Komercjalizacja organizacji pozarządowych w Polsce. Rekomendacje dla decydentów publicznych

• Authors: Agnieszka Pacut

Title variants

EN

Commercialisation of non-governmental organisations in Poland. Recommendations for public policy makers

Abstracts

EN

The commercialisation of non-governmental organisations (NGOs) is a significant topic in research on the financing and functioning of the non-profit sector, with both academics and public policy makers in Poland discussing it through the lens of publicly funded programmes and projects that support NGOs. The aim of the article is to describe and assess the scale of commercialisation of the non-profit sector in Poland and the challenges associated with this process. The article discusses the definition and essence of commercialisation and economisation, paying particular attention to the terminological and definitional challenges associated with these concepts. The author then presents the context of the Polish debate on the subject; selected aspects of the phenomenon are illustrated using secondary data from Statistics Poland. The final part consists of recommendations for public policy makers and suggestions for future research that can deepen knowledge on the commercialisation of the non-governmental sector.

Keywords

EN

non-governmental organisations in Poland; non-profit organisations; NGO; economisation; commercialisation; social economy

• Publisher: Kancelaria Sejmu / Chancellery of the Sejm
• Journal: Studia BAS
• Year: 2024
• Issue: 4(80)
• Pages: 63-90

Dates

published

2024

Contributors

author

Agnieszka Pacut

• Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

• https://orcid.org/0000000236168820

References

• Anheier H.K., The Third Sector in Europe: Five Theses [w:] Strategy Mix for Nonprofit Organisations, red. A. Zimmer, C. Stecker, https://doi.org/10.1007/978-1-4419-6858-6_14.
• Baas J., Schotten M., Plume A., Côté G., Karimi R., Scopus as a curated, high-quality bibliometric data source for academic research in quantitative science studies, „Quantitative Science Studies” 2020, t. 1, nr 1, https://doi.org/10.1162/qss_a_00019.
• Battilana J., Lee M., Advancing Research on Hybrid Organizing – Insights from the Study of Social Enterprises, „Academy of Management Annals” 2014, t. 8, nr 1, https://doi.org/10.5465/19416520.2014.893615.
• Bennett J., Iossa E., Legrenzi G., Commercial Activity as Insurance: The Investment Behaviour of Non-Profit Organizations, „Annals of Public and Cooperative Economics” 2010, t. 81, nr 3, https://doi.org/10.1111/j.1467-8292.2010.00417.x.
• Bogacz-Wojtanowska E., Druga twarz trzeciego sektora. Współczesne wyzwania zarządzania organizacjami pozarządowymi, Warszawa 2024.
• Borzaga C., Galera G., New Trends in the Nonprofit Sector in Europe: The Emergence of Social Enterprises, „Advances in Public Interest Accounting” 2014, t. 17, https://doi.org/10.1108/S1041-706020140000017002.
• Brown M., The Moralization of Commercialization: Uncovering the History of Fee-Charging in the U.S. Nonprofit Human Services Sector, „Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly” 2018, t. 47, nr 5.
• Çaliskan K., Callon M., Economization, part 1: shifting attention from the economy towards processes of economization, „Economy and Society” 2009, t. 38, nr 3, s. 369–398, https://doi.org/10.1080/03085140903020580.
• Çalişkan K., Callon M., Economization, part 2: a research programme for the study of markets, „Economy and Society” 2010, t. 39, nr 1, s. 1–32, https://doi.org/10.1080/03085140903424519.
• Callon M., The Laws of the Markets, Blackwell Publishers 1998.
• Charycka B., Bednarek J., Gumkowska M., Ufamy, ale… Polki i Polacy o organizacjach pozarządowych. Raport z badań 2023, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2023.
