Full-text resources of CEJSH and other databases are now available in the new Library of Science.
Visit https://bibliotekanauki.pl

PL EN


2023 | 33 | 1-28

Article title

Dzieje Łotwy XX wieku w powieści Jeleny Katiszonok „Когда уходит человек"

Content

Title variants

EN
The Hstory of Latvia of the 20th Century in Yelena Katishonok's Novel „Kogda Ukhodit Chelovek"
RU
История Латвии XX века в романе Елены Катишонок Когда уходит человек

Languages of publication

Abstracts

RU
 В статье рассматривается способ представления истории Латвии ХХ века в романе Елены Катишонок «Когда уходит человек» (2011). Хотя название страны или города, в котором происходит действие, в романе не указывется, их можно определить по многочисленным маркерам, в основном топографическим. В центр повествования автор поместил рассказ об одном доме и его обитателях. Каждый из героев переживает свои радости и печали, а их отдельные истории перекликаются с историей Латвии 1927–1991 годов. История Латвии XX века показана с точки зрения персонифицированного дома, но следует подчеркнуть, что это частная, альтернативная история, противоположная официальной, идеологизированной версии. История страны отражена в судьбах отдельных людей, на страницах произведения мы не найдем подробной информации об исторических событиях, рассуждений о государственной политике; на первый план выходит частное, личное восприятие фактов, психологически обоснованное и почти всегда неоднозначное. Различные периоды истории Латвии показаны через изменения в функционировании дома, а границы эпох отмечены заселением квартир новыми жильцами и выездом или гибелью предыдущих. При этом люди разных национальностей меняют свой статус: после периода гармоничного сосуществования наступают времена угнетения, когда они оказываются представителями доминирующей или подчиненной нации. Финал произведения наводит на мысль, что это роман об утрате: открытая, толерантная страна межвоенного периода не вернется даже после обретения независимости в 1991 году. Катишонок, представляя историю Латвии с частной точки зрения представителей разных народов, позволяет понять их опыт и сегодняшние последствия этого опыта. Осознание травмы утраты дает возможность воссоздать логику событий, что приводит к изменению оценки несуществующего целого.
EN
The article discusses the depiction of the history of Latvia of the twentieth century in Yelena Katishonok’s novel Kogda ukhodit chelovek (2011). Although the work does not mention the name of the country or the city in which the action of the novel is set, it can nevertheless be recognised by numerous markers, mainly topographical ones. At the centre of the narrative the author has placed the story of one house and its inhabitants. Each of the characters experiences their joys and sorrows, and their individual fates are superimposed on the history of Latvia between 1927 and 1991. This is a novel about loss: the welcoming, tolerant state of the interwar period will not return, even after the restoration of independence in 1991.
PL
W artykule omówiony został sposób przedstawienia dziejów Łotwy XX wieku w powieści Jeleny Katiszonok Когда уходит человек (2011). Wprawdzie w utworze nie pojawia się nazwa państwa ani miasta, w którym umieszczona jest akcja utworu, ale można je rozpoznać po licznych markerach, głównie topograficznych. W centrum narracji autorka umieściła dzieje jednego domu i jego mieszkańców. Każdy z bohaterów przeżywa swoje radości i smutki, a na ich indywidualne losy nakłada się historia Łotwy w latach 1927–1991. Dzieje Łotwy XX wieku pokazane są z perspektywy upersonifikowanego domu, jednak należy podkreślić, że jest to prywatna, alternatywna historia, przeciwstawiona wersji oficjalnej, ideologizowanej. Historia kraju odzwierciedlona jest w losach zwykłych ludzi, na stronach utworu nie znajdziemy szczegółowych informacji o wydarzeniach dziejowych, rozważań o polityce państwa, a na plan pierwszy wychodzi prywatny, osobisty odbiór faktów, uzasadniony psychologicznie i prawie zawsze niejednoznaczny. Kolejne etapy historyczne Łotwy ukazane są poprzez zmiany w funkcjonowaniu domu, a granice epok wyznaczają zasiedlenia lokali przez nowych mieszkańców oraz wysiedlenia czy śmierć poprzednich. Jednocześnie przedstawiciele różnych narodowości zmieniają swój status: po okresie harmonijnego współistnienia nadchodzą czasy opresji, kiedy stają się oni przedstawicielami nacji dominującej lub zdominowanej. Zakończenie utworu sugeruje, że jest to powieść o stracie: otwarte na innych, tolerancyjne państwo z okresu międzywojennego już nie powróci, nawet po odzyskaniu niepodległości w 1991 roku. Katiszonok, przedstawiając historię Łotwy z prywatnego punktu widzenia reprezentantów różnych narodów, pozwala zrozumieć ich doświadczenia i teraźniejsze konsekwencje tych doświadczeń. Uświadomienie traumy straty umożliwia odtworzenie logiki wydarzeń, co prowadzi do zmiany oceny nieistniejącej już całości.    

