Gdański przekaz wielogłosowej pieśni „Ihesus Christus nostra salus” z XV wieku i jego środkowoeuropejskie koneksje

• Authors: Paweł Gancarczyk , Kamil Watkowski

Title variants

EN

The Gdańsk version of the 15th-century polyphonic song 'Ihesus Christus nostra salus', and the Central European connection of that copy

Abstracts

EN

There are four known sources of polyphonic music that may be associated with the State of the Teutonic Order from before the Peace of Thorn (1466). One of them, a two-part setting of the cantio Ihesus Christus nostra salus, has not been the subject of a detailed commentary to date. This work, rather carelessly copied into manuscript 2013 from the Gdańsk Library of the Polish Academy of Sciences (PAN Biblioteka Gdańska: PL-GD 2013), is written in simple counterpoint. Features of the notation make it possible to date this piece to the second quarter of the fifteenth century. It is based on the melody and text known from its oldest source (CZ-VB 42, ‘Hohenfurther Liederhandschrift’), from 1410, but the technique employed for its polyphonic setting differs from those previously known to us. The Gdańsk version of Ihesus Christus nostra salus, along with the manuscripts PL-GD 2153a and PL-GD 2315, points to the Central European connections of polyphony as practised in fifteenth-century Prussia and suggests links to Czech musical culture.

PL

Znane są cztery źródła muzyki polifonicznej, które można wiązać z państwem zakonu krzyżackiego sprzed pokoju toruńskiego (1466). Jedno z nich, zawierające dwugłosowe opracowanie cantio Ihesus Christus nostra salus, dotychczas nie doczekało się szerszego komentarza. Niedbale zapisany utwór z rękopisu 2013 z Biblioteki Gdańskiej (PL-GD 2013) utrzymany jest w prostym kontrapunkcie, a cechy pisma muzycznego pozwalają datować kompozycję na drugą ćwierć XV wieku. Bazuje on na melodii i tekście pieśni znanych z najstarszego jej źródła z 1410 r. (CZ-VB 42, „Hohenfurther Liederhandschrift”), choć sposób opracowania polifonicznego jest odrębny od dotychczas nam znanych. Gdański przekaz pieśni Ihesus Christus nostra salus wskazuje – wraz z rękopisami PL-GD 2153a i PL-GD 2315 – na środkowoeuropejskie koneksje muzyki polifonicznej w Prusach XV w., a zarazem sugeruje jej powiązania z czeską kulturą muzyczną.

Keywords

PL

Gdańsk; muzyka polifoniczna; XV wiek; Ihesus Christus nostra salus

EN

Gdańsk; polyphonic music; 15th century; Ihesus Christus nostra salus

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki PAN
• Journal: Muzyka
• Year: 2020
• Volume: 65
• Issue: 2
• Pages: 179-188

