Polska i Niemcy wobec Partnerstwa Wschodniego

• Authors: Renata Kunert-Milcarz

Title variants

EN

Polish and German Positions on the Eastern Partnership

Abstracts

EN

The aim of this article is to present the positions of Poland and Germany towards the Eastern Partnership (EaP). The subject of the analysis is primarily the content of the documents, expressing the unique perspectives of the two countries and the resulting divergences. The creation of a common European Union (EU) policy toward EaP countries generated a number of contentious issues between Poland and Germany. The decisions and actions of Poland and Germany differed in terms of EU priorities in the region under study. Poland consistently emphasised the importance of the eastern dimension of EU policy, actively engaging in activities for the initiative and eastern enlargement. These activities were mainly driven by the need to pursue its own interests and ensure national security and stability along the European Union’s eastern borders. For Germany, however, EU policy toward the East was predominantly shaped by an economic agenda, which outweighed political considerations. Thus, it is legitimate to question the positions of Poland and Germany at a time of uncertain and dynamic geopolitical situations in the region. A chronological comparison of the two countries’ policies allows for an assessment of the difficulties in forming a coherent EU foreign policy.

PL

Celem artykułu jest przedstawienie stanowiska Polski i Niemiec wobec programu Partnerstwa Wschodniego (PW). Przedmiotem analizy są przede wszystkim treści dokumentów, wyrażające perspektywę obu państw i wynikające z nich rozbieżności. Utworzenie wspólnej polityki Unii Europejskiej (UE) wobec krajów PW generowało szereg spornych kwestii między Polską a Niemcami. Decyzje i działania obu państw różniły się w odniesieniu do priorytetów UE w badanym regionie. Polska sukcesywnie podkreślała znaczenie wymiaru wschodniego polityki UE, aktywnie angażując się w działania na rzecz inicjatywy i rozszerzenia na wschód. Wynikało to głównie z potrzeby realizacji własnych interesów oraz zapewnienia bezpieczeństwa państwa i stabilnej sytuacji na wschodnich granicach UE. Z kolei dla Niemiec polityka UE na wschodzie postrzegana była głównie przez pryzmat interesów gospodarczych, które przeważały nad względami politycznymi. Zatem zasadne jest pytanie, jakie były różnice w podejściu Polski i Niemiec wobec rozwoju Partnerstwa Wschodniego, zwłaszcza w dobie niepewnej i dynamicznej sytuacji geopolitycznej w regionie. Porównanie polityki obu państw w ujęciu chronologicznym pozwala na ocenę trudności w kształtowaniu spójnej polityki zagranicznej UE.

Keywords

EN

Eastern Partnership (EaP); Poland; Germany; European Union (EU); Russia

PL

Partnerstwo Wschodnie (PW); Polska; Niemcy; Unia Europejska (UE); Rosja

• Publisher: Uniwersytet Dolnośląski DSW. Wydawnictwo Naukowe DSW
• Journal: Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego
• Year: 2024
• Volume: 19
• Issue: 1
• Pages: 95-121