Year

Volume

33

Pages

1-28

Physical description

Dates

published
2023

Contributors

References

  • Abyzov, Yuriy I. “Staryy Gorod - skazochnyy i real’nyy.” Saburova, Irina Ye. Korabli Starogo Goroda. 550–561. Riga: Latviyskoye obshchestvo russkoy kul’tury Daugava, 2005. [Абызов, Юрий И. “Старый Город - сказочный и реальный.” Сабурова, Ирина Е. Корабли Старого Города. 550–561. Рига: Латвийское общество русской культуры Даугава, 2005].
  • Assman, Aleyda. Novoye nedovol’stvo memorial’noy kul’turoy. Transl. Khlebnikov, Boris. Moskva: Novoye literaturnoye obozreniye, 2016. [Ассман, Алейда. Новое недовольство мемориальной культурой. Перев. Хлебников, Борис. Москва: Новое литературное обозрение, 2016].
  • Badin, Zhan Ye. “Iz Latvii v Germaniyu. Tema emigratsii v tvorchestve I. Saburovoy.” 2010.bhttps://belayaistoriya.mirtesen.ru/blog/43272518616/Osnovanie-di-pi-lagerya-v-Menhegofe. Accessed 22 January 2023. [Бадин, Жан Е. “Из Латвии в Германию. Тема эмиграции в творчестве И. Сабуровой.”
  • https://belayaistoriya.mirtesen.ru/blog/43272518616/Osnovanie-di-pi-lagerya-v-Menhegofe. Дата обращения: 22 января 2023].
  • Bilmanis, Alfred. “Grandeur and Decline of the German Balts.” Slavonic and East European Review. American Series, vol. 3, no. 4. 1944: 50–80. http://www.cultus.hk/hist/readingsBaltic/German%20Balts.pdf. Accessed 15 December 2022.
  • Bleyyere, Dayna, Butulis, Ilgvars, Zunda, Antoniys et al. Istoriya Latvii. XX vek. Transl. Ezit, Zhanna. Riga: Izdatel’stvo OOO “J.L.V.”, 2005. [Блейере, Дайна, Бутулис, Илгварс, Зунда, Антонийс и др. История Латвии. XX век. Перев. Эзит, Жанна. Рига: Издательство OOO “J.L.V.”, 2005].
  • Burlak, Ingar. Vēsture liecina. Film. Riga 2012.
  • Dąbrowski, Mieczysław. “Wilk w Rosji. Subaltern? W imperium? (Polemika z konceptem ‘postzależności’).” Porównania, no. 15, 2014: 105–120.
  • Etkind, Aleksandr. Krivoye gore. Pamyat’ o nepogrebennykh. Transl. Makarov, Vladimir. Moskva: Novoye literaturnoye obozreniye, 2016. [Эткинд, Александр. Кривое горе. Память о непогребенных. Перев. Макаров, Владимир. Москва: Новое литературное обозрение, 2016].
  • “Germany and Latvia - Treaty Regarding the Repatriation to Germany of Latvian Citizens Ethnically of German Nationality, and Additional Protocol. Signed at Riga, October 30th, 1939 [1940] LNTSer 33; 200 LNTS 213.” https://web.archive.org/web/20140202175754/http://www.worldlii.org/int/other/LNTSer/1940/33.html. Accessed 13 December 2022.
  • Il’myarv, Magnus. Bezmolvnaya kapitulyatsiya. Vneshnyaya politika Estonii, Latvii i Litvy mezhdu dvumya voynami i utrata nezavisimosti (s serediny 1920-kh do aneksii v 1940). Moskva: Izdatel’stvo “Rossiyskaya politicheskaya entsiklopediya,” Fond “Prezidentskiy tsentr B.N. Yel’tsyna,” 2012. [Ильмярв, Магнус.
  • Безмолвная капитуляция. Внешняя политика Эстонии, Латвии и Литвы между двумя войнами и утрата независимости (с середины 1920-х до анексии в 1940). Москва: Издательство “Российская политическая энциклопедия,” Фонд “Президентский центр Б.Н. Ельцына,” 2012].
