Dawne i obecne poszukiwania nomosu prawa. Wprowadzenie

• Authors: Maciej Pichlak , Mateusz Wojtanowski

Title variants

EN

In Search of the Nomos of Law. Classical Interpretations and New Challenges to the Autonomy of Law

Abstracts

EN

The aim of this article is to expose the concepts of the autonomy of law and, more primary, the nomos of law, together with the problems that these concepts imply. Contemporary challenges of legal practice and legal science, such as crises of the rule of law or the juridification of successive spheres of social life, call for a re-positioning and rethinking of the question of the autonomy of law. As the article points out, the discussions around these challenges can be read as disputes about the nomos of law – its possibility, nature and location. In this vein, the article analyses the concept of the nomos of law and then, with reference to Carl Schmitt’s interpretation of this notion, addresses the question of the possibility of the autonomy of law. The article also reconstructs the basic theoretical positions on the nature of the nomos of law and the autonomy of the legal order, with particular reference to the output of the Wrocław school of legal theory and philosophy of law in this area. Against this background, selected current challenges to the autonomy of law are considered.

PL

Celem artykułu jest ekspozycja pojęć autonomii prawa oraz – bardziej pierwotnego – nomosu prawa, wraz z problematyką, którą pojęcia te implikują. Współczesne wyzwania praktyki prawnej i nauk prawnych, takie jak kryzysy rządów prawa czy jurydyzacja kolejnych sfer życia społecznego, wymagają na nowo postawienia i przemyślenia kwestii autonomii prawa. Jak wskazano w artykule, dyskusje wokół tych wyzwań można odczytywać jako spory o nomos prawa – jego możliwość, charakter i lokalizację. W tym duchu artykuł analizuje pojęcie nomosu prawa, a następnie w nawiązaniu do interpretacji tego pojęcia autorstwa Carla Schmitta podejmuje pytanie o możliwość autonomii prawa. W artykule zrekonstruowano także podstawowe stanowiska teoretyczne na temat charakteru nomosu prawa i autonomii porządku prawnego, ze szczególnym uwzględnieniem dorobku wrocławskiego ośrodka teorii i filozofii prawa w tym obszarze. Na tym tle rozważono wybrane aktualne wyzwania dla autonomii prawa.

Keywords

PL

Autonomia prawa; nomos prawa; wrocławski ośrodek teorii i filozofii prawa; Włodzimierz Gromski; kryzys autonomii prawa; Carl Schmitt

EN

Autonomy of law; nomos of law; Wrocław school of legal theory and philosophy of law; Włodzimierz Gromski; crisis of autonomy of law; Carl Schmitt

• Publisher: Stowarzyszenie Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcja Polska IVR
• Journal: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
• Year: 2024
• Volume: 41
• Issue: 4
• Pages: 5-18