Dates

published

2025

Contributors

author

Renata Kunert-Milcarz

• Uniwersytet Wrocławski

• https://orcid.org/0000000215829511

References

• Auswärtiges Amt. (2020). Razem wzmocnijmy Europę. Program prezydencji Niemiec w Radzie Unii Europejskiej 1 lipca 2020 r. – 31 grudnia 2020. https://www.eu2020.de/blob/2363548/a70fe31786bb2506b3a51d9b2e26c76f/07-03-pdf-programm-pl-data.pdf
• Buras, P. (2013). Polska–Niemcy: Partnerstwo dla Europy? Interesy, opinie elit, perspektywy. Centrum Stosunków Międzynarodowych. https://fwpn.org.pl/assets/Publikacje/Raporty_analizy/2013_CSM_Perspektywy_Buras/Polska_Niemcy_partnerstwo_dla_Europy.pdf
• Buras, P., Lang, K.-O. (2022). Partnerstwo dla Rozszerzenia: nowa oferta UE dla Ukrainy i nie tylko. Fundacja im. Stefana Batorego. Warszawa. https://www.batory.org.pl/wp-content/uploads/2022/06/P.Buras_K-O.Lang_Partnerstwo-dla-rozszerzenia.pdf
• Burchard, H. von der (2023, 15 grudnia). Scholz gets Orbán out the room to open Ukraine’s membership talks. Politico. https://www.politico.eu/article/olaf-scholz-gets-viktor-orban-out-the-room-to-approve-ukraine-accession-talks/
• Conference. (2024, June 21). Conference on Accession to the European Union – Ukraine. Ministerial meeting opening the Intergovernmental Conference on the Accession of Ukraine to the European Union (AD 9/24, CONF-UA 2). https://www.consilium.europa.eu/media/hzmfw1ji/public-ad00009en24.pdf
• Cziomer, E. (2016). Wyzwania współpracy polsko-niemieckiej oraz polityki wschodniej Unii Europejskiej w kontekście kryzysu ukraińskiego: wprowadzenie. Krakowskie Studia Międzynarodowe, (2), 7–19. https://ksm.ka.edu.pl/tresc/2016-2/krakowskie-studia-miedzynarodowe-2016-nr2-wpr-cziomer.pdf
• Deutsche Welle. (2021, 10 listopada). Migranci na Białorusi. Merkel zadzwoniła do Putina. https://www.dw.com/pl/migranci-na-bia%C5%82orusi-merkel-zadzwoni%C5%82a-do-putina/a-59776638
• Deutscher Bundestag. (2022). Regierungserklärung. Bundeskanzler Olaf Scholz will „Marshall-Plan” für Wiederaufbau der Ukraine. https://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2022/kw25-de-regierungserklaerung-897774
• Duda, A. (2023, 15 grudnia). Tweet opublikowany na platformie X. Pobrano 11 kwietnia 2025, z: https://x.com/AndrzejDuda/status/1735577718270378299?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1735577718270378299%7Ctwgr%5E1f2a622e3d2a477d512ebbaef2424f8fbd5ff5e2%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.polskieradio.pl%2F395%2F9766%2Fartykul%2F3300655polish-president-hails-historic-decision-by-eu-to-open-accession-talks-with-ukraine-moldova
• Escritt, T., Rinke, A. (2024, 15 listopada). Germany's Scholz calls Putin, ending Western isolation over Ukraine. Reuters. https://www.reuters.com/world/europe/germanys-scholz-russias-putin-hold-phone-call-friday-bloomberg-reports-2024-11-15/
• Euronest. (2024). Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Euronest w sprawie dziesiątej rocznicy rosyjskiej agresji na Ukrainę oraz drugiej rocznicy pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, przyjęta dnia 20 marca 2024 r. Dz. Urz. UE C/2024/3824). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:C_202403824
• European Newsroom [ENR]. (2024, 30 maja). German Government: Ukraine meets conditions for EU accession talks. https://europeannewsroom.com/german-government-ukraine-meets-conditions-for-eu-accession-talks/
• Fiszer, J.M. (2019). Rosja a droga Polski do NATO i Unii Europejskiej. Stosunki polsko-rosyjskie w XXI wieku. Biuletyn Analiz i Opinii PAN, (1(34), 1–16. http://isppan.waw.pl/wp-content/uploads/2016/02/biuletyn_01_2019_34.pdf
• Fix, L., Kirch, A.L. (2016). Germany and the Eastern Partnership After the Ukraine Crisis. Note du Cerfa 128. Study Committee for Franco-German Relations. https://www.ifri.org/sites/default/files/migrated_files/documents/atoms/files/ndc_128_kirch_fix_en.pdf
