„Dajcie nam cywilizację naukową” – federacja ludów Europy, Naukowa Liga Narodów i ostatnia wojna o pokój. Ritchiego Caldera i Stefana Barszczewskiego fantastyczne wizje pokoju

• Authors: Jerzy Stachowicz

Title variants

EN

„Give Us a Scientific Civilization”: A Federation of European Peoples, a Scientific League of Nations, and the Last War for Peace. Ritchie Calder’s and Stefan Barszczewski’s Fantastic Visions of Peace

Abstracts

EN

In this article, Jerzy Stachowicz examines selected literary works the represent the science fiction genre of the interwar period. He focuses on pacifist visions of the future in those works and argues that these scientistic, military, and superpower fantasies have an anti-war potential, and that fantasy literature itself can, to some extent, be regarded as a „pacifist practice”.

PL

Artykuł jest próbą spojrzenia na wybrane wizje przyszłości w literaturze fantastycznonaukowej dwudziestolecia międzywojennego w poszukiwaniu kryjących się tam koncepcji pacyfistycznych. Scjentystyczne, militarne i mocarstwowe fantazje zapisane w literaturze tego okresu dysponują potencjałem antywojennym, a sama fantastyka zdaje się przedstawiona jako w pewnej mierze „praktyka pacyfistyczna”.

Keywords

EN

science fiction; imaginary future; interwar period; pacifism; war; Stefan Barszczewski

PL

fantastyka naukowa; przyszłości wyobrażone; dwudziestolecie międzywojenne; pacyfizm; wojna; Stefan Barszczewski

• Publisher: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego
• Journal: Śląskie Studia Polonistyczne
• Year: 2023
• Volume: 21
• Issue: 1
• Pages: 1-17