  • Katishonok, Yelena. Kogda ukhodit chelovek. Moskva: Izdatel’stvo “Vremya,” 2011. [Катишонок, Елена. Когда уходит человек. Москва: Издательство “Время,” 2011].
  • Komleva, Natal’ya A. “Limitrof v sovremennom geopoliticheskom protsesse.” Elektronnoye nauchnoye izdaniye Al’manakh Prostranstvo i Vremya. T. 3. Vyp. 1. 2013. https://cyberleninka.ru/article/n/limitrof-v-sovremennomgeopoliticheskom-protsesse/viewer. Accessed 12 January 2023. [Комлева, Наталья А. “Лимитроф в современном геополитическом процессе.” Электронное научное издание Альманах Пространство и Время. Т. 3. Вып. 1. 2013. https://cyberleninka.ru/article/n/limitrof-v-sovremennom-geopoliticheskom-protsesse/viewer. Дата обращения: 12 января 2023].
  • Malkina, Tat’yana. “Yelena Katishonok: ‘Vtoruyu mirovuyu uzhe nemnogo putayut s Troyanskoy’.” Moskovskiye novosti 28.10.2011. https://www.mn.ru/friday/74920. Accessed 23 January 2023. [Малкина, Татьяна. “Елена Катишонок: ‘Вторую мировую уже немного путают с Троянской’.” Московские новости 28.10.2011. https://www.mn.ru/friday/74920. Дата обращения: 23 января 2023].
  • Markov, Viktor. “Boi za istoriyu v Latvii.” Natsional’nyye istorii na postsovetskom prostranstve - II. Ed. Bomsdorf, Fal’k, Bordyugov, Genadiy. 148–146. Moskva: Fond Fridrikha Naumanna, 2009. [Марков, Виктор. “Бои за историю в Латвии.” Национальные истории на постсоветском пространстве - II. Ред. Бомсдорф, Фальк, Бордюгов, Генадий. 148–146. Москва: Фонд Фридриха Науманна, 2009].
  • Matusiak, Agnieszka. Wyjść z milczenia. Postkolonialne zmagania kultury i literatury ukraińskiej XXI wieku z traumą posttotalitarną. Wojnowice–Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, 2020.
  • Moteyunayte, Ilona. “Ideya doma v romane Yeleny Katishonok ‘Kogda ukhodit chelovek’.” Drugiye berega russkoy literatury i kul’tury: idei, poetika, konteksty. Ed. Tyszkowska-Kasprzak, Elżbieta, Motejunajte, Ilona, Smirnowa, Alfija. 439–448. Wrocław–Kraków: Wydawnictwo «scriptum», 2021. [Мотеюнайте, Илона. “Идея дома в романе Елены Катишонок ‘Когда уходит человек’.” Ред. Tyszkowska-Kasprzak, Elżbieta, Motejunajte, Ilona,
  • Smirnowa, Alfija. Другие берега русской литературы и культуры: идеи, поэтика, контексты. 439–448. Wrocław–Kraków: Wydawnictwo «scriptum», 2021].
  • Nollendorfs, Valters. “Wstęp.” Kalniete, Sandra. W butach do tańca przez syberyjskie śniegi. Transl. Godyń, Mieczysław. 7–14. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2015.
  • Nora, Pierre. „Między pamięcią i historią: Les Lieux de Mémoire.” Transl. Mościcki, Piotr. Tytuł roboczy: Archiwum, no. 2, 2009: 4–12.
  • Onken, Eva-Klarita. “Ot istorii osvobozhdeniya k istorii okkupatsii: Vospriyatiye Vtoroy mirovoy voyny i pamyat’ o ney v Latvii posle 1945 goda.” Pamyat’ o voyne 60 let spustya: Rossiya, Germaniya, Yevropa. Ed. Gabovich, Mikhail. 436–451. Moskva: Novoye literaturnoye obozreniye, 2005. [Oнкен, Эва-Кларита. “От истории освобождения к истории оккупации: Восприятие Второй мировой войны и память о ней в Латвии после 1945 года.” Память о войне 60 лет спустя: Россия, Германия, Европа. Ред. Габович, Михаил. 436–451. Москва: Новое литературное обозрение, 2005].
