Proces eliminowania nauczania religii w szkołach publicznych Polski Ludowej w latach 1945-1961

• Authors: Mieczyslaw Różański

Title variants

EN

The Process of Eliminating Religious Instruction in Public Schools of the People’s Republic of Poland in 1945-1961

Abstracts

EN

After World War II, Poland became a country ruled by communists, who were opposed to, among other things, the presence of religious instruction in public schools. During the Second Republic, according to Article 120 of the 1921 Constitution, religion was a compulsory subject. The purpose of this article is to show in what legal acts the state authorities removed religious instruction from school. The first legal act of 1945 - circular issued by the Minister of Education restricted the teaching of religion, and subsequent ones from the 1950s increasingly depreciated this school subject, abolishing its compulsory nature, creating schools without religious instruction under the secular Society of Friends of Children, until its complete removal in the 1961 Law on the Education System.

PL

Polska po II wojnie światowej stała się państwem rządzonym przez komunistów, którzy byli przeciwni m.in. obecności nauczania religii w szkołach publicznych. W okresie II Rzeczpospolitej zgodnie z art. 120 Konstytucji z 1921 r. religia była przedmiotem obowiązkowym. Celem artykułu jest pokazanie jakimi aktami prawnymi władze państwowe usuwały naukę religii ze szkoły. Pierwszy akty prawny z 1945 r. - Okólnik wydany przez Ministra Oświaty ograniczał nauczania religii, a kolejne z lat 50-tych coraz bardziej deprecjonowały ten przedmiot szkolny, znosząc jego obowiązkowość, tworząc szkoły bez nauki religii podległe pod świeckie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, aż do jego całkowitego usunięcia w ustawie o systemie oświaty z 1961 r.

Keywords

EN

Church in Poland; religious law; Schooling; religious instruction

PL

Kościół w Polsce; prawo wyznaniowe; Szkolnictwo; nauczanie religii

• Publisher: Stowarzyszenie Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
• Journal: Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
• Year: 2024
• Volume: 19
• Issue: 21 (2)
• Pages: 221-235

Dates

published

2024

Contributors

author

Mieczyslaw Różański

• Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

• https://orcid.org/0000000333451740

References

• Czarny, Piotr. 2007. „Mała konstytucja a polska tradycja konstytucyjna.” Przegląd Sejmowy 15, nr 5(82):57-73.
• Dominiczak, Henryk. 2000. Organy bezpieczeństwa PRL w walce z Kościołem katolickim 1944–1990. W świetle dokumentów MSW. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona.
• Dudek, Antoni, i Ryszard Gryz. 2006. Komuniści a Kościół w Polsce (1945-1989). Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak.
• Działocha, Kazimierz, i Janusz Trzciński. 1977. Zagadnienie obowiązywania konstytucji marcowej w Polsce Ludowej 1944-1952. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
• Eisler, Jerzy. 2004. „Stosunki Kościół-państwo w powojennej Polsce w najnowszych publikacjach.” Pamięć i Sprawiedliwość 3/1(5):385-402.
• Fąka, Marian. 1978. Państwowe prawo wyznaniowe Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Wybór tekstów źródłowych. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej.
• Goclon, Jacek. 2012. „Prezydium Rady Ministrów w latach 1918-1939. Struktura, zakres kompetencji i działalność projektodawcza (Zarys problemu).” Czasopismo Prawno-Historyczne LVIV, z. 1:369-88.
• Hausner, Roman. 1932. O trybie przygotowania obowiązujących przepisów. Warszawa: drukarnia Policyjna.
• Jastrzębski, Robert. 2014. Trybunał Kompetencyjny. Kolegium Kompetencyjne. Geneza. Działalność. Współczesność. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.
• Konopka, Hanna. 1998. Religia w szkołach Polski Ludowej. Sprawa nauczania religii w polityce państwa 1944–1961. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
• Konopka, Hanna. 2000. „Nauczanie religii w szkołach Polski Ludowej (1944-1950).” Studia Podlaskie 10:89-106.
• Mezglewski, Artur. 1988. „Spór o wygaśnięcie konkordatu polskiego z 1925 roku.” Roczniki Nauk Prawnych 8:325-41.
• Mezglewski, Artur. 2000. „Nauczanie religii w Polsce Ludowej.” Studia z Prawa Wyznaniowego 1:21-36.
• Misztal, Henryk. 1977. Polskie prawo wyznaniowe. I. Zagadnienia wstępne. Rys historyczny. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
• Pawluk, Tadeusz. 1986. „Problem wygaśnięcia konkordatu polskiego z 1925 r.” Prawo Kanoniczne 29, nr 1-2:134-48.
• Raina, Peter. 1994. Kościół w PRL. Dokumenty 1945-1959. T. 1. Poznań: Wydawnictwo W drodze.
• Rybicki, Marian. 1983. „Zmiany konstytucyjne w Polsce Ludowej.” Studia Prawnicze 4:3-35.
• Stanuch, Zbigniew. 2014. Walka o religię. Katechizacja szkolna i pozaszkolna na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1961. Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej.
• Surowiec, Jarzy. 1982. Spór o koncepcję ustroju państwowego Polski w okresie Krajowej Rady Narodowej (1944–1946). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
• Świątkowski, Henryk. 1962. Wyznaniowe prawo polskie. Problematyka prawna wolności sumienia w PRL. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• Wójcik, Stefan. 1995. Katechizacja w warunkach systemu totalitarnego na przykładzie Administracji Apostolskiej Dolnego Śląska w latach 1945–1961. Wrocław: Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego.
• Zieliński, Zygmunt. 2003. Kościół katolicki w Polsce 1944-2002. Radom: Polwen Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne.
• Żaryn, Jan. 1997. Kościół a władza w Polsce (1945-1950). Warszawa: Tow. im. Stanisława ze Skarbimierza.
• Żaryn, Jan. 2003. Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce (1944-1989). Warszawa: Neriton.

Identifiers

DOI

10.32084/bsawp.9219

Biblioteka Nauki

54115092