Subsydiarne stosowanie prawa rzymskiego w Polsce przedrozbiorowej na przykładzie zbrodni obrazy majestatu

• Authors: Marzena Dyjakowska

Title variants

EN

Subsidiary Application of the Roman Law in Pre-Partition Poland on the Example of the Crime of Lese-Majesty

Abstracts

EN

The article aims to investigate the influence of Roman law on the court practice in the crimen maiestatis processes in old Poland. Recent years have seen a mounting interest of the studies in Poland in Roman criminal law, which, as a portion of the Roman legal legacy, made its way into the legal system of pre-partition Poland. In addition to numerous examples of the use of the Roman criminal law standards, lese-majesty deserves particular attention. This institution was accommodated to the legal systems of the Middle Ages in European countries, including Poland. Despite the growing number of regulations of statutory law, the crime of lese-majesty was not subject to any comprehensive regulation, which was often underlined by the representatives of the doctrine of the time and participants in lese-majesty processes from the 16th to the 18th century. Given such circumstances, the material to fill the gaps in the legislation was borrowed from Roman law, to be precise, common law, which was understood as the ancient law compiled in the Corpus Iuris Civilis, complemented by the principles and case law taken from foreign laws and lawyers' opinions. The author takes into consideration, among others, the impact of this law on the qualification of certain acts and their stages as crimen laesae maiestatis, the assessment of evidence and circumstances excluding unlawfulness or guilt. The attempt to assess the significance of Roman law to the legal practice should allow the author to take a stand on the thesis that exists the subsidiary application of this law in lese-majesty proceedings.

PL

Artykuł ma na celu zbadanie wpływu prawa rzymskiego na praktykę sądową w procesach crimen maiestatis w dawnej Polsce. W ostatnich latach można zaobserwować w Polsce rosnące zainteresowanie rzymskim prawem karnym, które jako część spuścizny prawa rzymskiego, znalazło zastosowanie w porządku prawnym w Polsce przedrozbiorowej. Ponadto, wśród wielu przykładów zastosowania rzymskiego prawa karnego, crimen maiestatis, zasługuje na szczególną uwagę. Instytucja ta została włączona do średniowiecznego systemu prawnego w krajach europejskich, włączając Polskę. Pomimo rosnącej liczby regulacji prawa ustawowego, zbrodnia obrazy majestatu nie była przedmiotem jakiejkolwiek całościowej regulacji, która często była podkreślana przez doktrynę tych czasów i uczestników w procesach crimen maiestatis od XVI do XVIII w. Warunki do uzupełnienia luk w prawie zostały recypowane z prawa rzymskiego, a dokładniej z prawa powszechnego, które było rozumiane jako prawo starożytne zebrane w Corpus Juris Civilis, uzupełnione przez zasady i case law z praw zagranicznych i opinii prawników. Autor rozważa wpływ tego prawa na kwalifikacje pewnych aktów i ich etapy jako crimen laesae maiestatis, ocenę dowodów i okoliczności wyłączających bezprawność lub winę. Próba określenia znaczenia prawa rzymskiego dla praktyki prawnej powinna pozwolić autorowi zająć stanowisko w sprawie tezy, że istnieje subsydiarne stosowanie tego prawa w postępowaniu laesae maiestatis.

Keywords

PL

crimen maiestatis; prawo rzymskie; procesy sądowe; Polska przedrozbiorowa

EN

crimen maiestatis; Roman law; court proceedings; pre-partition Poland

• Publisher: Polska Akademia Nauk
• Journal: Teka Komisji Prawniczej
• Year: 2012
• Volume: 5
• Pages: 60-87

Dates

published

2012

Contributors

author

Marzena Dyjakowska

• Katedra Historii Państwa i Prawa, Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

