„Rzymskie lata” Giovanniego Battisty Gisleniego i jego nagrobek z kościoła Santa Maria del Popolo w świetle nowych badań

• Authors: Hanna Osiecka-Samsonowicz

Title variants

EN

Giovanni Battista Gisleni’s “Roman Years” and his Epitaph in the Church of Santa Maria del Popolo in the Light of New Research

Abstracts

EN

The article presents new findings on the last period of the life of Giovanni Battista Gisleni (1600–1672), an architect and designer of ephemeral decorations, who in 1655 returned from the Commonwealth of Poland and Lithuania to his native Rome, where he then failed to achieve professional success. The patronage of the Cardinal Protector of the Commonwealth, Virginio Orsini, brought him mianly commissions unrelated to his skills. He became famous for the design of his own tombstone, erected in 1671 in the church of S. Maria del Popolo, which was included in most of the contemporary “guidebooks” to Rome. The monument is made of varicoloured marbles; its noteworthy feature is a portrait of Gisleni, painted by Jakob Ferdinand Voet in an unusual technique: with oil paint on a slate plate, and then trimmed following the contours of the figure, which gave the image a sculptural quality. Two anonymous copies of this portrait, painted on canvas, extant in the collections of the Accademia di S. Luca and the Palazzo Pitti in Florence, fail to match the expressiveness of the original. The naturalistic figure of the caged skeleton which is a part of the tombstone was most probably sculpted by Gisleni’s collaborator, Giovanni Francesco de Rossi. The complex ideological message of the monument is explained in a print, discussed at length in the article, published in 1671; its author was probably the erudite Orazio Quaranta, the author of the inscription on Gisleni’s tombstone.

PL

W artykule przedstawiono nowe ustalenia dotyczące ostatniego okresu życia Giovanniego Battisty Gisleniego (1600–1672), architekta oraz projektanta efemerycznych dekoracji, który w 1655 r. powrócił z Rzeczypospolitej do rodzinnego Rzymu, gdzie nie osiągnął zawodowych sukcesów. Dzięki protekcji kardynała protektora Rzeczypospolitej Virginia Orsiniego wykonywał głównie zlecenia niezwiązane ze swoimi umiejętnościami. Sławę przyniósł mu zaprojektowany własny nagrobek wystawiony w 1671 r. w kościele S. Maria del Popolo, uwzględniony w większości ówczesnych „przewodników” po Rzymie. W wykonanym z barwnych marmurów monumencie zwraca uwagę portret Gisleniego namalowany przez Jakoba Ferdinanda Voeta w oryginalnej technice – farbą olejną na płytce z łupku, wycięty według konturów sylwetki, dzięki czemu wizerunek ten zyskał walor rzeźby. W zbiorach Accademia di S. Luca oraz we florenckim Palazzo Pitti zachowały się dwie namalowane na płótnie anonimowe kopie tego portretu, niedorównujące jednak ekspresji oryginału. Twórcą umieszczonej na nagrobku naturalistycznej figury uwięzionego kościotrupa był najprawdopodobniej współpracownik Gisleniego – Giovanni Francesco de Rossi. Skomplikowany przekaz ideowy monumentu wyjaśnia obszernie omówiony w artykule druk opublikowany w 1671 r., którego autorem był zapewne erudyta Orazio Quaranta, twórca inskrypcji na nagrobku Gisleniego.

Keywords

EN

Giovanni Battista Gisleni; Orazio Quaranta; Jakob Ferdinand Voet; Giovanni Francesco de Rossi; Rome; S. Maria del Popolo; Roman funerary sculpture in the 17th century

PL

Giovanni Battista Gisleni; Orazio Quaranta; Jakob Ferdinand Voet; Giovanni Francesco de Rossi; Rzym; kościół S. Maria del Popolo; rzymska rzeźba nagrobna XVII w.

