Późnogotycka Madonna Apokaliptyczna z ołtarza głównego kościoła Bernardynów w Krakowie - dzieło malarza Franciszka z Węgier

• Authors: Bartosz Zarębski

Title variants

EN

Late Gothic Apocalyptic Madonna from the High Altar of the Bernardine Church: Work of the Painter Francis of Hungary

Abstracts

EN

The recently discovered Late Gothic panel painting featuring the representation of the Apocalyptic Madonna, currently in the Alwernia Bernardine Church, is discussed. Based on archival written records, the Author connects the work with the high altar of the Bernardine Church in Kraków, and attributes it to the Bernardine painter Francis of Hungary who died in 1487-91. The first section of the article is dedicated to presenting the state of investigation into the painting itself and its artist, to continue in the subsequent one to the reconstruction of the work’s history on the grounds of archival records. In the last part, the analysis is conducted demonstrating lack of any formal bonds between the Lesser Poland painting of Late Gothic and the Alwernia work; finally, the Author juxtaposes the analysed work with the panels of the former high alter of St Martin’s Church in the Spisz Chapter and the painting of Madonna from Poprad. This leads to the conclusion that the author of the Alwernia Madonna, just as his nickname points to, came from the territory of the Kingdom of Hungary, most likely from around Spisz. Having reached Lesser Poland most likely in the late 1470s at the earliest, he executed the high altar for the Kraków Bernardine Church in the 1480s. Apart from the arguments pointing to the foreign descent of the artist, the Author also emphasizes the strong bond of the discussed painting with the Lesser Poland artistic tradition, this revealed when the painting is compared with the Madonnas from Cerekwia, Przydonica, Paczółtów, and Kamienica.

PL

Artykuł dotyczy nowo odkrytego późnogotyckiego obrazu tablicowego z przedstawieniem Madonny Apokaliptycznej, znajdującego się obecnie w kościele oo. Bernardynów w Alwerni. Autor, na podstawie zapisków archiwalnych, wiąże owo dzieło z ołtarzem głównym kościoła oo. Bernardynów w Krakowie i przypisuje je zmarłemu między r. 1487 a 1491 bernardyńskiemu malarzowi Franciszkowi z Węgier. W pierwszej części artykułu przedstawiony został stan badań dotyczący obrazu i artysty, w kolejnej zaś historia omawianego dzieła zrekonstruowana na podstawie archiwaliów. W ostatniej autor przeprowadził analizę, w której wykazał brak związków formalnych pomiędzy późnogotyckim malarstwem małopolski i obrazem z Alwerni, a następnie zestawił dzieło z kwaterami dawnego ołtarza głównego kościoła św. Marcina w Spiskiej Kapitule oraz Madonną z Popradu. Doszedł na tej podstawie do wniosku, że twórca alwernijskiej Madonny, tak jak wskazuje na to jego przydomek, pochodził z terenów Królestwa Węgier, zapewne z regionu Spisza. Do Małopolski przybył najwcześniej pod koniec lat 70. XV w., natomiast ołtarz główny dla kościoła oo. Bernardynów w Krakowie wykonał w latach 80. XV w. Oprócz argumentów przemawiających za obcym pochodzeniem artysty, autor zaznaczył również silny związek omawianego obrazu z małopolską tradycją artystyczną, co ujawnia się przy zestawieniu go z Madonnami z Cerekwi, Przydonicy, Paczółtowic i Kamienicy.  

Keywords

PL

średniowieczne malarstwo; Madonna Apokaliptyczna; kościół Bernardynów w Krakowie; Franciszek z Węgier

EN

Medieval painting; Apocaliptic Madonna; Bernardine Church in Cracow; Francis from Hungary

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki PAN
• Journal: Biuletyn Historii Sztuki
• Year: 2019
• Volume: 81
• Issue: 1
• Pages: 63-77

Dates

published

2019

Contributors

author

Bartosz Zarębski

• Wydział Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki, Akademia Sztuk Pięknych, Kraków

