), but its text coincides with another surviving copy; based on the latter, the present article attempts a reconstruction of the performance, as designed by Lenartowicz. Attention has been paid to the stage design, metatheatrical devices, the unstable arrangement of the acts, and the relationship between word and gesture. The article also emphasises that both the theater project and the dramatic text differ strongly from the posthumously published version of the play.

PL

„Poemat dramatyczny” Teofila Lenartowicza Sędziowie ateńscy (1895), wydany dopiero po śmierci autora, nie tylko powstawał przez kilka lat, lecz także był prawdopodobnie kilka razy pisany od nowa pod różnymi tytułami (m.in. Sokrates). Z niektórych jego wersji zachowały się drukowane fragmenty, inne pozostały w rękopisach. Jedną z redakcji wcześniejszych, nietożsamą z tekstem wydanym na podstawie ostatniego autografu, była wersja przygotowana dla teatru w 1884 roku. Powody rezygnacji z wystawienia nie są dokładnie znane. Egzemplarz odebrany z teatru zachował się w stanie mocno niekompletnym (obejmuje tylko jeden z pięciu aktów), ale tekst dramatu w nim zapisany pokrywa się z innym odpisem, na którego podstawie w artykule podjęto próbę rekonstrukcji projektowanego przez autora przedstawienia. Zwrócono uwagę na projekty scenograficzne, chwyty metateatralne, niestabilny porządek aktów oraz relację słowa i gestu. Podkreślono też całkowitą odmienność zarówno teatralnego projektu, jak i dramatycznego tekstu od wersji znanej z pośmiertnego wydania.

Keywords

EN

Teofil Lenartowicz; «Socrates»; Polish drama 1800–1900; Polish theater 1800–1900; manuscript

PL

Teofil Lenartowicz; «Sokrates»; dramat polski 1800–1900; teatr polski 1800–1900; rękopis

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki PAN
• Journal: Pamiętnik Teatralny
• Year: 2022
• Volume: 71
• Issue: 2
• Pages: 149-170

Dates

published

2022

Contributors

author

Marek Dybizbański

• Uniwersytet Opolski, Polska

• https://orcid.org/0000000346296890

References

• Bartnikowska-Biernat, Magdalena. Teka florencka Lenartowicza: Wokół twórczości literackiej i rzeźbiarskiej. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2020.
• Beys, Kostas E. „Prawny, polityczny, filozoficzny i religijny wymiar procesu i stracenia Sokratesa”. Tłumaczenie Ewa Różalska, uzupełnienie Marian Wesoły. Peitho / Examina Antiqua 1, nr 1 (2010): 45–54. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/peitho/article/view/7821/12588.
• Biegeleisen, Henryk. Lirnik mazowiecki: Jego życie i dzieła w świetle nieznanej korespondencyi poety. Warszawa: Nakład Gebethnera i Wolffa, 1913.
• Bojko, Monika. „Antyk jako obraz współczesności w pismach Teofila Lenartowicza”. In Antyk romantyków – model europejski i wariant polski: Rekonesans, redakcja Maria Kalinowska i Bogna Paprocka-Podlasiak, 547–556. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Grado, 2003.
• Dybizbański, Marek, i Włodzimierz Szturc. Mitoznawstwo porównawcze. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2006.
• Graves, Robert. Mity greckie. Tłumaczenie Henryk Krzeczkowski, wstęp Aleksander Krawczuk. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967.
• Kelessidou, Anna. „Oskarżyciele Sokratesa”. Peitho / Examina Antiqua 2, nr 1 (2011): 159–168. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/peitho/article/view/7843.
• Kraszewski, Ignacy Józef, i Teofil Lenartowicz. Korespondencja. Opracowanie Wincenty Danek. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1963.
• Królikiewicz, Grażyna. „Symbol i mit w dziele Creuzera”. In Inspiracje Grecji antycznej w dramacie doby romantyzmu: Rekonesans, redakcja Maria Kalinowska, 33–47. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001.
• Lenartowicz, Teofil, i Julia Jabłonowska. Korespondencja. Opracowanie Józef Fert. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 2003.
• Lenartowicz, Teofil. „Sędziowie ateńscy: Poemat dramatyczny”. In Poezye, t. 2 (Lwów: Księgarnia Gubrynowicza i Schmidta, 1895).
• Lenartowicz, Teofil. Sędziowie ateńscy (Lwów: Księgarnia Gubrynowicza i Schmidta, 1895).
• Raszewski, Zbigniew. „Zasada NiG”. In Trudny rebus: Studia i szkice z historii teatru, 103–108. Wrocław: Wiedza o kulturze, 1990.
• Ratajczak, Dobrochna. „Projekt scenicznego ukształtowania słowa w komedii czasów stanisławowskich”. In Kultura żywego słowa w dawnej Polsce, redakcja Hanna Dziechcińska, 218–243. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989.
• Sinko, Tadeusz. Hellada i Roma w Polsce: Przegląd utworów na tematy klasyczne w literaturze polskiej ostatniego stulecia. Lwów: Państwowe Wydawnictwo Książek Szkolnych, 1933.
• Szturc, Wodzimierz. Ironia romantyczna: Pojęcie, granice i poetyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992.
• Śmiechowicz, Olga. Arystofanes. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2015.
• Wróbel-Best, Jolanta. „Motyw tańca w wierszu Migocą złote pomarańcze Tadeusza Micińskiego”. In Poezja Tadeusza Micińskiego: Interpretacje, redakcja Anna Czabanowska-Wróbel, Paweł Próchniak i Marian Stala, 371–391. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2004.

Identifiers

DOI

10.36744/pt.1026

Biblioteka Nauki

30146735