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki PAN
• Journal: Biuletyn Historii Sztuki
• Year: 2024
• Volume: 86
• Issue: 4
• Pages: 5-30

Dates

published

2024

Contributors

author

Hanna Osiecka-Samsonowicz

• Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk

• https://orcid.org/0000000169254664

References

• Arbore Popescu, Grigore. „Bernini e la stilistica della morte”. W: Gian Lorenzo Bernini e le arti visive, redakcja Marcello Fagiolo, 173–184. Roma: Istituto della Enciclopedia Italiana, 1987.
• Artisti a Roma. Ritratti di pittori, scultori e architetti dal Rinascimento al Neoclassicismo. Catalogo della mostra, Roma, 19 novembre 2008 – 22 febbraio 2009. Redakcja Andrea Donati, Francesco Petrucci. Roma: De Luca Editori d’Arte, 2008.
• Badea, Andrea. „Quitter l’ordre – servir la Curie. Les consulteurs des congrégations romaines et les orders religieux”. W: L’exception et la Règle. Les pratiques d’entrée et de sortie des couvents, de la fin du Moyen Âge au XIXe siècle, redakcja Albrecht Burkardt, Alexandra Roger, 209–220. Rennes: Presses universitaires de Rennes, 2022.
• Bemporad, Dora Liscia. Maggino di Gabriello „Hebreo Venetiano”. I dialoghi sopra l’utili sue inventioni circala seta. Firenze: Edifir-Edizioni, 2010.
• Bentivoglio, Enzo, i Simonetta Valtieri. Santa Maria del Popolo a Roma. Roma: Bardi Editore, 1976.
• Bevilacqua, Mario. „Gisleni Giovanni Battista”. W: Dizionario Biografico degli Italiani, t. 56, 621–624. Roma: Istituto della Enciclopedia Italiana, 2001.
• Cantaro, Maria Teresa. Gli stemmi di Santa Maria del Popolo. Documenti di appartenenza. Roma: Palombi Editori, 2019.
• Cavazzini, Patrizia. „Sfidare il tempo, la scultura e la natura”. W: Meraviglia senza tempo. Pittura su pietra a Roma tra Cinquecento e Seicento, redakcja Francesca Cappelletti, Patrizia Cavazzini, 16–34. Roma: Officina Libraria, 2023.
• Connors, Joseph. „The Baroque Architect’s Tomb”. W: An Architectural Progress in the Renaissance and Baroque. Sojourns In and Out of Italy. Essays in Architectural History Presented to Hellmut Hager on his Sixtysix Birthday, redakcja Henry A. Milton, Susan Scott Munshower, 391–404. University Park, Pa.: Pennsylvania State University, 1992.
• Curzietti, Jacopo. „La decorazione della cappella Pasqualoni in San Lorenzo in Lucina. Note e documenti su Domenico e Giovan Francesco de Rossi”, Storia dell’Arte. Nuova serie, nr 28 (2011): 99–121.
• Czyż, Anna Sylwia. „Belweder Krzysztofa Zygmunta Paca i jego żony Klary Izabeli”. Artifex Novus 1 (2017): 10–27.
• Elementa ad fontium editiones. Repertorium rerum polonicarum ex Archivio Orsini in Archivio Capitolino Romae, t. 10, cz. 3. Redakcja Wanda Wyhowska de Andreis. Romae: Institutum Historicum Polonicum, 1964.
• Ferrari Oreste, i Serenita Papaldo. Le sculture del Seicento a Roma. Roma: Ugo Bozzi Editore, 1999.
• Giometti, Cristiano. „Rossi, Giovanni Francesco”. W: Dizionario Biografico degli Italiani, 88: 2019. Dostęp 11 października 2024. https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-francesco-derossi_%28Dizionario-Biografico%29/.
• Greco, Gianpasquale. „L’idea di morte d’artista e della sua sepoltura nel Seicento italiano”. Rivista dell’Arte 51, nr 6 (2016): 198–207.
• Greco, Gianpasquale. „Neque hic vivus, neque illic mortuus. La tomba di Giovan Battista Gisleni e il suo doppio a stampa”. Storia dell’Arte. Nuova serie, nr 40 (2015): 83–96.
• Greco, Gianpasquale. „«Qui cum Diu aeternitati pinxerit»: il monumento funebre ad Andrea Sacchi in san Giovanni in Laterano”. Rivista di Letteratura e di Storia Ecclesiastica 1 (2017): 83–89.
