The judge as a promoter of peace

• Authors: Adam Zienkiewicz

Abstracts

PL

Głównym celem tekstu jest zwrócenie uwagi na specyficzną rolę „promotora pokoju”, jaką może współcześnie pełnić nie tylko prawnik świadczący pomoc prawną na rzecz klienta, ale również sędzia. Realizując wyznaczone zadanie, w toku teoretycznoprawnych rozważań zostanie w pierwszej kolejności przedstawiona różnica pomiędzy sądowym rozstrzyganiem sporów a ich rozwiązywaniem, w tym opartym na praktyce peacemaking, promującej pokojowe relacje interpersonalne i pozytywną przemianę osobową stron sporów, w ramach dążenia do ustanowienia między nimi stanu, określanego jako positive peace. Następnie, w ramach analizy dogmatycznoprawnej, zidentyfikowane zostaną aktualnie obowiązujące, wybrane regulacje prawne, które dają możliwość wdrażania z inicjatywy lub przy pomocy sędziego polubownych sposobów rozwiązywania sporów prawnych zawisłych przed polskim sądem cywilnym. W ostatniej części tekstu, dla dopełnienia krajowej cywilnoprawnej perspektywy, wskazane zostaną istotne modelowe założenia i cele szczególnego typu sądów tzw. Problem-Solving Courts (rozwijającego się zwłaszcza w USA), dającego sprawcy przestępstwa, uczestniczącego w konwencjonalnym postępowaniu sądowym, dodatkowo również szanse na podjęcie skutecznej walki z przyczynami popadania w konflikty z prawem i członkami społeczności w oparciu o koordynowany przez sędziego i wdrożony przez interdyscyplinarny zespół ekspertów, dedykowany dla danej jednostki tzw. problem-solving program. Rozważania prowadzą do wniosku, że katalog rozwiązań legislacyjnych dotyczących różnorodnych pojednawczych metod opanowywania sporów prawnych stopniowo coraz bardziej poszerza się, stwarzając realną szansę na ich optymalny dobór i aplikowanie, w tym z inicjatywy lub przy aktywnym udziale sędziego, promującego przywracanie pokojowych relacji społecznych.

EN

The principal aim of this text is to draw attention to the singular role of a “promoter of peace”, which may be fulfilled nowadays both by a lawyer who provides legal assistance to a client and a judge. Discussing the matter from the standpoint of legal theory, the study will thus first examine the difference between judicial adjudication of disputes and their resolution, including methods based on the practice of peacemaking, which promotes peaceful interpersonal relations and positive personal transformation of the parties to disputes to establish between them a state known as positive peace. Subsequently, a dogmatic-legal analysis will seek to identify selected applicable regulations which offer the possibility of implementing, on the initiative or with the assistance of a judge, amicable modes of resolving legal disputes pending before a Polish civil court. In the final part of the study, the domestic normative perspective in the field of civil law will be supplemented with major model assumptions and objectives of a special type of court, a so-called Problem-Solving Court (developing especially in the USA), where the perpetrator of an offence who is subject to conventional court proceedings, is given an additional opportunity to effectively counter the causes of lawbreaking and conflicts with members of the community (e.g., ones stemming from drug or alcohol addiction abuse or mental disorders), based on the so-called problem-solving program tailored to the individual, which is coordinated by the judge and implemented by an interdisciplinary team of experts. These deliberations lead to the conclusion that the catalogue of legislative solutions in this respect is gradually expanding, creating a real opportunity to choose and apply various conciliatory methods of managing legal disputes, also on the initiative or with the active participation of the judge, who promotes the restoration of peaceful social relations.

Keywords

EN

judge; peacemaker; Alternative Dispute Resolution; problem-solving court

PL

sąd; peacemaker; Alternative Dispute Resolution; Problem-Solving Court

• Publisher: Stowarzyszenie Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcja Polska IVR
• Journal: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
• Year: 2025
• Volume: 43
• Issue: 2
• Pages: 120-135