• Gibadło, L. (2019, 7 lutego). Germany’s New European Eastern Policy. Bulletin PISM, (17). https://pism.pl/upload/images/artykuly/legacy/files/25392.pdf
• Gładys, M. (2024, 29 kwietnia). Trójkąt Weimarski. Realna szansa na polską potęgę czy ładnie wyglądająca fikcja? Klub Jagielloński. https://klubjagiellonski.pl/2024/04/29/trojkat-weimarski-realna-szansa-na-polska-potege-czy-ladnie-wygladajaca-fikcja/
• Gotkowska, J. (2010, 17 czerwca). Niemcy wobec Partnerstwa Wschodniego. Komentarze OSW, (37). https://www.osw.waw.pl/sites/default/files/komentarze_37_0.pdf
• Górecki, W. (2024, 29 listopada). Gruzja zawiesza integrację z UE. Analizy OSW. https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2024-11-29/gruzja-zawiesza-integracje-z-ue
• Grieveson, R., Nechev, Z., Parkes, R. (2023). How Germany Can Realize Friendshoring In Its Neighborhood. A Half Step Plan. DGAP Policy Brief, (25). The German Council on Foreign Relations. https://dgap.org/system/files/article_pdfs/DGAP-Policy-Brief-No.25-September%202023-10pp.pdf
• Grosse, T. G. (2021). Cztery wymiary integracji. Wydawnictwo Sejmowe.
• Kaca, E. (red.). (2019). Wizja rozwoju Partnerstwa Wschodniego po 2020 roku. Raport PISM. https://static.prsa.pl/29b21811-0d5f-408c-94e4-3bab40dd87de.file
• Kaca, E., Łada, A. (2010). Partnerstwo Wschodnie – polska perspektywa. Biuletyn Niemiecki, (6), 9–10. https://fwpn.org.pl/assets/dowloadable_files/Biuletyn_Niemiecki_6.pdf
• Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. (2025, 27 marca). Europa zjednoczona wokół bezpieczeństwa. Pobrano 11 kwietnia 2025, z: https://www.gov.pl/web/premier/europa-zjednoczona-wokol-bezpieczenstwa
• Kubilius, A. (2021). On Western strategy towards Russia: From “Putin first” to “democracy first.” European View, 20(1). https://doi.org/10.1177/17816858211003348
• Latoszek, E., Kłos, A. (2016). The Eastern Partnership as a New Form of the European Union’s Cooperation with the Third Countries. Studia z Polityki Publicznej, 3(4), 177–194. https://doi.org/10.33119/kszpp.2016.4.8
• Lunday, Ch. (2025, 4 lutego). Scholz slams Trump’s ‘self-centered’ bid to link Ukraine aid to rare earths access. Politico. https://www.politico.eu/article/olaf-scholz-slam-donald-trump-self-centered-bid-link-ukraine-aid-rare-earth-access/
• Maas, H. (2018, 16 czerwca). Thema „Mut zu Europa – #EuropeUnited (Przemówienie). Bulletin der Bundesregierung, (66–5). https://www.bundesregierung.de/resource/blob/975954/1147048/9d0093df82e099d53ad39fda24655e0a/66-5-bmaa-europe-united-data.pdf?download=1
• Malinowski, K. (2015). Polityka Niemiec wobec Europy Wschodniej: Russia first? Przegląd Politologiczny, (4), 19–32. https://doi.org/10.14746/pp.2015.20.4.2
• Michalski, C. (2011, 28 września). Sikorski: Partnerstwo Wschodnie? To naprawdę działa. Newsweek. https://www.newsweek.pl/swiat/sikorski-partnerstwo-wschodnie-to-dziala/8evv2m3
• Ministerstwo Spraw Zagranicznych [MSZ]. (2024, 1 lipca). Priorytety Polskiej Prezydencji w Grupie Wyszehradzkiej (1.07.2024-30.06.2025). V4: powrót do korzeni (Back to Basics). https://www.gov.pl/web/dyplomacja/priorytety-polskiej-prezydencji-w-grupie-wyszehradzkiej-1072024-30062025
• Nieczypor, K., Całus, K. (2022, 24 czerwca). Początek długiej drogi. Ukraina i Mołdawia kandydatami do UE. Analizy OSW. https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2022-06-24/poczatek-dlugiej-drogi-ukraina-i-moldawia-kandydatami-do-ue
• Ogrodnik, Ł., Żornaczuk, T. (2024, 2 lipca). Powrót do korzeni – kryzysowe przewodnictwo Polski w Grupie Wyszehradzkiej. Biuletyn PISM (95). https://www.pism.pl/webroot/upload/files/Biuletyn/Biuletyn%20PISM%20nr%2095%20(2905)%202%20lipca%202024%20r(1).pdf