• Chijere Z., The Emergence and Operation of Social Enterprising Nonprofit Organizations [w:] Z. Chijere, Nonprofit Social Enterprises. Lessons from Africa, Springer 2024, https://doi.org/10.1007/978-3-031-60234-4_2.
• Ciepielewska-Kowalik A., Social enterprises and their ecosystems in Europe: Country report: Poland, European Commission 2020, https://data.europa.eu/doi/10.2767/449704.
• Dart R., Being “Business-Like” in a Nonprofit Organization: A Grounded and Inductive Typology, „Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly” 2004, t. 33, nr 2, https://doi.org/10.1177/0899764004263522.
• Dees J.G., Enterprising Nonprofits, „Harvard Business Review” 1998, t. 76, nr 1, https://hbr.org/1998/01/enterprising-nonprofits.
• Defourny J., Nyssens M., Social enterprise in Europe: At the crossroads of market, public policies and third sector, „Policy and Society” 2010, t. 29, nr 3, https://doi.org/10.1016/j.polsoc.2010.07.002.
• Dempsey S.E., Sanders M.L., Meaningful work? Nonprofit marketization and work/ life imbalance in popular autobiographies of social entrepreneurship, „Organization” 2010, t. 17, nr 4, https://doi.org/10.1177/1350508410364198.
• Eikenberry A.M., Drapal Kluver J., The Marketization of the Nonprofit Sector: Civil Society at Risk?, „Public Administration Review” 2004, t. 64, nr 2, https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2004.00355.x.
• European Commission, Benchmarking the socio-economic performance of the EU social economy: Improving the socio-economic knowledge of the proximity and social economy ecosystem, Luxembourg 2024, https://data.europa.eu/doi/10.2826/880860.
• García-Jurado A., Pérez-Barea J.J., Nova R.J., A New Approach to Social Entrepreneurship: A Systematic Review and Meta-Analysis, „Sustainability” 2021, t. 13, nr 5, 2754, https://doi.org/10.3390/su13052754.
• Główny Urząd Statystyczny, Rachunek satelitarny gospodarki społecznej dla Polski za 2018 r., Warszawa 2021, https://stat.gov.pl/statystyki-eksperymentalne/gospodarka-spoleczna/rachunek-satelitarny-gospodarki-spolecznej-dla-polski-za-2018-r-,5,1.html.
• Główny Urząd Statystyczny, Sektor non-profit w 2014 r., Warszawa 2016, https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5490/1/5/1/sektor_non_profit_w_2014.pdf.
• Główny Urząd Statystyczny, Sektor non-profit w 2016 r. Stowarzyszenia, fundacje, społeczne podmioty wyznaniowe, samorząd gospodarczy i zawodowy, Warszawa – Kraków 2018, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/sektor-non-profit-w-2016-r-,1,6.html.
• Główny Urząd Statystyczny, Sektor non-profit w 2018 r., Warszawa – Kraków 2020, https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5490/1/7/1/sektor_non-profit_w_2018_r.pdf.
• Główny Urząd Statystyczny, Sektor non-profit w 2020 r. Stowarzyszenia, fundacje, społeczne podmioty wyznaniowe, samorząd gospodarczy i zawodowy, Warszawa – Kraków 2022, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/sektor-non-profit-w-2020-r-stowarzyszenia-fundacje-spoleczne-podmioty-wyznaniowe-samorzad-gospodarczy-i-zawodowy,1,8.html.
• Główny Urząd Statystyczny, Sektor non-profit w 2022 r., Warszawa – Kraków 2024, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/sektor-non-profit-w-2022-roku,1,9.html.
• Główny Urząd Statystyczny, Trzeci sektor w Polsce. Stowarzyszenia, fundacje, społeczne podmioty wyznaniowe, samorząd zawodowy i gospodarczy oraz organizacje pracodawców w 2010 r., Warszawa 2013, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/trzeci-sektor-w-polsce-stowarzyszenia-fundacje-spoleczne-podmioty-wyznaniowe-samorzad-zawodowy-i-gospodarczy-oraz-organizacje-pracodawcow-w-2010-r-,1,2.html.