Dates

published

2023

Contributors

author

Jerzy Stachowicz

• Uniwersytet Warszawski

• https://orcid.org/000000019179128X

References

• Anderson Benedict, 1997: Wspólnoty wyobrażone. Rozważania o źródłach i rozprzestrzenianiu się nacjonalizmu. Tłum. Stefan Amsterdamski. Znak, Kraków–Warszawa.
• Armstrong Henry, 1394: The Birth of the Future. „Nature”, vol. 134, s. 195–198.
• Barbrook Richard, 2009: Przyszłości wyobrażone. Od myślącej maszyny do globalnej wioski. Przeł. Jan Dzierzgowski. Muza, Warszawa.
• Barszczewski Stefan, 1925: Czandu. Powieść z XXII wieku. Gebethner i Wolff, Warszawa.
• Bąbiak Grzegorz P., 2016: Wojny nie będzie! O dwóch najgłośniejszych dziełach europejskiego pacyfizmu końca XIX w.: Barthy Suttner „Precz z orężem!” i Jana Gotliba Blocha „Przyszła wojna”. W: Jan Bloch, pacyfizm europejski i wyobraźnia Wielkiej Wojny. Studia i rozważania. Red. Marek Kornat. Instytut Historii PAN, Warszawa, s. 89–118.
• Berlatsky Noah, 2014: Why Sci-Fi Keeps Imagining the Subjugation of White People. The Atlantic. https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2014/04/why-sci-fi-keeps-imagining-the-enslavement-of-white-people/361173/ [dostęp: 24.05.2023].
• Bloch Jan, 1900: Przyszła wojna pod względem technicznym, ekonomicznym i politycznym. T. 1. Gebethner i Wolff, Warszawa–Kraków.
• Bowler Peter J., 2017: A History of the Future. Prophets of Progress from H.G. Wells to Isaac Asimov. Cambridge University Press, Cambridge.
• Calder Ritchie, 1936: Narodziny przyszłości w retorcie uczonych. Przeł. i oprac. Ignacy Rogala Sobieszczański. Trzaska, Evert i Michalski, Warszawa.
• Czyżowski Kazimierz Andrzej, 1925: Szalony lotnik. Powieść fantastyczna. Książnica Atlas, Lwów–Warszawa.
• Engelking Anna, 2017: „Poleszuk” nieoswojony. Wokół funkcji chłopskości w konstruowaniu polskości. „Teksty Drugie”, nr 6, s. 68–94.
• Forajter Wacław, 2014: Kolonizator skolonizowany. Przypadek Sygurda Wiśniowskiego. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
• Grewell Greg, 2001: Colonizing the Universe: Science Fictions Then, Now, and in the (Imagined) Future. „Rocky Mountain Review of Language and Literature”, vol. 55, no. 2, s. 25–47.
• Haska Agnieszka, Stachowicz Jerzy, 2015: W poszukiwaniu nowoczesności, czyli Polska wyobrażona. „Kultura Popularna”, nr 4 (46), s. 42–55.
• Hobsbawm Eric, Ranger Terence, red., 2008: Tradycja wynaleziona. Tłum. Mieczysław Godyń, Filip Godyń. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
• Jastrzębowski Wojciech Bogumił, 1831: Konstytucja dla Europy. [s.n.], Warszawa, Polona, https://polona.pl/preview/eb9ee534-7065-4652-9d27-6f5b92d108a4 [dostęp: 29.05.2023].
• Kochanowski Marek, 2007: Parodia mitu „żółtego niebezpieczeństwa” w „Nienasyceniu” Stanisława Ignacego Witkiewicza. W: Apokalipsa: symbolika, tradycja, egzegeza. Red. Krzysztof Korotkich, Jarosław Ławski. T. 2. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok, s. 513–524.
• Kornat Marek, 2016: Liberalny internacjonalizm. Jan Bloch, Rosja i sprawy pokoju. W: Jan Bloch, pacyfizm europejski i wyobraźnia Wielkiej Wojny. Studia i rozważania. Red. Marek Kornat, Instytut Historii PAN, Warszawa, s. 43–88.
• Levitas Ruth, 2013: Utopia as Method. The Imaginary Reconstitution of Society. Palgrave Macmillan, Hampshire.
• Litwinowicz-Droździel Małgorzata, 2016: Wiek XIX. Wynalazek. Wstępne rozpoznanie. W: Praktyka – utopia – metafora. Wynalazek w XIX wieku. [Red. Joanna Kubicka, Małgorzata Litwinowicz-Droździel]. CONVIVO Anna Matysiak, Warszawa, s. 7–23.
• Loomba Ania, 2011: Kolonializm/Postkolonializm. Tłum. Natalia Bloch. Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.
• Marczyński Antoni, 1926: Rok 1947. „Dziennik Bydgoski”, R. 20, nr 159–240.
• Modzelewski Wojciech, 2000: Pacyfizm. Wzory i naśladowcy. Oficyna Naukowa, Warszawa.
• Polak Józef, 1928: Krótki przyczynek do dziejów pacyfizmu w Polsce. Komitet Organizacyjny XXVI Międzynarodowego Kongresu Pokoju, Warszawa.
• Puchalski Piotr, 2022: Poland in Colonial World Order. Adjustmenst and Aspirations, 1918–1939. Routledge, New York–London.
• Rieder John, 2008: Colonialism and the Emergence of Science Fiction. Wesleyan University Press, Middletown.
• Said Edward, 2005: Orientalizm. Przeł. Monika Wyrwas-Wiśniewska. Zysk i S-ka, Poznań.
• Smuszkiewicz Antoni, 1982: Zaczarowana gra. Zarys dziejów polskiej fantastyki naukowej. Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.
• Stachowicz Jerzy, 2021: Futuryzacja Polski (nie tylko) w literaturze fantastycznonaukowej. Społeczeństwo lotniczych cyborgów? W: Polityki/Awangardy. Red. Agnieszka Karpowicz et al. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, s. 157–173.
• Stachowicz Jerzy, 2022: Nowa Polska na pustyni i czuły kolonizator. Dwie literackie fantazje kolonialne jako plan (prawie) pacyfistyczny. „Przegląd Humanistyczny”, nr 2, s. 34–49.
• Stępnik Krzysztof, 1996: Mit zjednoczonej Europy w powieści political fiction (okres dwudziestolecia międzywojennego). „Teksty Drugie”, nr 1, s. 69–79.
• Ślusarczyk Jacek, 1995: Idea pokoju w europejskiej i polskiej myśli politycznej do 1939 roku. Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa.
• Umiastowski Roman, 1927: Rok 1974. Powieść z czasów przyszłych. Pomorska Drukarnia Rolnicza, Toruń.
• Winawer Bruno, 1924: Doktor Przybram. Biblioteka Dzieł Wyborowych, Warszawa.
• Wójtowicz Aleksander, 2014: Pacyfista w „epoce wielkiego zamętu”. Kroniki tygodniowe Antoniego Słonimskiego. „Przegląd Humanistyczny”, nr 6, s. 65–74.

Identifiers

DOI

10.31261/SSP.2023.21.11

Biblioteka Nauki

59793896