References

• J. Bardach, Geneza romanizacji II Statutu Litewskiego, w: Dawne prawo i myśl prawnicza. Prace historyczno-prawne poświęcone pamięci Wojciecha Marii Bartla, red. J. Malec, W. Uruszczak, Kraków 1995.
• J. Bardach, O dawnej i niedawnej Litwie, Poznań 1988.
• J. Bardach, Statuty litewskie w Koronie Królestwa Polskiego, "Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego", R. 4, 1999.
• J. Bardach, Uczone prawo w II Statucie litewskim, w: 1566 Metų Antrasis Lietuvos Statutas, red. S. Łazutka, Wilno 1993.
• J. Bardach, Wpływ prawa rzymskiego na Statuty litewskie oraz ich oddziaływanie na kraje sąsiednie, "Lithuania", R. 8, 1997, z. 1-2.
• J. Bąkowa, Szlachta województwa krakowskiego wobec opozycji Jerzego Lubomirskiego w latach 1661-1667, Kraków 1974.
• K. Bukowska-Gorgoni, Kilka uwag o mocy obowiązującej praw obcych w Polsce w świetle akt procesu o zamach na Stanisława Augusta, "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego" DCXXV, Prace prawnicze, z. 97: Studia z historii praw obcych w Polsce, t. 1.
• W. Czermak, Sprawa Lubomirskiego w roku 1664, w: tegoż, Ostatnie lata Jana Kazimierza. Opracował i wstępem poprzedził A. Kersten, Warszawa 1972, s. 69-222.
• Dwa zabytki polskiego sądownictwa karnego z wieku XVI, objaśnił A Bojarski, ,,Rozprawy Polskiej Akademii Umiejętności", Wydział Historyczno-Filozoficzny, Kraków 1874.
• M. Dyjakowska, Crimen laesae maiestatis jako przykład wpływów prawa rzymskiego na prawo karne Polski przedrozbiorowej. Stan badań i postulaty, w: Współczesna romanistyka prawnicza w Polsce, red. A. Dębiński, M. Wójcik, Lublin 2004.
• M. Dyjakowska, Crimen laesae maiestatis. Studium nad wpływami prawa rzymskiego w dawnej Polsce, Lublin 2010.
• M. Dyjakowska, Crimen omnium delictorurn gravissimum. Rozważania polskich prawników o zbrodni obrazy majestatu, w: O prawie i jego dziejach księgi dwie. Studia ofiarowane Profesorowi Adamowi Lityńskiemu w czterdziestopięciolecie pracy naukowej i siedemdziesięciolecie urodzin, Księga l, red. M. Mikołajczyk, J. Ciągwa, P. Fiedorczyk, A. Stawarska-Rippel, T. Adamczyk, A. Drogoń, W. Organiściak, K. Kuźmicz, Białystok – Katowice.
• S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994.
• R. Hube, O znaczeniu prawa rzymskiego i rzymsko-bizantyjskiego u narodów słowiańskich, w: tegoż, Pisma, t. 1, Warszawa 1905.
• W. Kłaczewski, Jerzy Sebastian Lubomirski, Wrocław 2002.
• H. Kowalska, Rusocki (Russocki) Mikołaj, w: Polski Słownik Biograficzny, t. 33, Wrocław 1991-1992.
• M. Kuryłowicz, Odpowiedzialność "nieletnich" za czyny bezprawne w prawie rzymskim, w: Postępowanie z nieletnimi. Orzekanie i wykonywanie środków wychowawczych i poprawczych, red. T. Bojarski, Lublin 1988.
• M. Kuryłowicz, Prawo rzymskie jako fundament europejskiej kultury prawnej, „Zeszyty Prawnicze UKSW", 1, 2002.
• M. Kuryłowicz, Rzymskie prawo karne w polskich badaniach romanistycznych, "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego", Prawo 1, 2003, z. 7.
• S. Leśniewski, Jan Zamoyski, hetman i polityk, Warszawa 2008.
• A. Lityński, Przestępstwa polityczne w polskim prawie karnym XVI-XVIII wieku. Katowice 1976.
• J. Makarewicz, Polskie prawo karne. Część ogólna, Lwów 1919.
• W. Pociecha, Królowa Bona, t. 2, Poznań 1949.
• W. Pociecha, Panowanie Zygmunta Starego (1506-1548) w świetle źródeł, Kraków 1923.
• A. Rzeczycki, Accusationis in Christophorum Sborovium actiones tres, Cracoviae 1585.
• W. Sawicki, Studia nad wpływami praw obcych w dawnej Polsce, Warszawa 1971.
• W. Skrzetuski, Prawo polityczne narodu polskiego, t. 1, Warszawa 1782.
• J. Sondel, Prawo rzymskie w procesie sprawców porwania Stanisława Augusta, w: Crimina et mores. Prawo karne i obyczaje w starożytnym Rzymie, red. M. Kuryłowicz, Lublin 2001.
• J. Sondel, Ze studiów nad prawem rzymskim w Polsce w okresie Oświecenia, Kraków 1988.
• W. Stryjeński, Uwagi sądowo-psychiatryczne na marginesie historii. Zamach Michała Piekarskiego na króla Zygmunta III, odbitka z "Przeglądu Lekarskiego", R. 5, Seria II, 1 949, nr 10.
• W. Uruszczak, Zapomniany prawnik hiszpański Garsias Quadros z Sewilli, "Odrodzenie i Reformacja w Polsce", R. 22, 1977.
• M. Zabłocka, Romanistyka polska po II wojnie światowej, Warszawa 2002.

Identifiers

DOI

10.32084/tkp.6376

Biblioteka Nauki

55993174