Wokół niektórych dylematów aksjologicznych procesu wychowania w pracy zawodowej nauczycieli

• Authors: Dariusz Zając

Title variants

EN

On some axiological dilemmas of the educational process in the professional work of teachers

Abstracts

EN

The process of upbringing, as one of many processes, in which a human being participates, is the subject of consideration by representatives of scientific disciplines such as philosophy, psychology, sociology and pedagogy. The process occupies a special place in scientific explorations in the sub-discipline of pedagogy, which is referred to as the theory of upbringing. It takes up a number of important issues related to it, including its understanding, content-scope approaches, properties, levels, and structure, including the place and role of values in this process, among which moral values are most often mentioned. Hence, the axiological character of the process of upbringing is often indicated. Meanwhile, the pluralism that can be seen within the world of values results in the fact that we have to deal with axiological dilemmas, in which this process is entangled, thus the teacher, who is one of its main organisers and implementers, faces a difficult choice of such and not other values that manifest themselves in his professional work. The purpose of this article is an attempt to indicate some of these dilemmas, based on the analysis of the literature on the subject, which may be a contribution to further considerations focused on the axiological approach to the process of upbringing in the professional activity of teachers, thus enriching the previous reflections on the rudimentary issues related to the upbringing of a human being, which cannot be deprived of its reference to the world of values.

PL

Proces wychowania jako jeden z wielu procesów, w których uczestniczy człowiek, stanowi przedmiot rozważań przedstawicieli dyscyplin naukowych, takich jak: filozofia, psychologia, socjologia i pedagogika. Szczególne miejsce w eksploracjach naukowych proces ten zajmuje w subdyscyplinie pedagogiki, którą określa się mianem teorii wychowania. Podejmuje ona wiele istotnych kwestii z nim związanych, m.in.: jego pojmowania, ujęć treściowo-zakresowych, właściwości, płaszczyzn, struktury, w tym również miejsca i roli wartości w tym procesie, wśród których najczęściej wymienia się wartości moralne. Stąd też niejednokrotnie wskazuje się na aksjologiczny charakter procesu wychowania. Tymczasem pluralizm, jaki dostrzec można w obrębie świata wartości skutkuje tym, że mamy do czynienia z dylematami aksjologicznymi, w jakie uwikłany jest ten proces, tym samym nauczyciel, będący jednym z jego głównych organizatorów i realizatorów, stojący przed trudnym wyborem takich, a nie innych wartości, które manifestują się w jego pracy zawodowej. Celem niniejszego artykułu jest próba wskazania na niektóre z tych dylematów, oparta na analizie literatury przedmiotu, co może być przyczynkiem do dalszych rozważań skoncentrowanych wokół aksjologicznego ujęcia procesu wychowania w aktywności zawodowej nauczycieli, wzbogacając tym samym dotychczasowe przemyślenia o rudymentarne kwestie związane z wychowaniem człowieka, które nie może być pozbawione swojego odniesienia do świata wartości.

Keywords

EN

axiology; dilemma; teacher’s professional work; process of upbringing; values

PL

aksjologia; dylemat; praca zawodowa nauczyciela; proces wychowania; wartości

• Publisher: Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
• Journal: Szkoła - Zawód - Praca
• Year: 2023
• Issue: 25