• Główny Urząd Statystyczny, Trzeci sektor w Polsce. Stowarzyszenia, fundacje, społeczne podmioty wyznaniowe, samorząd zawodowy i gospodarczy oraz organizacje pracodawców w 2012 r., Warszawa 2014, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/trzeci-sektor-w-polsce-stowarzyszenia-fundacje-spoleczne-podmioty-wyznaniowe-samorzad-zawodowy-i-gospodarczy-oraz-organizacje-pracodawcow-w-2012-r-,1,3.html.
• Główny Urząd Statystyczny, Zeszyt metodologiczny. Organizacje non-profit: stowarzyszenia, fundacje, samorząd gospodarczy i zawodowy oraz społeczne jednostki, Kraków – Warszawa 2019, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/zeszyt-metodologiczny-organizacje-non-profit-stowarzyszenia-fundacje-samorzad-gospodarczy-i-zawodowy-oraz-spoleczne-jednostki-wyznaniowe,19,1.html.
• Guo B., Charity for Profit? Exploring Factors Associated with the Commercialization of Human Service Nonprofits, „Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly” 2006, t. 35, nr 1, https://doi.org/10.1177/0899764005282482.
• Hallonsten O., Economization [w:] O. Hallonsten, Empty Innovation, Springer International Publishing 2023, https://doi.org/10.1007/978-3-031-31479-7_3.
• Hansmann H.B., The Role of Nonprofit Enterprise, „The Yale Law Journal” 1980, t. 89, nr 5, https://openyls.law.yale.edu/bitstream/handle/20.500.13051/15949/46_89YaleLJ835_April1980_.pdf;jsessionid=6281FD8D1B971B2C9DEE644630B9789E?sequence=2.
• Hansmann H., The Two Nonprofit Sectors: Fee for Service versus Donative Organizations [w:] The Future of the Non-profit Sector. Challenges, Changes, and Policy Considerations, red. V. Hodgkinson, R.W. Lyman et al., San Francisco 1989.
• Helm S.T., Social Enterprise and Nonprofit Ventures [w:] The Jossey-Bass Handbook of Nonprofit Leadership and Management, red. D.O. Renz, R.D. Herman, Wiley 2016, https://doi.org/10.1002/9781119176558.ch12.
• Helm S.T., Andersson F.O., Beyond Taxonomy: An Empirical Validation of Social Entrepreneurship in the Nonprofit Sector, „Nonprofit Management and Leadership” 2010, t. 20, nr 3, s. 259–276, https://doi.org/10.1002/nml.253.
• James E., Commercialism among nonprofits: Objectives, opportunities, and constraints [w:] To Profit or Not to Profit, red. B.A. Weisbrod, Cambridge University Press 1998, https://doi.org/10.1017/CBO9780511625947.016.
• Jegorow D., Ekonomizacja sektora pozarządowego w Polsce, „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej” 2017, t. 105.
• Kapitał społeczny. Ekonomia społeczna, red. T. Kaźmierczak, M. Rymsza, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2007.
• Khieng S., Dahles H., Commercialization in the Non-Profit Sector: The Emergence of Social Enterprise in Cambodia, „Journal of Social Entrepreneurship” 2015, t. 6, nr 2, https://doi.org/10.1080/19420676.2014.954261.
• Ko W.W., Liu G., The Transformation from Traditional Nonprofit Organizations to Social Enterprises: An Institutional Entrepreneurship Perspective, „Journal of Business Ethics” 2021, t. 171, nr 1, https://doi.org/10.1007/s10551-020-04446-z.
• Kozak M., The Potential for Business Development among Social Enterprises on the Example of Częstochowa Region, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanitas. Zarządzanie” 2016, t. 17, nr 4, https://zeszytyhumanitas.pl/article/97302/en.
• Kramer R.M., A Third Sector in the Third Millennium?, „Voluntas. International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations” 2000, t. 11, https://doi.org/10.1023/A:1008914531485.
• Kuhlmann S., Rip A., Next-Generation Innovation Policy and Grand Challenges, „Science and Public Policy” 2018, t. 45, nr 4, https://doi.org/10.1093/scipol/scy011.
