Krytyczna analiza tezy o przydatności idei metafory konceptualnej w wykładni prawa

• Authors: Robert Piszko

Title variants

EN

Critical Analysis of the Hypothesis About the Usefulness of the Idea of Conceptual Metaphor in the Interpretation of Law

Abstracts

EN

Since George Lakoff and Mark Johnson published a book entitled Metaphors We Live By, metaphors and their role in everyday life have been recognised. Metaphor has henceforth ceased to be a means only of poetic imagination and rhetorical embellishment. It began to be seen also as a form of human thinking, a tool of cognition. Metaphor began to be seen in areas of life where it had hitherto been absent. These areas included law. However, the enthusiasm of authors who see the great role of metaphorical imagery in law is not justified. An analysis of the examples of metaphors in legal texts given in scientific studies indicates too much freedom in qualifying certain expressions as metaphors and seeing their role or usefulness where there is none – that is, also in legal texts and in the interpretation of law. Metaphors are mistaken for phraseological compounds and for previously metaphorical expressions that have permanently lost this character as a result of conventionalization or lexicalisation. The potential effect of adopting a cognitivist perspective has previously been otherwise achieved in the legal sciences at the expected level. The results indicated as possible with the tools of cognitive science are nothing new, and the possibility of achieving them is either debatable or impossible. The conceptual metaphor, on the other hand, can play an important role when it comes to the justification of judicial or administrative decisions, the content of law textbooks, statements of doctrinal representatives with regard to the law Using the language of cognitive science, the radial structures of legal and ethical concepts can more promisingly be made the subject of research, which can enable the coexistence of humans and artificial intelligence. The research material was mainly investigated using the method of linguistic analysis.

PL

Od czasu, gdy G. Lakoff i M. Johnson opublikowali książkę pod tytułem Metafphors We Live By, dostrzeżono metafory i ich rolę w życiu codziennym. Metafora przestała być odtąd środkiem tylko wyobraźni poetyckiej i ozdobą retoryczną. Zaczęła być postrzegana także jako forma ludzkiego myślenia, narzędzie poznania. Metaforę zaczęto dostrzegać w takich dziedzinach życia, w których była dotychczas nieobecna. Do dziedzin tych zalicza się też prawo. Entuzjazm autorów dostrzegających w prawie wielką rolę obrazowania metaforycznego nie jest jednak uzasadniony. Analiza podawanych w opracowaniach naukowych przykładów metafor w tekstach aktów prawnych wskazuje na zbytnią dowolność kwalifikowania pewnych wyrażeń jako metafor i dostrzeganie ich roli lub przydatności tam, gdzie jej nie ma – czyli także w tekstach prawnych i w wykładni prawa. Metaforami nazywa się w nich związki frazeologiczne oraz wyrażenia wcześniej metaforyczne, które w wyniku konwencjonalizacji czy leksykalizacji trwale utraciły ten charakter. Potencjalny efekt przyjęcia kognitywistycznej pespektywy był już wcześniej inaczej osiągany w naukach prawnych na oczekiwanym poziomie. Rezultaty wskazywane jako możliwe do osiągnięcia przy użyciu narzędzi kognitywistki nie są niczym nowym, a możliwość ich osiągania jest dyskusyjna albo niemożliwa. Metafora konceptualna może natomiast pełnić ważną rolę, jeśli chodzi uzasadnienie decyzji sądowych lub administracyjnych, treść podręczników prawa, wypowiedzi przedstawicieli doktryny odniesieniu do prawa Posługując się językiem kognitywistki, można w bardziej obiecujący sposób uczynić przedmiotem badań struktury radialne pojęć prawnych i etycznych, co może umożliwić współistnienie ludzi i sztucznej inteligencji. Materiał badawczy zbadano głównie przy użyciu metody analizy lingwistycznej.