• https://orcid.org/0000000176051742

References

• Bochnak Adam, Z dziejów malarstwa gotyckiego na Podkarpaciu, Prace Komisji Historii Sztuki, 6, 1934-35.
• Cibulka Josef, Korunovaná Assumpta na půlmĕíci. Příspĕvek k české ikonografii XIV. - XVI. století, [w:] Sborní k sedemdesátým narozeninám Karla B. Mádla, red. Jan ŠTENC, Praha, 1929.
• Dobrowolski Tadeusz, Rzeźba i malarstwo gotyckie w województwie śląskim, Katowice 1937 DOBROWOLSKI Tadeusz, Sztuka na Śląsku, Katowice-Wrocław 1948.
• Dobrowolski Tadeusz, Sztuka województwa Śląskiego, Katowice 1933.
• Dobrowolski Tadeusz, Życie, twórczość i znaczenie społeczne artystów polskich i w Polsce pracujących w okresie późnego gotyku (1440-1520), Wrocław-Warszawa-Kraków 1965.
• Fajt Jiří, Medzi dvora a mestom. Maliarstwo na Spiši okolo roku 1500 a magnátska rodina Zápoľskỳch, [w:] Gotika, red. Dušan Buran, Bratislava 2003
• Gadomski Jerzy, Gotyckie malarstwo tablicowe Małopolski 1420-1470, Warszawa 1981.
• Gadomski Jerzy, Gotyckie malarstwo tablicowe Małopolski 1460-1500, Warszawa 1988.
• Gadomski Jerzy, Mistrz Rodziny Marii - krakowski malarz pierwszej ćwierci XVI wieku, Folia Historiae Artium, 28, 1992.
• Gajewski Ludwik, Władysław Terlecki 1891-1958, Biuletyn Historii Sztuki, 21, 1959, nr 2.
• Gotyckie malarstwo ścienne w Polsce, red. Alicja Karłowska-Kamzowa, Poznań 1984.
• Grzybkowski Andrzej, Warianty ikonograficzna Assunty z kobieca maską lunarną, [w:] Sztuka i ideologia XV wieku. Materiały Sympozjum Komitetu o Sztuce Polskiej Akademii Nauk. Warszawa 1-4 grudnia, red. Piotr Skubiszewski, Warszawa 1978.
• Kantak Kamil, Bernardyni polscy, t. 1, Lwów 1933.
• Kantak Kamil, Szablowski Jerzy, Żarnecki Jerzy, Kościół i klasztor OO. Bernardynów w Krakowie, Kraków 1938 (Biblioteka Krakowska, t. 96).
• Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1, Województwo Krakowskie, red. Jerzy Szablowski, z. 4, Powiat chrzanowski, opr. Jerzy Szablowski, Warszawa 1952.
• Knapik Dominik, Bernardyni alwernijscy. Dzieje klasztoru oo. Bernardynów w Alwerni, Kraków 2014.
• Łodyńska-Kosińska Maria, Franciszek z Węgier, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, t. 2, Wrocław 1975.
• Malarstwo gotyckie w Polsce, t. 2, Katalog zabytków, red. Adam Labuda, Krystyna Secomska, Warszawa 2004 (Dzieje Sztuki Polskiej, t. 2, cz. 3).
• Miodońska Barbara, Małopolskie malarstwo książkowe, Warszawa 1993.
• Olszewski Andrzej, Mulier Amica Sole w sztuce gotyku w Polsce, Nasza Przeszłość, 82, 1994.
• Olszewski Andrzej, Pierwowzory graficzne późnogotyckiej sztuki małopolskiej, Wrocław 1975.
• Otto-Michałowska Maria, Pezzi-Ascani Maria Luissa, Motywy włoskie w malarstwie małopolskim XV wieku, Biuletyn Historii Sztuki, 37, 1975, nr 2.
• Pięćset pięćdziesiąt lat obecności oo. Bernardynów w Polsce (1453-2003), red. Wiesław Murawiec, Damian Muskus, Kalwaria Zebrzydowska 2006.
• Polak-Trajdos Ewa, Twórczość Mistrza Maciejowickiego na tle malarstwa rejonu sądeckiego XV wieku, Rocznik Historii Sztuki, 9, 1973.
• Słownik polskich pisarzy franciszkańskich (bernardyni i franciszkanie śląscy, franciszkanie konwentualni, klaryski oraz zgromadzenia III reguły), red. Hieronim Eugeniusz Wyczawski, Warszawa 1981.
• Strzałkowski Zbigniew, Malarstwo tablicowe w szkole sądeckiej, Rocznik Sądecki, 8, 1967.
• Walicki Michał, Malarstwo polskie XV wieku, Warszawa 1938.
• Walicki Michał, Po wystawie polskiej sztuki gotyckiej w Instytucie Propagandy Sztuki, Nike, 1, 1937.
• Walicki Michał, Renesansowy tryptyk z Warty, Studia Muzealne, 2, 1957.
• Walicki Michał, Złoty widnokrąg, Warszawa 1965.
• Wyczawski Hieronim Eugeniusz, Alwernia. Dzieje klasztoru oo. Bernardynów, Kraków 1957.
• Wzorek Józef, Madonna Apokaliptyczna z Cerekwi w Tarnowskim Muzeum Diecezjalnym, Roczniki Humanistyczne, 13, 1965, z. 3.

Identifiers

DOI

10.36744/bhs.102

Biblioteka Nauki

16012731