Między służbą ku chwale ojczyzny a cyniczną chciwością elit. Etos służby publicznej szlachty w okresie I Rzeczypospolitej na kilku wybranych przykładach

• Authors: Waldemar Bednaruk

Title variants

EN

Between Service to the Glory of the Homeland and Cynical Greed of Etites. The Ethos of the Public Service of the Nobility in the Period of the First Republic on a Few Selected Examples

Abstracts

EN

The Polish nobility in their work eagerly appealed to idealized patterns from the past, giving examples and desirable models of behavior that formed the basis of civic education of young people. One of the mythical canons of the daily actions of a member of the knightly state was the honorary service of his homeland without looking at the profits from his public functions. The honor given to the service of others should suffice as a reward for the effort, while the expectation of the material gratification was not in the good taste of the e lite in that time.

PL

Szlachta polska w swojej twórczości chętnie odwoływała się do wyidealizowanych wzorców z przeszłości, podając przykłady oraz pożądane modele postępowania, które stanowiły podstawę obywatelskiego wychowania młodzieży. Jednym z takich mitycznych kanonów codziennych poczynań członka stanu rycerskiego była honorowa służba ojczyźnie bez oglądania się na zyski płynące z piastowania funkcji publicznych. Sam zaszczyt, jaki dawała możliwość służenia innym, powinien wystarczyć jako nagroda za podejmowany trud, zaś oczekiwanie materialnej gratyfikacji nie mieściło się w dobrym tonie ówczesnych elit.

Keywords

PL

służba publiczna; szlachta; magnaci; demokracja szlachecka; Rzeczpospolita Obojga Narodów; Sejm Wielki

EN

public service; nobility; magnates; gentry democracy; the Great Sejm; Polish - Lithuanian Commonwealth

• Publisher: Polska Akademia Nauk
• Journal: Teka Komisji Prawniczej
• Year: 2017
• Volume: 10
• Pages: 29-40

Dates

published

2017

Contributors

author

Waldemar Bednaruk

• Katedra Historii Ustroju i Prawa, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

References

• Balzer, Oswald. 1886. Geneza Trybunału Koronnego. Studyum z dziejów sądownictwa polskiego XVI wieku. Warszawa: Redakcja Biblioteki Umiejętności Prawnych, S. Orgelbranda Synowie.
• Bardach, Juliusz. 1984. "Początki sejmu." W Historia sejmu polskiego, red. Jerzy Michalski, 5-62. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• Bednaruk, Waldemar. 2008. Trybunał Koronny. Szlachecki sąd najwyższy w latach 1578-1794. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
• Bednaruk, Waldemar. 2011. Sejmiki lubelskie w okresie stanisławowskim (1764-1794). Lublin: Wydawnictwo KUL.
• Czapliński, Władysław. 1984. "Sejm w latach 1587-1696." W Historia sejmu polskiego, red. Jerzy Michalski, 217-299. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• Frycz Modrzewski, Andrzej. 1857. O poprawie Rzeczypospolitej, wyd. Kazimierz J. Turowski. Przemyśl: Nakładem Michała Dzikowskiego.
• Jabłonowski, Jan S. 1730. Skrupuł bez skrupułu w Polszcze albo oświecenie grzechów narodowi Polskiemu zwyczajniejszych a za grzechy nie mianych; Traktat po prostu grzech rozstrząsający, na rozdziały podzielony przez pewnego Polaka temisz grzechami grzesznego, ale żałującego na poprawę swoię i ludzką podany [b.m.w.].
• Kitowicz, Jędrzej. 1971. Pamiętniki, czyli historia polska, oprac. Przemysława Matuszewska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
• Kitowicz, Jędrzej. 1985. Opis obyczajów za panowania Augusta III. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
• Kłodziński, Aldon. 1925. "Na drodze do powstania Trybunału Koronnego. Projekty sejmu warszawskiego z r. 1556/7." W Księga pamiątkowa ku czci Odwalda Balzera, 57-85. Lwów: Komitet Redakcyjny.
• Koźmian, Kajetan. 1858. Pamiętniki. Poznań: J.K. Żupański.
• Lisiecki, Andrzej. 1638. Trybunał Głowny Koronny: Siedmią Splendorow oświecony. Kraków: Drukarnia Franciszka Cezarego.
• Opaliński, Krzysztof. 1953. Satyry, oprac. Lesław Eustachiewicz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
• Pawiński, Adolf. 1888. Rządy sejmikowe w epoce królów elekcyjnych 1572-1795. Lauda i instrukcje sejmikowe 1733-1795. T. V. Warszawa: w drukarni Józefa Bergera.
• Raczyński, Kazimierz. 1792. Diariusz sejmików województwa lubelskiego. Lublin: Drukarnia JKM ks. Trybitarzów.
• Sarnicki, Stanisław. 1594. Statuta y Metrika przywilejów Koronnych: Językiem polskim spisane, y porządkiem prawie przyrodzonym a bardzo snadnym nowo zebrane. Kraków: w Drukarni Lazarzowey.
• Satyr na twarz Rzeczypospolitej. 1640. [b.m.w.].
• Wolan, Andrzej. 1606. O wolności Rzeczypospolitej albo ślacheckiej, tłum. Stanisław Dubingiewicz, Wilno: Drukarnia Jana Karcana.
• Woliński, Janusz, Jerzy Michalski, i Emanuel Rostworowski (oprac.). 1961. Materiały do dziejów Sejmu Czteroletniego. T. IV. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
• Zabielski, Alojz. 1754. Na zaczęciu Trybunałów Koronnych kazania. Od roku 17 43 do roku 1754. Którym przydane kazanie na zaczęciu ziemstwa lubelskiego w roku 1744 i na św. Rozalią miane. Lublin: w Drukarni J.K.M. Collegium S.J.

Identifiers

DOI

10.32084/tkp.6170

Biblioteka Nauki

55993165