Keywords

PL

metafora; związek frazeologiczny; motywacja konceptualna; struktury radialne; rozumowanie prawnicze; poznanie prawnicze; wykładnia prawa

EN

metaphor; phraseological association; conceptual motivation; radial structures; legal reasoning; legal cognition; interpretation of law

• Publisher: Stowarzyszenie Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcja Polska IVR
• Journal: Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
• Year: 2024
• Volume: 39
• Issue: 2
• Pages: 19-33

Dates

published

2024

Contributors

author

Robert Piszko

• Uniwersytet Szczeciński

• https://orcid.org/0000000271134327

References

• Johnson, M. (2007). Mind, metaphor, law. Mercer Law Review, 3, 845-868.
• Kövecses, Z. (2002). Metaphor. A Practical Introduction. Oxford: Oxford University Press.
• Kövecses, Z. (2010). Metaphor. A Practical Introduction. Oxford: Oxford University Press.
• Kövecses, Z. (2011). Język, umysł, kultura. Praktyczne wprowadzenie. Kraków: Universitas.
• Kraśnicka-Wilk, I. (2017). Mówiące ciało. Analiza utrwalonych we frazeologii werbalnych zachowań człowieka. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
• Kosecki, K. (2008). Kategorie radialne w pojęciach potocznych, społecznych i prawnych. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy.
• Lakoff, G. (2011). Cognitive Science and the Law. Retrieved from https://georgelakoff.files.wordpress.com/2011/04/cognitive-science-and-the-law-lakoff1990s.pdf.
• Lakoff, G., Johnson, M. (2010). Metafory w naszym życiu. Warszawa: Aletheia.
• Lakoff, G., Johnson, M. (2020). Metafory w naszym życiu. Warszawa: Aletheia.
• Lewicki, A. M. (2003). Studia z teorii frazeologii. Łask: Oficyna wydawnicza Leksem.
• Lewicki, A. M., Pajdzińska, A. (2001). Frazeologia. In: J. Bartmiński (ed.), Współczesny język polski (s. 67-89). Lublin: Wydawnictwo UMCS.
• Müldner-Nieckowski, P. (ed.). (2003). Wielki Słownik frazeologiczny języka polskiego. Warszawa: Bertelsmann Media – Świat Książki.
• Podracki, J., Trysińska, M. (2006). Metafory a frazeologia w języku polityków (na przykładzie rozmów prowadzonych w TVP i w Internecie). Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Logopaedica, I(31), 429-439.
• Sarkowicz, R. (1989). W duchu Orygenesa: szkic pewnej koncepcji interpretacji tekstu prawnego. In: H. Rot (ed.), Struktura i funkcje teorii państwa i prawa. Materiały Ogólnopolskiej Konferencji Teoretyków Państwa i Prawa, Karpacz 17–18 III 1989 (s. 56-72). Wrocław.
• Sarkowicz, R. (1995). Levels of interpretation of a legal text. Ratio Juris, 8, 104-112.
• Sarkowicz, R. (1995). Poziomowa interpretacja tekstu prawnego. Kraków: Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego.
• Searle, J. (1993). Metaphor. In: A. Ortony (ed.), Metaphor and Thought (s. 83-111). Cambridge-New York-Melbourne: Cambridge University Press.
• Sławiński, J. (ed.). (1988). Słownik terminów literackich. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich.
• Tadeusiewicz, R., Szaleniec, M. (2015). Leksykon sieci neuronowych. Wrocław: Wydawnictwo Fundacji „Projekt Nauka”.
• Taylor, J. (2007). Gramatyka kognitywna. Kraków: Universitas.
• Ungerer, F., Schmidt, H. J. (2006). An Introduction to Cognitive Linguistics. London: Routledge.
• Wojtczak, S., Witczak-Plisiecka, I., Augustyn, R. (2017). Metafory konceptualne jako narzędzie rozumowania i poznania prawniczego. Warszawa: Wolters Kluwer.
• Wojtczak, S. (2017). The Metaphorical Engine of Legal Reasoning and Legal Interpretation. Warszawa: C.H. Beck.
• Wronkowska, S., Zieliński, M. (1993). Problemy i zasady redagowania tekstów prawnych. Warszawa: URM.
• Ziembiński, Z. (1977). Założenia faktyczne wypowiedzi normatywnych. Etyka, 15, 127-141.

Identifiers

DOI

10.36280/AFPiFS.2024.2.19

Biblioteka Nauki

55795931