• Pankowska, M. (2025, 27 marca). Tusk na szczycie w Paryżu: „Europa straciła wszelkie iluzje wobec Rosji”. Oko.Press. https://oko.press/na-zywo/na-zywo-relacja/tusk-na-szczycie-w-paryzu-europa-stracila-wszelkie-iluzje-wobec-rosji
• PAP. (2008, 5 grudnia). Niemcy: nadal popieramy Partnerstwo Wschodnie. Gazeta Prawna. https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/99183,niemcy-nadal-popieramy-partnerstwo-wschodnie.html
• PAP. (2009, 8 maja). Tusk o szczycie UE w Pradze: osiągnęliśmy to, co zamierzaliśmy. Wprost. https://www.wprost.pl/kraj/160763/tusk-o-szczycie-ue-osiagnelismy-to-co-zamierzalismy.html
• PAP. (2011a, 29 września). Kaczyński: Partnerstwo Wschodnie? Przyjęcia zamiast polityki. Wprost. https://www.wprost.pl/kraj/263607/kaczynski-partnerstwo-wschodnie-przyjecia-zamiast-polityki.html
• PAP. (2011b, 30 września). Tusk: PW to budowa stabilnej Europy. Newsweek. https://www.newsweek.pl/polska/tusk-pw-to-program-na-rzecz-budowy-stabilnej-europy/pr1w0c4
• PAP. (2011c, 5 października). Sikorski do PiS: nie szczujcie Polaków przeciw Niemcom. Gazeta Prawna. https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/553802,sikorski-do-pis-nie-szczujcie-polakow-przeciw-niemcom.html
• PAP. (2013, 26 listopada). Wspólna deklaracja szefów MSZ Polski i Niemiec ws. Ukrainy. https://finanse.wp.pl/msz-wspolna-deklaracja-szefow-msz-polski-i-niemiec-ws-ukrainy-komunikat-6116424350263425a
• PAP. (2019, 13 maja). Tusk: Nie ma wątpliwości, że kraje PW zbliżyły się do UE bardziej niż kiedykolwiek. Gazeta Prawna. https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/1412094,donald-tusk-o-pw-i-ue.html
• Pieńkowski, J., Dziubańska, A., Jasiński, Ł. (2024). Platforma Wsparcia Mołdawii. Biuletyn PISM, (67). https://www.pism.pl/webroot/upload/files/Biuletyn/Biuletyn%20PISM%20nr%2067%20(2877)%2023%20kwietnia%202024%20r.pdf
• PolandMFA. (2013, 20 grudnia). Rozmowa wideo MSZ - cz.3. Minister Radosław Sikorski o Partnerstwie Wschodnim po szczycie w Wilnie. [Wideo]. https://www.youtube.com/watch?v=Zc5gtbMyLOc
• Polskie Radio. (2013, 23 listopada). Premier Ukrainy: UE proponowała nam kredyt 1 mld euro na siedem lat… https://www.polskieradio.pl/75/921/artykul/985376,premier-ukrainy-ue-proponowala-nam-kredyt-1-mld-euro-na-siedem-lat%E2%80%A6
• Popławski, K., Kwiatkowska, A. (2014). Niemcy wobec konfliktu rosyjsko-ukraińskiego – szok i niedowierzanie. Komentarze OSW, (132). https://www.osw.waw.pl/sites/default/files/komentarze_132.pdf
• Rada Unii Europejskiej. (2007, 15 czerwca). Strengthening the European Neighbourhood Policy - Presidency Progress Report (10874/07). https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10874-2007-INIT/en/pdf
• Rada Unii Europejskiej. (2008). Draft Joint Declaration of the Paris Summit for the Mediterranean. Paris, 13 July 2008. https://ufmsecretariat.org/wp-content/uploads/2012/09/ufm_paris_declaration1.pdf
• Rada Unii Europejskiej. (2009a, 29 kwietnia). Konkluzje prezydencji. Zmieniona wersja konkluzji prezydencji z posiedzenia Rady Europejskiej w Brukseli (19–20 marca 2009 r.) (7880/1/09 REV 1). https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-7880-2009-REV-1/pl/pdf
• Rada Unii Europejskiej. (2009b). Wspólna deklaracja przyjęta podczas szczytu Partnerstwa Wschodniego w Pradze (8435/09, Presse 78). 7 maja 2009. https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST%208435%202009%20INIT/PL/pdf
• Rada Unii Europejskiej. (2011). Joint Declaration of the Eastern Partnership Summit. Warsaw, 29–30 September 2011 (14983/11, Presse 341). https://www.consilium.europa.eu/media/31798/2011_eap_warsaw_summit_declaration_en.pdf
• Rada Unii Europejskiej. (2014a). Decyzja Rady z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie podpisania, w imieniu Unii Europejskiej, i tymczasowego stosowania Układu o stowarzyszeniu między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony, w odniesieniu do preambuły, art. 1 oraz tytułów I, II i VII tego układu (2014/295/UE). Dz. Urz. UE L 161 z 29.05.2014 r. http://data.europa.eu/eli/dec/2014/295/oj