• Lasprogata G.A., Cotten M.N., Contemplating “enterprise”: the business and legal challenges of social entrepreneurship, „American Business Law Journal” 2003, t. 41, nr 1, https://doi.org/10.1111/j.1744-1714.2003.tb00002.x.
• Laurisz N., The Role of Stakeholders in Development of Social Economy Organizations in Poland: An Integrative Approach, „Administrative Sciences” 2019, t. 9, nr 4, https://doi.org/10.3390/admsci9040074.
• Laurisz N., W kierunku komercjalizacji działalności społecznej – różnicowanie sposobu prowadzenia działalności przez podmioty ekonomii społecznej w efekcie ich ekonomizacji, „Przedsiębiorczość – Edukacja” 2020, t. 16, nr 2, https://doi.org/10.24917/20833296.162.15.
• Lee Ch., Securing Donor Support on Nonprofit Commercialization: The Effects of Thematic and Episodic Message Framing, „Voluntas. International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations” 2024, t. 35, nr 3, https://doi.org/10.1007/s11266-023-00611-w.
• Maier F., Meyer M., Steinbereithner M., Nonprofit Organizations Becoming Business-Like: A Systematic Review, „Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly” 2016, t. 45, nr 1, https://doi.org/10.1177/0899764014561796.
• Małecka-Łyszczek M. Współpraca administracji publicznej z podmiotami ekonomii społecznej, Warszawa 2017.
• Mikołajczak P., The impact of the diversification of revenues on NGOs’ commercialization: Evidence from Poland, „Equilibrium. Quarterly Journal of Economics and Economic Policy” 2018, t. 13, nr 4, https://doi.org/10.24136/eq.2018.037.
• Mikołajczak P., Bajak P., Does NGOs’ Commercialization Affect Volunteer Work? The Crowding out or Crowding in Effect, „Public Organization Review” 2021, t. 21, nr 1, s. 103–118, https://doi.org/10.1007/s11115-020-00478-1.
• Moeller L., Valentinov V., The Commercialization of the Nonprofit Sector: A General Systems Theory Perspective, „Systemic Practice and Action Research” 2012, t. 25, nr 4, https://doi.org/10.1007/s11213-011-9226-4.
• Murphy M., The Economization of Life, Duke University Press 2017.
• North D.C., Institutions, Institutional Change and Economic Performance, wyd. 29, New York 2017.
• Pacut A., Measuring Social Economy in Public Statistics: Introduction to the Polish Experience, „Social Entrepreneurship Review” 2024, nr 1, https://doi.org/10.15678/SER.2024.001.
• Pacut A., Rozwój przedsiębiorczości społecznej w Polsce, Warszawa 2022.
• Peetz T., Economization: Valuation and the Boundaries of Valuation Games [w:] The Routledge International Handbook of Valuation and Society, red. A. Krüger, T. Peetz, H. Schaefer, Routledge 2024, s. 293–304, https://doi.org/10.4324/9781003229353-35.
• Plaček M., Schmidt M., Ochrana F., Půček M., Impact of selected factors regarding the efficiency of public procurement (the case of Czech Republic) with emphasis of decentralization, „Ekonomický časopis” 2016, t. 64, nr 1.
• Polak E., Polak W., Ekonomizacja nierynkowych dziedzin życia i jej konsekwencje, „Współczesna Gospodarka” 2013, t. 4, nr 1.
• To Profit or Not to Profit, red. B.A. Weisbrod, Cambridge University Press 1998.
• Rymsza A., Zagubiona tożsamość? Analiza porównawcza sektora pozarządowego w Polsce i w Stanach Zjednoczonych, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2013, http://www.watchdogpfron.pl/wp-content/uploads/2014/02/Zagubiona_tozsamosc_ost.pdf.
• Rymsza M., Trzeci sektor a druga fala ekonomii społecznej w Polsce, „Trzeci Sektor” 2007, nr 9.
• Satellite Account on Non-profit and Related Institutions and Volunteer Work, Studies in Methods, Handbook of National Accounting, Series F, No. 91, Rev. 1, United Nations, New York 2018, https://unstats.un.org/unsd/nationalaccount/docs/UN_TSE_HB_FNL_web.pdf.
• Sharma G., Bansal P., Partners for Good: How Business and NGOs Engage the Commercial–Social Paradox, „Organization Studies” 2017, t. 38, nr 3–4, https://doi.org/10.1177/0170840616683739.