Dates

published

2023

Contributors

author

Dariusz Zając

• Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy

• https://orcid.org/0000000235151779

References

• Aduszkiewicz, A. (2004). Słownik filozofii. Warszawa: Świat Książki.
• Beauchamp, T.L., Childress, J.F. (1996). Zasady etyki medycznej, przeł. W. Jacórzyński. Warszawa: KiW.
• Błasiak, A. (2009). Aksjologiczne aspekty procesu wychowania. Wybrane zagadnienia. Kraków: WAM.
• Brezinka, W. (2007). Wychowywać dzisiaj. Zarys problematyki. Kraków: WAM.
• Chałas, K., Łobacz, M. (2020). Przymioty osoby ludzkiej, edukacja aksjologiczna i wychowanie ku wartościom. Elementy teorii i praktyki. Lublin: KUL.
• Chyrowicz, B. (2008). O sytuacjach bez wyjścia w etyce. Dylematy moralne: ich natura, rodzaje i sposoby rozstrzygania. Kraków: Znak.
• Cichoń, W. (1996). Wartości – Człowiek – Wychowanie. Zarys problematyki aksjologiczno-wychowawczej. Kraków: UJ.
• Górniewicz, J. (1996). Teoria wychowania (wybrane problemy). Toruń – Olsztyn: Studium Kształcenia Ustawicznego GLOB.
• Julia, D. (2006). Słownik filozofii. Katowice: Książnica.
• Konarzewski, K. (1992). O wychowaniu w szkole. W: K. Konarzewski (red.), Sztuka nauczania. Czynności nauczyciela. Warszawa: PWN.
• Kubiak-Szymborska, E. (2002). Cele wychowania – o istocie, źródłach stanowienia i potrzebie formułowania. W: E. Kubiak-Szymborska, D. Zając, Wokół podstawowych zagadnień teorii wychowania. Bydgoszcz: Wers.
• Kubiak-Szymborska, E. (2002a). Ideały i wzory osobowe w wychowaniu. W: E. Kubiak-Szymborska, D. Zając, Wokół podstawowych zagadnień teorii wychowania. Bydgoszcz: Wers.
• Kubiak-Szymborska, E. (2006). Teleologiczny wymiar wychowania: o celach wychowania, autorytetach, ideałach i wzorach osobowych. W: E. Kubiak-Szymborska, D. Zając, Podstawowe problemy teorii wychowania. Kontekst współczesnych przemian. Bydgoszcz: Wers.
• Lewowicki, T. (1994). Przemiany oświaty. Szkice o ideach i praktyce edukacyjnej. Warszawa: Żak.
• Łobocki, M. (1993). W sprawie teorii wychowania zorientowanej humanistycznie. W: J. Górniewicz (red.), Stare i nowe dylematy teorii wychowania. Toruń: Adam Marszałek.
• Łobocki, M. (2003). Teoria wychowania w zarysie. Kraków: Impuls.
• Łobocki, M. (2007). W trosce o wychowanie w szkole. Kraków: Impuls.
• Milerski, B., Śliwerski, B. (red.). (2000). Pedagogika. Leksykon PWN. Warszawa: Wyd. Nauk. PWN.
• Olbrycht, K. (1999). Dylematy współczesnego wychowania w świetle refleksji personalistycznej. W: F. Adamski (red.), Wychowanie na rozdrożu. Personalistyczna filozofia wychowania. Kraków: UJ.
• Olbrycht, K. Wychowanie do wartości – w centrum aksjologicznych dylematów współczesnej edukacji. Paedagogia Christiana, 1 (2012).
• Ossowski, R. (1995). Dylematy wychowawcze rodziny i szkoły – problemy wspólne i specyficzne. W: A.W. Janke (red.), Pedagogiczna relacja rodzina – szkoła. Dylematy czasu przemian. Bydgoszcz: WSP.
• Ostrowska, U. (2006). Aksjologiczne podstawy wychowania. W: B. Śliwerski (red.), Pedagogika, t. 1: Podstawy nauk o wychowaniu. Gdańsk: GWP.
• Ostrowska, U. Aksjologia pedagogiczna – subdyscyplina naukowa pedagogiki (in statu nascendi). Roczniki Pedagogiczne, 2 (2017).
• Ostrowska, U. (2020). Doświadczanie conditio humana przez człowieka współczesnego. W trosce o człowieczeństwo z perspektywy aksjologicznej. Gorzów Wielkopolski: Akademia im. Jakuba z Paradyża.
• Ruciński, S. (1999). Wychowanie pozbawione aksjologicznego odniesienia. W: F. Adamski, A. M. de Tchorzewski (red.), Edukacja wobec dylematów moralnych współczesności. Kraków: UJ.
• Schulz, R. Dylemat – kategorią organizującą dyskurs myśli pedagogicznej. Przegląd Badań Edukacyjnych, 25 (2017).
• Siewiora, J. Funkcje wartości w wychowaniu. Roczniki Pedagogiczne, 9 (45). (2017).
• Słownik języka polskiego. (2006). L. Drabik, A. Kubiak-Sokół, E. Sobol, L. Wiśniakowska (oprac.), A. Stankiewicz (współpr.). Warszawa: Wyd. Nauk. PWN.
• Szmyd, K. Wartości i antywartości. W stronę szkoły aksjologicznie uniwersalnej. Kultura – Przemiany – Edukacja, V (2017), DOI: 10.15584/kpe.2017.5.7 (2022.11.19).
• Śliwerski, B. (2001). Program wychowawczy szkoły. Warszawa: WSiP.
• Świtała, I.M. Wychowanie do wartości w zmieniającym się świecie. Studia Edukacyjne, 52 (2019).
• Tchorzewski de, A.M. (1999). Nauczyciel w sytuacji konfliktu wartości. W: F. Adamski, A.M. de Tchorzewski (red.), Edukacja wobec dylematów moralnych współczesności. Kraków: UJ.
• Zając, D. (2013). Czego dotyczą dylematy współczesnego wychowania? W: E. Kubiak-Szymborska, D. Zając, Wychowanie. W kręgu pytań. Bydgoszcz: Wers.

Identifiers

DOI

10.34767/SZP.2023.01.01

Biblioteka Nauki

58907053