• Rada Unii Europejskiej. (2014b). Decyzja Rady z dnia 23 czerwca 2014 r. w sprawie podpisania, w imieniu Unii Europejskiej, oraz tymczasowego stosowania Układu o stowarzyszeniu między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony, w odniesieniu do jego tytułu III (z wyjątkiem postanowień dotyczących traktowania pracowników będących obywatelami państw trzecich legalnie zatrudnionych na terytorium drugiej Strony) oraz tytułów IV, V, VI i VII, jak również powiązanych załączników i protokołów (2014/668/UE, consolidated text). Dz. Urz. UE L 278 z 20.09.2014 r. http://data.europa.eu/eli/dec/2014/668/2014-09-29
• Rada Unii Europejskiej. (2017a). Decyzja Rady (UE) 2017/1247 z dnia 11 lipca 2017 r. w sprawie zawarcia, w imieniu Unii Europejskiej, Układu o stowarzyszeniu między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony, z wyjątkiem postanowień dotyczących traktowania obywateli państw trzecich legalnie zatrudnionych jako pracownicy na terytorium drugiej strony. Dz. Urz. UE L 181 z 12.07.2017 r. http://data.europa.eu/eli/dec/2017/1247/oj
• Rada Unii Europejskiej. (2017b). Decyzja Rady (UE) 2017/1248 z dnia 11 lipca 2017 r. w sprawie zawarcia, w imieniu Unii Europejskiej, Układu o stowarzyszeniu między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony, w odniesieniu do postanowień dotyczących traktowania obywateli państw trzecich legalnie zatrudnionych jako pracownicy na terytorium drugiej strony. Dz. Urz. UE L 181 z 12.07.2017 r. http://data.europa.eu/eli/dec/2017/1248/oj
• Rada Unii Europejskiej. (2017c). Joint Declaration of the Eastern Partnership Summit (Brussels, 24 November 2017) (14821/17, COEST 324). https://www.consilium.europa.eu/media/31758/final-statement-st14821en17.pdf
• Rada Unii Europejskiej. (2024, 25 czerwca). UE rozpoczyna negocjacje akcesyjne z Mołdawią. Komunikat prasowy 579/24. https://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2024/06/25/eu-opens-accession-negotiations-with-moldova/pdf/
• Rada Europejska. (2015). Joint Declaration of the Eastern Partnership summit (Riga, 21–22 May 2015). https://www.consilium.europa.eu/media/21526/riga-declaration-220515-final.pdf
• Rada Europejska. (2022, 24 czerwca). Konkluzje Rady Europejskiej (EUCO 24/22). https://www.consilium.europa.eu/media/57463/2022-06-2324-euco-conclusions-pl.pdf
• Rada Europejska. (2023, 15 grudnia). Posiedzenie Rady Europejskiej (14 i 15 grudnia 2023) - konkluzje (EUCO 20/23). https://www.consilium.europa.eu/media/68989/europeancouncilconclusions-14-15-12-2023-pl.pdf
• Romaniec, R. (2020, 19 czerwca). Heiko Maas: Potrzebna nam nowa polityka wschodnia. Wywiad. Deutsche Welle. https://p.dw.com/p/3e0Vj
• Ruszkowski, J. (2016). Podejście konstruktywistyczne w badaniach europeizacji ad personam. W kierunku socjofunkcjonalizmu. W: J. Czaputowicz (red.). Zastosowanie konstruktywizmu w studiach europejskich (s. 52–72). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323521709
• Sikorski, R. (2009, 7 maja). Informacja ministra spraw zagranicznych o założeniach polskiej polityki zagranicznej w 2008 r. Sejm 6. kadencji, 15 posiedzenie, 1 punkt porządku dziennego. https://orka2.sejm.gov.pl/Debata6.nsf/main/20C4290E
• Sikorski, R. (2019, 29 listopada). Wystąpienie Radosława Sikorskiego o Partnerstwie Wschodnim. [Wideo] https://www.youtube.com/watch?v=2cOZ1hYGpRU
• Sikorski, R. (2020, 15 grudnia). Sytuacja w krajach Partnerstwa Wschodniego. Wystąpienie Radosława Sikorskiego, Parlament Europejski. [Wideo]. https://www.youtube.com/watch?v=QsliJkS6Sz4