• Sowder A., Commercialization Challenges Facing Fusion: Perspectives from an Independent, Nonprofit, R&D Organization, „Journal of Fusion Energy” 2023, t. 42, nr 1, https://doi.org/10.1007/s10894-023-00360-0.
• Steinberg R., Gray B.H., “The Role of Nonprofit Enterprise” in 1993: Hansmann Revisited, „Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly” 1993, t. 22, nr 4, https://doi.org/10.1177/0899764093224004.
• The Study of the Nonprofit Enterprise: Theories and Approaches, red. H.K. Anheier, A. Ben-Ner, New York 2003.
• Suykens B., Verschuere B., Nonprofit Commercialization, [w:] International Encyclopedia of Civil Society, red. R.A. List, H.K. Anheier, S. Toepler, Springer 2021, https://doi.org/10.1007/978-3-319-99675-2_540-1.
• Suykens B., De Rynck F., Verschuere B., Nonprofit organizations in between the nonprofit and market spheres: Shifting goals, governance and management?, „Nonprofit Management and Leadership” 2019, t. 29, nr 4, https://doi.org/10.1002/nml.21347.
• Suykens B., George B., De Rynck F., Verschuere B., Determinants of non-profit commercialism. Resource deficits, institutional pressures or organizational contingencies?, „Public Management Review” 2021, t. 23, nr 10, https://doi.org/10.1080/14719037.2020.1764083.
• Toepler S., Conceptualizing Nonprofit Commercialism: A Case Study, „Public Administration and Management. An Interactive Journal” 2004, t. 9, nr 4.
• Tuckman H.P., Competition, commercialization, and the evolution of nonprofit organizational structures, „Journal of Policy Analysis and Management” 1998, t. 17, nr 2, https://doi.org/10.1002/(SICI)1520-6688(199821)17:2<175::AID-PAM4>3.0.CO;2-E
• Ustawa o ekonomii społecznej. Komentarz, red. M. Małecka-Łyszczek, R. Mędrzycki, Warszawa 2023.
• Vaceková G., The nonprofit sector in economic theory: Beyond mainstream explanations, Habilitation Thesis, Masaryk University, Faculty of Economics and Administration, Brno 2016.
• Vaceková G., Valentinov V., Nemec J., Rethinking Nonprofit Commercialization: The Case of the Czech Republic, „Voluntas. International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations” 2017, t. 28, nr 5, https://doi.org/10.1007/s11266-016-9772-6.
• Weisbrod B.A., The future of the nonprofit sector: Its entwining with private enterprise and government, „Journal of Policy Analysis and Management” 1997, t. 16, nr 4.
• Weisbrod B.A., The nonprofit mission and its financing: Growing links between nonprofits and the rest of the economy [w:] To Profit or Not to Profit, red. B.A. Weisbrod, Cambridge University Press 1998. https://doi.org/10.1017/CBO9780511625947.003.
• Wentzlaff F., Economization of Society: Functional Differentiation and Economic Stagnation, „Journal of Economic Issues” 2019, t. 53, nr 1.
• Wygnański J.J., Ekonomizacja organizacji pozarządowych, „Zarządzanie Publiczne” 2008, t. 1, nr 3, https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Zarzadzanie_Publiczne/Zarzadzanie_Publiczne-r2008-t-n3_(1)/Zarzadzanie_Publiczne-r2008-t-n3_(1)-s23-68/Zarzadzanie_Publiczne-r2008-t-n3_(1)-s23-68.pdf.
• Wygnański J.J., Ekonomizacja organizacji pozarządowych. Możliwość czy konieczność?, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2008.
• Wygnański K., Frączak P., Ekonomia społeczna w Polsce – definicje, zastosowania, oczekiwania, wątpliwości, Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, Warszawa 2006, http://www.owes.info.pl/biblioteka/15_wygnanski_es.pdf.
• Young D.R., Nonprofit Entrepreneurship [w:] Understanding Nonprofit Organizations. Governance, Leadership, and Management, red. J.S. Ott, Colodardo, Oxford 2001.

Identifiers

DOI

10.31268/StudiaBAS.2024.24

Biblioteka Nauki

57255228