Dates

published

2020

Contributors

author

Paweł Gancarczyk

• Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk

• https://orcid.org/000000017373007X

author

Kamil Watkowski

• Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk

• https://orcid.org/0000000152402691

References

• Alcuin. Infothek der Scholastik, https://www-app.uni-regensburg.de/Fakultaeten/PKGG/Philosophie/Gesch_Phil/alcuin.
• Avenary, Hanoch. „Kompozycje muzyczne z zaginionego rękopisu z Biblioteki Miejskiej w Gdańsku (Ms. 2315)”. Muzyka 34, nr 3 (1989): 87–92.
• Bobowski, Mikołaj. Polskie pieśni katolickie od najdawniejszych czasów do końca XVI wieku. Kraków: Akademia Umiejętności, 1893.
• Byczkowska-Sztaba, Jolanta. „Erhalten gebliebene Choralmonodie-Fragmenten in den Sammlungen der Bibliothek der Polnischen Akademie der Wissenschaften in Danzig”. W: Musica Baltica. Danzig und die Musikkultur Europas, red. Janusz Krassowski, 33–52. Gdańsk: Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki, 2000.
• Černý, Jaromír. „Czeski aspekt polskich źródeł polifonii średniowiecznej”. Muzyka 21, nr 1 (1976): 80–110.
• Cuthbert, Michael Scott. „Te Nuremberg and Melk Fragments and the International Ars Nova”. Studi musicali [nuova serie] 1, nr 1 (2010): 7–51.
• Czaplewski, Paweł. „Wykaz ofcyałów gdańskich i pomorskich od 1467–1824 r.”. Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu 19 (1912): 3–128.
• Ekström, Per. „Kodikologische Beschreibung der Handschrift AM 76, 8o. Ergebnis der Lageuntersuchung und Datierung mit Hilfe der Papierzeichen”. W: A Danish Teacher’s Manual of the Mid-ffteenth Century (Cod. AM 76 8o). T. 2, Commentary and Essays, red. Britta Olrik Frederiksen, John Bergsagel, Inge Skog, 73–105. Lund: University Press, 2008.
• Gancarczyk, Paweł. „A New Fragment of 15th-Century Polyphony in Silesia and the Tradition of the Central-European Repertory”. W: Te Musical Culture of Silesia before 1742: New Contexts – New Perspectives, red. Paweł Gancarczyk, Lenka Hlávková-Mráčková, Remigiusz Pośpiech, 45–54. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2013.
• Gancarczyk, Paweł. „Te Dating and Chronology of the Strahov Codex”. Hudební věda 43, nr 2 (2006): 135–145.
• Graczyk, Waldemar. „Husytyzm w diecezji płockiej w latach 1439–1463”. Studia Płockie 24 (1996): 167–177.
• Günther, Otto. Katalog der Handschriften der Danziger Stadtbibliothek. T. 3, Juristische Handschriften, theologische Handschriften, philosophische Handschriften, naturwissenschaftliche und mathematische Handschriften. Danzig: Kommissions-Verlag der L. Saunierschen Buch- und Kunsthandlung, 1909.
• Holeton, David, Hana Vlhová-Wörner. „Te Second Life of Jan Hus: Liturgy, Commemoration, and Music”. W: A Companion to Jan Hus, red. František Šmahel, Ota Pavlíček, 289–324. Leiden–Boston: Brill, 2015.
• Hrábek, Šimon. „Písňová část konvolutu CZ-Ps, DA III 17”. Praca licencjacka, Univerzita Karlova, Ústav hudební vědy, 2018. https://is.cuni.cz/webapps/zzp/detail/202112/
• Jakubek-Raczkowska, Monika, Juliusz Raczkowski. „Nierozpoznany graduał z kościoła świę- tojańskiego w Toruniu – przyczynek do badań nad księgami muzycznymi diecezji cheł- mińskiej w średniowieczu”. Muzyka 65, nr 1 (2020): 95–111.
• Jędrzejowska, Helena, Maria Pelczarowa. Katalog inkunabułów Biblioteki Miejskiej w Gdańsku. Gdańsk: Towarzystwo Przyjaciół Nauki i Sztuki, 1954.
• Kouba, Jan. „Jan Hus und das geistliche Lied”. Jahrbuch für Liturgik und Hymnologie 14 (1969): 190–196.
• Kras, Paweł. Husyci w piętnastowiecznej Polsce. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1998.
• Maciejewski, Tadeusz. „Kancjonał gdański ze zbiorów Biblioteki PAN”. W: Zeszyty naukowe [PWSM w Gdańsku]. T. 20, 5–60. Gdańsk: Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna, 1981.
• Mráčková, Veronika. „Polyphonic Ofce Hymns with Local Traits in the Prague Strahov Codex”, Hudební věda 51, nr 1–2 (2014): 91–104. Online Directory of RISM Library Sigla, www.rism.info/sigla.html.
• Perlbach, Max. Prussia scholastica. Die Ost- und Westpreussen auf den mittelalterlichen Universitäten. Leipzig: Verlag von M. Spirgatis, 1895.
• Raasted, Jørgen. „Te Relative Chronology of Entries in AM 76, 8o”. W: A Danish Teacher’s Manual of the Mid-ffteenth Century (Cod. AM 76 8o). T. 2, Commentary and Essays, red. Britta Olrik Frederiksen, John Bergsagel, Inge Skog, 106–115. Lund: University Press, 2008.
• Sources of Polyphony up to c.1500: Transcriptions. Wyd. Mirosław Perz. Graz: Akademische Druckund Verlagsanstalt, Warszawa: PWN, 1976 (= Antiquitates Musicae in Polonia 14). Wasserzeichen-Informationssystem, www.wasserzeichen-online.de.
• Wolf, Johannes. „Ein Breslauer Mensuraltraktat des 15. Jahrhunderts”. Archiv für Musikwissenschaft 1, nr 3 (1918/1919): 331–345.
• Zwolińska, Elżbieta. „XV-wieczne fragmenty utworów polifonicznych z klasztoru cystersów w Oliwie (Ms PL GdA 2153a)”. Przegląd Muzykologiczny 1 (2001): 127–133.

Identifiers

DOI

10.36744/m.438

Biblioteka Nauki

30147324