Dates

published

2024

Contributors

author

Maciej Pichlak

• Uniwersytet Wrocławski

• https://orcid.org/0000000151139537

author

Mateusz Wojtanowski

• Uniwersytet Wrocławski

• https://orcid.org/0000000255709792

References

• Alexy R. (1989). A Theory of Legal Argumentation: The Theory of Rational Discourse as Theory of Legal Justification. Oxford: Oxford University Press.
• Bator A. (2000). Prawna czynność konwencjonalna jako działanie zinstrumentalizowane. In A. Kozak (ed.), Z Zagadnień Teorii i Filozofii Prawa. Instrumentalizacja prawa. Wrocław: Kolonia Limited.
• Bator A. (2001). Autonomia pojęć związanych z prawem a problem integracji prawoznawstwa (na marginesie rozważań nad normą prawną). In: W. Gromski (ed.), Z Zagadnień Teorii i Filozofii Prawa. Autonomia prawa. Wrocław: Kolonia Limited.
• Bator A. (2015). Postanalityczna teoria i filozofia prawa. Nowe szanse, nowe zagrożenia?. Przegląd Prawa i Administracji 102, 21-44.
• Berge L. van der (2019). Law, king of all: Schmitt, Agamben, Pindar. Law and Humanities 3, 198-222.
• Berge L. van der (2022). Ancient Greek Nomos and Modern Legal Theory: A Reappraisal. Netherlands Journal of Legal Philosophy (51)2, 264-276.
• Berger P.L., Luchmann T. (2010). Społeczne tworzenie rzeczywistości. Traktat z socjologii wiedzy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Berman H. (1995). Prawo i rewolucja. Kształtowanie się zachodniej tradycji prawnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Dyrda A. (2010). Pozytywizm pochowany żywcem? W obronie miękkiego pozytywizmu. Studia Prawnicze 2(184), 5-36.
• Gizbert-Studnicki T. (2013). Pozytywistyczny park jurajski. Forum Prawnicze 1(15), 19-28.
• Górnisiewicz A. (2019). Wojna i nomos. Carl Schmitt o problemie porządku światowego. Kraków: Universitas.
• Gromski W. (2000). Autonomia i instrumentalny charakter prawa. Wrocław: Kolonia Limited.
• Gromski W. (2018). Akty instrumentalizacji prawa i ich granice. Przegląd Prawa i Administracji CXIV, 95-106.
• Gromski W. (ed.) (2001). Z Zagadnień Teorii i Filozofii Prawa. Autonomia prawa. Wrocław: Kolonia Limited.
• Helios J. (ed.) (2003). Z Zagadnień Teorii i Filozofii Prawa. Autonomia prawa ze stanowiska teorii i filozofii prawa. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
• Jabłoński P., Kaczmarek P. (2017). Granice władzy prawniczej w perspektywie polskiej tradycji socjologicznej. Kraków: Nomos.
• Kolańczyk K. (1978). Prawo rzymskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• Kozak A. (2000). Instrumentalność a instrumentalizacja prawa. In A. Kozak (ed.), Z Zagadnień Teorii i Filozofii Prawa. Instrumentalizacja prawa. Wrocław: Kolonia Limited.
• Kozak A. (2000). Wstęp. In A. Kozak (ed.), Z Zagadnień Teorii i Filozofii Prawa. Instrumentalizacja prawa. Wrocław: Kolonia Limited.
• Kozak A. (ed.) (2000). Z Zagadnień Teorii i Filozofii Prawa. Instrumentalizacja prawa. Wrocław: Kolonia Limited.
• Kozak A. (2002). Granice prawniczej władzy dyskrecjonalnej. Wrocław: Kolonia Limited.
• Kozak A. (2006). Kulturowy fundament decyzji interpretacyjnej. In A. Sulikowski (ed.), Z Zagadnień Teorii i Filozofii Prawa. W poszukiwaniu podstaw prawa. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
• Kozak A. (2010). Myślenie analityczne w nauce prawa i praktyce prawniczej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
• Kozak A. (2012). Próba autorekonstrukcji drogi badawczej, czyli Artur Kozak o własnym dorobku. In M. Pichlak (ed.), Profesjonalna kultura prawnicza. Warszawa: Scholar.
• Luhmann N. (1993). Das Recht der Gesselschaft. Frankfurt a.M.: Suhrkamp Verlag.
• Luhmann N. (2007). Systemy społeczne, Zarys ogólnej teorii. Kraków: Nomos.
• Morawski L. (2003). Pozytywizm “twardy”, pozytywizm “miękki” i pozytywizm martwy. Ius et Lex 2, 319-345.
• Ostwald M. (1969). Nomos and the Beginnings of the Athenian Democracy. Oxford: Clarendon Press.
• Parsons T. (1972). Szkice z teorii socjologicznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Perelman C. (1984). Logika prawnicza. Nowa retoryka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• Pichlak M. (2016). Krytyczny pozytywizm prawniczy Kaarlo Tuoriego. Principia. Pisma koncepcyjne z filozofii i socjologii teoretycznej LXI-LXII, 69-88.
• Pichlak M. (2017). Pozytywizm praktyczny, pozytywizm teoretyczny, pozytywizm żywy. Państwo i Prawo 5, 36-53.
• Pietrzykowski T. (2012). Intuicja prawnicza. W stronę zewnętrznej integracji teorii prawa. Warszawa: Difin.
• Pospiszyl M. (2019). Anarchista Carl Schmitt. Znak 774(11), 103-105.
• Schmitt C. (2006). The Nomos of the Earth in the International Law of Jus Publicum Europaeum. New York: Telos Press Publishing.
• Schmitt C. (2019). Nomos ziemi w prawie międzynarodowym ius publicum Europaeum. Warszawa: Biblioteka Kwartalnika Kronos.
• Siemek M.J. (1977). Idea transcendentalizmu u Fichtego i Kanta. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• Smolak M. (2016). Wykładnia otoczenia normatywnego konstytucji. In M. Smolak (ed.) Wykładnia konstytucji. Aktualne problemy i tendencje. Warszawa: Wolters Kluwer.
• Stambulski M. (2020). Wiadomość od cesarza. Pojęcie prawa w teorii analitycznej i postanalitycznej. Warszawa: Scholar.
• Stelmach J. (2012). Pozytywistyczne mity metody prawniczej. Forum Prawnicze, czerwiec, 7-14.
• Stelmach J., Brożek B. (2004). Metody prawnicze. Logika – analiza – argumentacja – hermeneutyka. Kraków: Wolters Kluwer.
• Sulikowski A. (2010). Opresywność pozytywizmu prawnego i jej postmodernistyczna krytyka. In Ł. Machaj, P. Kaczmarek (eds.), Pozytywizm prawniczy i szkoła prawa natury – tradycje sporu i jego współczesne implikacje. Wrocław: Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa.
• T. Zartaloudis (2019). The Birth of Nomos. Edinburgh: Edinburgh University Press.
• Tuori K. (2002). Critical Legal Positivism. Aldershot: Ashgate.
• Winczorek J. (2009). Zniknięcie dwunastego wielbłąda: O socjologicznej teorii prawa Niklasa Luhmanna. Warszawa: Liber.
• Wojtanowski M. (2022). Strategiczna litygacja w czasie historycznego pożaru. Przypadek Polski po roku 2015. Studenckie Prace Prawnicze, Administratywistyczne i Ekonomiczne 41, 31-49.
• Wronkowska S. (2016). O niektórych osobliwościach konstytucji i jej interpretacji. In M. Smolak (ed.), Wykładnia konstytucji. Aktualne problemy i tendencje. Warszawa: Wolters Kluwer, 15-38.
• Zajadło J. (2020). Nomos – dla prawników pojęcie magiczne. Państwo i Prawo 8, 3-20.
• Zajadło J. (2020). The Concept of Nomos – Some Remarks. Krytyka Prawa 3, 143-161.
• Zomerski W. (2023). W kierunku demokratycznej nauki prawa? Dogmatyka, edukacja, postanalityczność. Wrocław: Scholar.

Identifiers

DOI

10.36280/AFPiFS.2024.4.5

Biblioteka Nauki

57257408