Awangarda: historia współczesna

• Authors: Andrzej Szczerski

Title variants

EN

The Avant-garde: a Contemporary History

Abstracts

EN

The avant-garde is one of the best researched phenomena in Polish art history. This research results in an ongoing verification of the hitherto dominant theses, formulated at the beginning of the 1970s, concerning the scope of the concept of the avant-garde, the link between the radicalism of its artistic experimentation and the slogans of social revolution, or the avant-garde’s one-sided political entanglements. The conceptual scope is broadened to include the participation of avant-garde artists in pro-state activities in the Second Republic of Poland and their interest in the issues of memory and history, as well as in the utopias of the regeneration and causality of art. These new approaches are exemplified by the multifaceted celebrations of the “Year of the Avant-garde” (2017). Consequently, the avant-garde has become not a contestation, but an essential part of the Polish cultural code, and its history is inscribed in the contemporary debate on the models of modernity developed by Polish culture in the 20th century.

PL

Awangarda należy do najlepiej zbadanych zjawisk w polskiej historii sztuki. Efektem badań jest dokonująca się współcześnie weryfikacja dominujących dotąd, a sformułowanych na początku lat 70. XX w. tez o zakresie pojęcia awangarda, powiązaniu radykalizmu jej artystycznego eksperymentu z hasłami społecznej rewolucji czy jednostronnych uwikłaniach politycznych. Zakres pojęciowy jest poszerzany, aby uwzględnić także udział artystów awangardowych w działaniach propaństwowych w II Rzeczypospolitej Polskiej, ich zainteresowania kwestiami pamięci i historii, jak również utopiami regeneracji i sprawczości sztuki, czego przykładem mogą być wielowątkowe obchody Roku Awangardy (2017). W konsekwencji awangarda staje się nie kontestacją, ale istotną częścią polskiego kodu kulturowego, a jej historia wpisywana jest we współczesną debatę na temat modeli nowoczesności, jakie wypracowała kultura polska w XX w.

Keywords

PL

awangarda; Rok Awangardy; formiści; mit regeneracyjny; styl narodowy; nowoczesność

EN

avant-garde; Year of the Avant-garde; Formists; regeneration myth; national style; modernity

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki PAN
• Journal: Biuletyn Historii Sztuki
• Year: 2024
• Volume: 86
• Issue: 3
• Pages: 19-32

Dates

published

2024

Contributors

author

Andrzej Szczerski

• Instytut Historii Sztuki, Uniwersytet Jagielloński

• https://orcid.org/0000000335940070

References

• Art and the National Dream. The Search for Vernacular Expression in the Turn-of-the-Century Design. Redakcja Nicola Gordon Bowe. Dublin: Irish Academic Press, 1993.
• Berman, Marshall. „Wszystko, co stałe, rozpływa się w powietrzu”. Rzecz o doświadczaniu nowoczesności. Tłumaczenie Marcin Szuster. Kraków: Universitas, 2022.
• Boyd, Ian. „Chesterton and Poland. The Myth and the Reality”. The Chesterton Review 5, nr 1 (1978): 22–41.
• Bray, Suzanne. „G.K. Chesterton and the Impossible Revolution”. Études britanniques contemporaines 56 (2019), https://doi.org/10.4000/ebc.6305, dostęp 2 lipca 2022, http://journals.openedition.org/ebc/6305.
• Chesterton, Gilbert Keith. Obrona człowieka. Wybór publicystyki 1909–1920. Tłumaczenie Jaga Rydzewska. Warszawa: Fronda, 2008.
• Chesterton, Gilbert Keith. Ortodoksja. Romanca o wierze. Tłumaczenie Magda Sobolewska. Warszawa: Fronda, 2004.
• Gerle, János. „What is Vernacular? or, the Search for the «Mother-Tongue of Forms»”. W: Art and the National Dream. The Search for Vernacular Expression in the Turn-of-the-Century Design, redakcja Nicola Gordon Bowe, 143–154. Dublin: Irish Academic Press, 1993.
• Griffin, Roger. Modernism and Fascism. The Sense of a Beginning under Mussolini and Hitler. Basingstoke–New York: MacMillan, 2007.
• Jaśkiewicz, Mateusz. „Koluszki. Niedokończony projekt Strzemińskiego”. Powidoki 1, nr 3 (2020): 186–191.
• Juszkiewicz, Piotr. „Utopia sprawczości”. W: Nowy początek. Modernizm w II RP, redakcja Piotr Juszkiewicz, Andrzej Szczerski, 39–61. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 2022.
• Kizwalter, Tomasz. Polska nowoczesność. Genealogia. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2020.
• Krzycząc: Polska! Niepodległa 1918. Redakcja Piotr Rypson. Warszawa: Muzeum Narodowe w Warszawie, 2018.
• Liutkus, Viktoras. „Krótka wiosna awangardy”. W: Wilno, Vilnius, Vilne. Jedno miasto – wiele opowieści, redakcja Giedrė Jankevičiūtė, Andrzej Szczerski, 391–395. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 2023.
• Luba, Iwona. „Wystawa Nowej Sztuki”. W: Wilno, Vilnius, Vilne. Jedno miasto – wiele opowieści, redakcja Giedrė Jankevičiūtė, Andrzej Szczerski, 383–385. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 2023.
• Markowska, Anna. Sztuka i rewolucja. Wieloperspektywiczne ujęcie sztuki polskiej zaraz po wojnie. Kraków: Universitas, 2023.
• Nicolay, Theresa Freda. Tolkien and the Modernists. Literary Responses to the Dark New Days of the 20th Century. Jefferson: MacFarland, 2014.
• Nowoczesność reglamentowana. Modernizm w PRL. Redakcja Piotr Juszkiewicz, Andrzej Szczerski. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 2023.
• Nowy początek. Modernizm w II RP. Redakcja Piotr Juszkiewicz, Andrzej Szczerski. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 2022.
• Oser, Lee. The Return of Christian Humanism. Chesterton, Eliot, Tolkien and the Romance of History. Columbia: University of Missouri Press, 2007.
• Polskie style narodowe 1890–1918. Redakcja Andrzej Szczerski. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 2021.
• Porębski, Mieczysław. „Tradycje i awangardy”. W: id., Sztuka a informacja, 171–178. Kraków–Wrocław: Wydawnictwo Literackie, 1986.
• Sala Formistów. Redakcja Andrzej Szczerski. Warszawa– Kraków: Kancelaria Prezydenta RP, Muzeum Narodowe w Krakowie, 2016.
• State Formation, Nation Building and Mass Politics in Europe. The Theory of Stein Rokkan. Based on his Collected Work. Redakcja Peter Flora, Stein Kuhnle, Derek Urwin. Oxford: Oxford University Press, 1999.
• Szklane domy. Wizje i praktyki modernizacji społecznych po 1918 roku. Redakcja Joanna Kordjak. Warszawa: Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, 2018.
• Turowski, Andrzej. Radykalne oko. O Witkacym, Kobro, Strzemińskim, Themersonach, Żarnowerównie i innych twórcach sztuki wzbudzającej niepokój. Fragmenty awangardowego dyskursu, t. 1: Argonauci, t. 2: Żołnierze. Warszawa–Gdańsk: Muzeum Sztuki Nowoczesnej, słowo/obraz terytoria, 2023.
• Włodarczyk, Wojciech. Sztuka polska. Sztuka XX i początku XXI wieku. Warszawa: Arkady, 2022.

Identifiers

DOI

10.36744/bhs.2635

Biblioteka Nauki

51532192