Dates

published

2025

Contributors

author

Adam Zienkiewicz

• University of Warmia and Mazury in Olsztyn

• https://orcid.org/0000000228247123

References

• Banasik P., Sąd zaangażowany społecznie - pożądany kierunek zmian, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017.
• Berman G., Feinblatt J., Judges and problem-solving courts, Center for Court Innovation, New York 2002.
• Berman G., Feinblatt J., Problem-solving courts: A brief primer, in: Judging in a therapeutic key: Therapeutic jurisprudence and the courts, eds. B. Winick, D. Wexler, Carolina Academic Press, Durham 2003, pp. 78-86.
• Bieliński A., Prawnik i jego misja w ramach procedur alternatywnego rozwiązywania sporów w warunkach kryzysu klasycznego wymiaru sprawiedliwości, “Kwartalnik ADR. Arbitraż i Mediacja” 2013, no. 2(22), pp. 25-34.
• Carter C. (ed.), Conflict resolution and peace education: Transformations across disciplines, Palgrave Macmillan, New York 2010.
• Casey P., Rottman D., Problem-solving courts: models and trends, “Justice System Journal” 2005, vol. 26, no. 1, pp. 35-56.
• Daicoff S., Comprehensive law practice: Law as a healing profession, Carolina Academic Press, Durham 2011.
• Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Wolters Kluwer, Warszawa 2014.
• Goldberg S., Judging for the 21st century: A problem-solving approach, National Judicial Institute, Ottawa 2005.
• Gutterman S., Collaborative law: A new model of dispute resolution, Bradford Publishing Company, Denver 2004.
• Jabłońska-Bonca J., Prawnik a sztuka negocjacji i retoryki, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002.
• Jabłońska-Bonca J., Prawnik jako negocjator - z problematyki retoryki interpersonalnej, “Studia Prawnicze” 2001, no. 3-4, pp. 135-155.
• Jauering O., Kilka uwag o celu procesu cywilnego, “Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1984, no. 3, pp. 61-72.
• Kalisz A., Mediator jako zawód włączony w ustrój sądów powszechnych - praktyka zmian dotyczą- cych mediacji cywilnej, “Studia Iuridica Lublinensia” 2018, vol. 27, no. 3, pp. 129-142.
• Kalisz A., Zienkiewicz A., Kompetencje mediacyjne sędziego w zakresie polubownego rozwiązywania spraw cywilnych (uwagi na tle nowelizacji k.p.c.),„Państwo i Prawo”2021, no. 10, pp. 90-105.
• Kalisz A., Zienkiewicz A., Mediacja sądowa i pozasądowa. Zarys wykładu, Wolters Kluwer, Warszawa 2014.
• King M., Solution-focused judging bench book, Australasian Institute of Judicial Administration Incorporated, Melbourne 2009.
• King M., Freiberg A., Batagol B., Hymas R., Non-adversarial justice, Federation Press, Sydney 2009.
• Korybski A., Alternatywne rozwiązywanie sporów w USA - studium teoretycznoprawne, Wydawnictwo UMCS, Lublin 1993.
• Machnikowska A., Uwagi 12, 14 i 15 do art. 2055 k.p.c., in: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do zmian 2019, vol. I, ed. T. Zembrzuski, Wolters Kluwer, Warszawa 2019, pp. 149-151.
• Morawski L., Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian, Wydawnic - two Prawnicze LexisNexis, Warszawa 1999.
• Noll D., What is peacemaking?, Mediate.com, 17 May 2001, http://www.mediate.com/articles/ noll4.cfm (accessed: 10.07.2024).
• Płeszka K., Czapska J., Araszkiewicz M., Pękala M., Mediacja. Teoria, normy, praktyka, Wolters Kluwer, Warszawa 2017.
• Rękas A., Mediacja w Polsce w prawie karnym, Ministerstwo Sprawiedliwości, Warszawa 2011.
• Rodziewicz P., Uwaga 3 do art. 1561 k.p.c., in: Kodeks postępowania cywilnego: komentarz, ed. E. Marszałkowska-Krześ, Legalis 2021.
• Wexler D., Robes and rehabilitation: How judges can help ofenders “make good”, “Court Review” 2001, vol. 38, no. 1, pp. 8-23.
• Wexler D., Problem solving and relapse prevention in juvenile court, in: Judging in a therapeutic key: Therapeutic jurisprudence and the courts, eds. B. Winick, D. Wexler, Carolina Academic Press, Durham 2003, pp. 189-199.
• Wiener R., Brank E. (eds.), Problem solving courts. Social science and legal perspectives, Springer, New York - Heidelberg - Dordrecht 2013.
• Wiener R., Georges L., Social psychology and Problem-Solving Courts: Judicial role and decision making, in: Problem solving courts. Social science and legal perspectives, eds. R. Wiener, E. Brank, Springer, New York - Heidelberg - Dordrecht 2013.
• Winick B., How judge can use behavioral contracting, in: Judging in a therapeutic key: Therapeutic jurisprudence and the courts, eds. B. Winick, D. Wexler, Carolina Academic Press, Durham 2003, pp. 227-230.
• Winick B., Problem solving courts: Therapeutic jurisprudence in practice, in: Problem solving courts. Social science and legal perspectives, eds. R. Wiener, E. Brank, Springer, New York - Heidelberg - Dordrecht 2013, pp. 211-232.
• Winick B., Wexler D. (eds), Judging in a therapeutic key: Therapeutic jurisprudence and the courts, Carolina Academic Press, Durham 2003.
• Wright J.K., Lawyers as peacemakers. Practicing holistic, problem-solving law, American Bar Association, Chicago 2010.
• Zieliński A., Uwaga 2 do art. 2056 k.p.c., in: Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, eds. A. Zieliński, D. Flaga-Gieruszyńska, Legalis 2019.
• Zienkiewicz A., Cele Problem-Solving Courts a transformatywny potencjał mediacji w sprawach karnych - kilka uwag z perspektywy idei Comprehensive Law Movement, “Probacja” 2022, no. 4, pp. 91-128.
• Zienkiewicz A., Holizm prawniczy z perspektywy Comprehensive Law Movement. Studium teoretycznoprawne, Difin, Warszawa 2018.
• Zienkiewicz A., Koncepcja sądu otwartego - wzmocnienie pluralizmu form wymiaru sprawiedliwości, in: Mediacja - nowa droga rozwiązywania sporów, ed. A. Rękas, Wolters Kluwer, Warszawa 2011, pp. 29-47.
• Zienkiewicz A., Mediation als eine Form der Justiz, in: Mediation als Verfahren konsensualer Streitbeilegung. Die deutsche, polnische und ukrainische Perspektive, ed. T. de Vries, Peter Lang, Frankfurt am Main 2012, pp. 3-22.
• Zienkiewicz A., Prawnik jako peacemaker - przeprosiny, przebaczenie, pojednanie w opanowywaniu sporów prawnych, “Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2019, no. 4, pp. 43-57.
• Zienkiewicz A., Studium mediacji. Od teorii ku praktyce, Difin, Warszawa 2007.

Identifiers

DOI

10.36280/AFPiFS.2025.2.120

Biblioteka Nauki

62729503