• Guttmejer, Karol. „«Wieczny pomnik zwycięstwa»: erem kamedulski na Bielanach pod Warszawą – wotum króla Władysława IV”. W: Kameduli w Warszawie 1641–2016. 375 lat fundacji eremu na Bielanach, redakcja Karol Guttmejer, Anna Sylwia Czyż, 113–136. Warszawa: Miasto Stołeczne Warszawa, 2016.
• Incisa della Rocchetta, Giovanni. La collezione dei ritratti dell’Accademia di San Luca. Roma: Accademia Nazionale di San Luca, 1979.
• Kapustka, Mateusz. „Der Körper des Künstlers im Kampf der Künste. Zur Medienkritik im Grabmal von Giambattista Gisleni († 1672) in Santa Maria del Popolo in Rom”. W: Künstlergrabmäler. Genese – Typologie – Intention – Metamorphosen, redakcja Markwart Herzog, Birgit Ulrike Münch, Andreas Tacke, 151–165. Fulda: Michael Imhof Verlag, 2011.
• Kret, Wojciech. „Theatrum in exequiis Karola Ferdynanda Wazy na tle twórczości Giovanniego Battisty Gisleniego”. Rocznik Warszawski 13 (1975): 41–66.
• Lileyko, Jerzy. Sejm polski. Tradycja – ikonografia – sztuka. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2003.
• Marzinotto, Marica. „La collezione dei ritratti accademici. Origine, incrementi e definizione dei modelli iconografici nei secoli XVI e XVII”. Atti della Accademia Nazionale di San Luca 2 (2009–2010): 191–218.
• Mossakowski, Stanisław. „Gli anni romani di Giovanni Battista Gisleni”. Biuletyn Historii Sztuki 71, nr 1 (2009): 35–56.
• Mossakowski, Stanisław. „Projekt «Teatro di Quarantore» dla kościoła w Rzymie”. Biuletyn Historii Sztuki 62, nr 1 (2000): 51–85.
• Mossakowski, Stanisław. „Rzymskie lata Giovanniego Battisty Gisleniego”. W: Polska i Europa w dobie nowożytnej. L’Europe moderne: nouveau monde, nouvelle civilisation? Modern Europe – New World, New Civilisation? Prace dedykowane Juliuszowi A. Chrościckiemu, redakcja Tadeusz Bernatowicz et al., 535–549. Warszawa: Zamek Królewski w Warszawie, 2009.
• Mossakowski, Stanisław. „Uroczystości wawelskie w styczniu 1649 roku a projekty Giovanniego Battisty Gisleniego”. Studia Waweliana 9–10 (2000–2001): 41–83.
• Narodziny stolicy. Warszawa w latach 1596–1668. 9 września – 31 grudnia 1996, Zamek Królewski w Warszawie. Redakcja Przemysław Mrozowski, Marek Wrede. Warszawa: Arx Regia, 1996.
• Osiecka-Samsonowicz, Hanna. „Gisleni (Ghisleni) Giovanni Battista”. W: Słownik architektów i budowniczych środowiska warszawskiego XV–XVIII wieku, redakcja Paweł Migasiewicz, Hanna Osiecka-Samsonowicz, Jakub Sito, 165–181. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2016.
• Pascoli, Lione. Vite de’ pittori, scultori ed architetti moderni. Edizione critica dedicata a Valentino Martinelli. Perugia: Electa Editori Umbri, 1992.
• Pasierb, Janusz, i Michał Janocha. Polonica artystyczne w zbiorach watykańskich. Warszawa: Wydawnictwo Krupski i S-ka, 1999.
• Paszkiewicz, Mieczysław. „Tematyka polska w twórczości Stefano della Belli. Część II”. Rocznik Historii Sztuki 15 (1985): 55–125.
• Petrucci, Francesco. Ferdinand Voet (1639–1689) detto Ferdinando de’ Ritratti. Roma: Ugo Bozzi Editore, 2005.
• Petrucci, Francesco, „Monsù Ferdinando ritrattista. Note su Jacob Ferdinand Voet (1639–1700?)”. Storia dell’arte 84 (1995): 283–306.
• Rossi, Ermete, „Roma ignorata”. Roma. Rivista di studi e di Vita Romana 18, nr 7 (1940): 237–238.
• Sadoul, Georges. Jacques Callot. Miroir de son temps. Paris: Éditions Gallimard, 1969.
• Strangio, Donatella, „Public Debt in the Papal States, Sixteenth to Eighteenth Century”. Journal of Interdisciplinary History 43, nr 4 (2013): 511–537.
• Tiberia, Vitaliano, La Compagnia di S. Giuseppe di Terrasanta da Gregorio XV a Innocenzo XII. Galatina: Mario Congedo Editore, 2005.
• Tiberia, Vitaliano, La Compagnia di S. Giuseppe di Terrasanta nel XVI secolo. Galatina: Mario Congedo Editore, 2000.

Identifiers

DOI

10.36744/bhs.2520

Biblioteka Nauki

56823189