Postać św. Teresy z Ávila jako inspiracja dla artystów

• Authors: Marek Skrukwa

Title variants

EN

The Figure of St. Teresa of Ávila as Inspiration for Artists

Abstracts

EN

St. Teresa of Ávila, a mystic, Doctor of the Church, an extraordinary woman of deed and contemplation, and a reformer of the Carmelite order, has exerted an enduring influence on subsequent generations for centuries, reflected not only in theological reflection but also significantly impacted the imagination of artists. The article presents works inspired by the figure of St. Teresa from various fields of art: painting, sculpture, film, photography, and music. A particular focus is placed on the discussion of one of the occasional motets by M.-A. Charpentier: Pour Sainte Thérèse. The conducted analyses provide evidence that, through artistic creation, we are given the opportunity to contemplate the legacy of St. Teresa in new historical contexts, encouraged, among other sources, by the Second Vatican Council in its principle of aggiornamento, aimed at adapting the Church to the transformations of the modern world.

PL

Św. Teresa z Ávila, mistyczka, doktor Kościoła, kobieta niezwykła, osoba czynu i kontemplacji, reformatorka zakonu karmelitańskiego, przez wieki w sposób niesłabnący oddziałuje na kolejne pokolenia, co znalazło odzwierciedlenie nie tylko w refleksji teologicznej, ale i wpłynęło znacząco na wyobraźnię artystów. W artykule przedstawione zostały dzieła inspirowane postacią św. Teresy z różnych dziedzin sztuki: malarstwa, rzeźby, filmu, fotografii czy muzyki. Szczególne miejsce zajmuje bliższe omówienie jednego z motetów okolicznościowych M.-A. Charpentiera: Pour Sainte Thérèse. Przeprowadzone analizy dowodzą, że za sprawą artystycznej twórczości możemy kontemplować dzieło św. Teresy odkrywane w nowych kontekstach historycznych, do czego zachęca m.in. Sobór Watykański II w swojej koncepcji aggiornamento polegającej na dostosowaniu Kościoła do przemian współczesnego świata.

Keywords

PL

Św. Teresa z Ávila; sztuka; muzyka religijna; Marc Antoine Charpentier; retoryka muzyczna

EN

St. Teresa of Ávila; art; religious music; Marc-Antoine Charpentier; rhetoric of music

• Publisher: Akademia Ignatianum w Krakowie
• Journal: Perspektywy Kultury
• Year: 2023
• Volume: 44
• Issue: 1
• Pages: 337-352

Dates

published

2024

Contributors

author

Marek Skrukwa

• Uniwersytet Ignatianum w Krakowie

• https://orcid.org/0000000301164245

References

• Bochnak A., Historia sztuki nowożytnej, t. II, PWN, Kraków 1970.
• Craughwell T. J., Święci, którzy odmieniają Twoje życie, tłum. A. K. Kosek, Wydawnictwo Rafael, Kraków 2013.
• Dzidek T., Funkcje sztuki w teologii, Wydawnictwo WAM, Kraków 2013.
• Green E., La parole baroque, Wydawnictwo Desclée de Brouwer, Paris 2001.
• Hitchcock H. W., Marc-Antoine Charpentier, [w:] Dictionnaire de la musique en France aux XVIIe et XVIIIe siècles, red. M. Benoit, Wydawnictwo Fayard 1992, s. 129-134.
• Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym „Gaudium et spes”, [w:] Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2002, s. 526-606.
• Konstytucja o liturgii świętej „Sacrosanctum Concilium”, [w:] Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2002, s. 48-78.
• Kramiszewska A., Święta Teresa z Ávila, doktor Kościoła, [w:] Święci według mistrzów, red. E. Olczak, Wydawnictwo Demart, Warszawa 2009, s. 238-239.
• Kucharski B. J., Powołanie artysty według Jana Pawła II, [w:] Przestrzeń słowa w twórczości literackiej Karola Wojtyły – Jana Pawła II, red. Z. Zarębianka, J. Machniak, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2006, s. 447-453.
• Marecki J., Rotter L., Jak czytać wizerunki świętych. Leksykon atrybutów i symboli hagiograficznych, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2009.
• Mazurczak U. M., Ekstaza św. Teresy z Ávila Gianlorenzo Berniniego na tle tradycji ikonograficznej świętych, [w:] Mistrzynie świętości i prawdy. Katarzyna ze Sieny. Teresa z Ávila, red. J. Misiurek, A. J. Nowak, J. M. Popławski, KUL, Lublin 1997, s. 177-187.
• Pasierb J. St., Teoria sztuki sakralnej w postanowieniach Vaticanum II, [w:] Collectanea Theologica 40/3 (1970), s. 5-26.
• Pérez J., Teresa z Ávila i XVI-wieczna Hiszpania, tłum. C. Nowicka-Czerwińska, Wydawnictwo Flos Carmeli, Poznań 2017.
• Skwarnicki M., Słowo wstępne, [w:] K. Wojtyła, Poezje i dramaty, Wydawnictwo Znak, Kraków 1979.
• Sonak D., Doświadczenie małżeństwa mistycznego Świętej Teresy od Jezusa i próba jego ekranizacji w filmie fabularnym Raya Lorigi „Święta Teresa”, [w:] Sacrum w mediach, red. M. Chmielewski, M. Jodkowski, D. Sonak, KUL, Lublin 2015, s. 187-198.
• Tagliafico A., Ignacy Loyola, Teresa z Ávila. Dwie drogi duchowe, tłum. Karmelitanki Bose z Tarnowa, Wydawnictwo Flos Carmeli, Poznań 2015.
• św. Teresa od Jezusa, Księga życia, tłum. H. P. Kossowski, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2020.
• św. Teresa od Jezusa, Twierdza wewnętrzna, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2019.
• Teresa od Jezusa. Życie, nauka, czasy, red. P. Hensel, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2016.
• Żychniewicz T., Żywoty, t. I, Wydawnictwo Calvarianum, Kalwaria Zebrzydowska 1985.
• Charpentier M. A., Motet Pour Sainte Thérèse (H 342), partytura (cztery kolejne strony rękopisu):
• https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b55008223c/f12.item, dostęp: 04.06.2023.
• https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b55008223c/f13.item, dostęp: 04.06.2023.
• https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b55008223c/f14.item, dostęp: 04.06.2023.
• https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b55008223c/f15.item, dostęp: 04.06.2023.
• Jan Paweł II, List do artystów, https://docer.pl/doc/ex1n1xv, dostęp: 07.06.2023.
• Tonalités et Affects d'après Charpentier, Mattheson, Rameau & Schubart: https://francisjacoblesite.files.wordpress.com/2014/10/cc-tons-affect-des-tonalitecc81s1.pdf, dostęp: 04.06.2023.
• Recital Teresiano. Recital de poemas de Teresa de Jesús, Juan de la Crus y Ana de San Bartolomé sobra música popular española del siglo XVI (CD, M-28503-2014, Dulcimer Songs S. L. 2014).
• Charpentier M. A., Messe pour le Port Royal (CD, E 8912, Naïve 2007).

Identifiers

DOI

10.35765/pk.2024.4401.23

Biblioteka Nauki

37515589