• Steinmeier, F.W. (2008, 5 grudnia). Rede des Bundesaußenministers Frank-Walter Steinmeier vor dem XIII. Deutsch-Polnischen Forum. https://www.auswaertiges-amt.de/de/newsroom/081205-bm-deupolforum-215922
• Stolarczyk, M. (2010a). Polska i Niemcy wobec polityki wschodniej Unii Europejskiej i stosunków z Rosją w pierwszej dekadzie XXI wieku. Rocznik Integracji Europejskiej, (4), 29–66. https://doi.org/10.14746/rie.2010.4.2
• Stolarczyk, M. (2010b). Zbieżność i różnice interesów w stosunkach polsko-niemieckich w latach 1989–2009. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/4370/1/Stolarczyk_Zbieznosc_i_roznice_interesow_w_stosunkach.pdf
• Scholz, O. (2023, May 9). Address by Olaf Scholz, Chancellor of the Federal Republic of Germany as part of the European Parliament’s series of plenary debates „This is Europe”. Strasburg. https://www.bundesregierung.de/breg-en/news/address-by-olaf-scholz-2189412
• Traktat o Unii Europejskiej. (2004). Tekst skonsolidowany uwzględniający zmiany wprowadzone Traktatem z Lizbony. Dz. Urz. UE C 202/13 https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:9e8d52e1-2c70-11e6-b497-01aa75ed71a1.0018.01/DOC_2&format=PDF
• Tusk D. (2019). Szczerze. Agora.
• Tusk, D. (2023). Tweet opublikowany na platformie X. 14 grudnia 2023. Pobrano 11 kwietnia 2025, z: https://x.com/donaldtusk/status/1735410117921648938?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1735410117921648938%7Ctwgr%5E1f2a622e3d2a477d512ebbaef2424f8fbd5ff5e2%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.polskieradio.pl%2F395%2F9766%2Fartykul%2F3300655polish-president-hails-historic-decision-by-eu-to-open-accession-talks-with-ukraine-moldova
• TVN24. (2015, 22 maja). Tusk: Partnerstwo Wschodnie to nie automatyczna droga do UE. https://tvn24.pl/swiat/tusk-partnerstwo-wschodnie-to-nie-automatyczna-droga-do-ue-ra544875-ls3302235
• TVN24. (2016, 20 czerwca). Steinmeier o „wymachiwaniu szabelką”, rzecznik MSZ o „donośnym pohukiwaniu” generałów. Pobrano 9 kwietnia 2025, z: https://tvn24.pl/swiat/steinmeier-o-wymachiwaniu-szabelka-rzecznik-msz-o-donosnym-pohukiwaniu-generalow-ra654199-ls3183713
• Układ. (2014). Układ o Stowarzyszeniu między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony. Dz. Urz. UE L 161/3 z dnia 29.05.2014. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:22014A0529(01)
• Waterfield, B. (2024, 11 listopada). Poland seeks British help to protect Ukraine after Trump win. The Times. https://www.thetimes.com/world/europe/article/poland-uk-alliance-prevent-sell-out-ukraine-donald-trump-fl3pc65n8
• Wenerski, Ł. (2014). Razem w Unii Europejskiej – wspólne spojrzenie na Wschód. W: A. Łada (red.), Wspólna dekada. Polska i Niemcy: 10 lat razem w Unii Europejskiej (s. 15–32). Instytut Spraw Publicznych. https://fwpn.org.pl/assets/Publikacje/Raporty_analizy/2014_05_12_Wspolna_dekada/1407491857.pdf
• Wieliński, B.T. (2022, 5 kwietnia). Samokrytyka Steinmeiera. Prezydent Niemiec kaja się za Nord Stream 2. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/7,75399,28301088,samokrytyka-steinmeiera-prezydent-niemiec-kaja-sie-za-nord.html
• Wojciechowski, M. (2011, 5 października). PiS nie lubi Partnerstwa Wschodniego. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/7,75398,10408578,pis-nie-lubi-partnerstwa-wschodniego.html
• Wspólne oświadczenie. (2021, 29 kwietnia). Wspólne oświadczenie ministrów spraw zagranicznych państw Grupy Wyszehradzkiej w sprawie Partnerstwa Wschodniego. Pobrano 1 grudnia 2022, z: https://www.gov.pl/attachment/36037f0b-62ed-4a3a-a310-053e6c50524f
• Żurawski vel Grajewski, P. (2015). Poland towards the German leadership in the European Union. Confrontation and Cooperation: 1000 Years of Polish-German-Russian Relations, 2(1), 63–84. https://doi.org/10.1515/conc-2015-0006

Identifiers

DOI

10.34862/rbm.2025.1.5

Biblioteka Nauki

62584284