  • Patenko, Aleksandr N. “K voprosu o sovetizatsii Pribaltiki v 1940–1941 gg.” Vestnik Novgorodskogo gosudarstvennogo universiteta, no. 39, 2006: 67–69. [Патенко, Александр Н. “К вопросу о советизации Прибалтики в 1940–1941 гг.” Вестник Новгородского государственного университета, no. 39, 2006: 67–69].
  • Platt, Kevin M.F. “Okkupatsiya protiv kolonizatsii: kak istoriya postsovetskoy Latvii pomogayet provintsializirovat’ Yevropu.” Tam vnutri. Praktika vnutrennney kolonizatsii v kul’turnoy istorii Rossii. Ed. Etkind, Aleksandr, Uffel’mann, Dirk, Kukulin, Il’ya. 131–152. Moskva: Novoye literaturnoye obozreniye, 2016. [Платт, Кевин М.Ф. “Оккупация против колонизации: как история постсоветской Латвии помогает провинциализировать Европу.” Там внутри. Практика внутреннней колонизации в культурной истории России. Ред. Эткинд, Александр, Уффельманн, Дирк, Кукулин, Илья. 131–152. Москва: Новое литературное обозрение, 2016].
  • “Predisloviye.” Pobeda sotsialisticheskikh revolyutsiy 1940 g. v Litve, Latvii i Estonii. Ed. Mints, Isaak I. 3–5. Vil’nyus: Institut istorii Akademii nauk Litovskoy SSR, 1983. [“Предисловие.” Победа социалистических революций 1940 г. в Литве, Латвии и Эстонии. Ред. Минц, Исаак И. 3–5. Вильнюс: Институт истории Академии наук Литовской ССР, 1983].
  • Ruzhanskiy, Sem. “Yelena Katishonok: ‘Mesto deystviya - Gorod’.” Izdatel’stvo “Vremya.” 13.02.2012. http://books.vremya.ru/main/2093-intervyu-s-elenoykatishonok.html#sel=4:1,4:6. Accessed 15 January 2023. [Ружанский, Сэм. “Елена Катишонок: ‘Место действия - Город’.” Издательство “Время.” 13.02.2012. http://books.vremya.ru/main/2093-intervyu-s-elenoykatishonok.html#sel=4:1,4:6. Дата обращения: 15 января 2023].
  • Saburova, Irina Ye. Korabli Starogo Goroda. Riga: Latviyskoye obshchestvo russkoy kul’tury Daugava, 2005. [Сабурова, Ирина Е. Корабли Старого Города. Рига: Латвийское общество русской культуры Даугава, 2005].
  • “Sandra Kalniete. Diena: 2011. g. 17. Jūnija. Latvijas Televīzijā pirmizrāde franču filmai par Sandru Kalnieti.” https://kalniete.lv/2011/06/17/latvijas-televizija-pirmizrade-francu-filmai-par-sandru-kalnieti/. Accessed 10 January 2023.
  • Serebryakova, Yelena. “Yelena Katishonok: Komu-to khochetsya demokratii, a komu-to - sevryuzhiny s khrenom…” Pishi-Chitay 2014. http://write-read.ru/interviews/1873. Accessed 1 February 2023. [Серебрякова, Елена. “Елена Катишонок: Кому-то хочется демократии, а кому-то - севрюжины с хреном…” Пиши-Читай 2014. http://write-read.ru/interviews/1873. Дата обращения: 1 февраля 2023].
  • Smilovitskiy, Leonid. “Otnosheniye k Kholokostu v Sovetskom Soyuze i sovremennoy Belarusi.” Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin - Polonia, Sectio M, vol. I, 2016: 205–212. [Смиловицкий, Леонид. “Отношение к Холокосту в Советском Союзе и современной Беларуси.” Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin - Polonia, Sectio M, vol. I, 2016: 205–212].
  • Tlostanova, Madina. Zhit’ nikogda, pisat’ niotkuda. Postsovetskaya literatura i estetika transkul’turatsii. Moskva: RSS, 2004. [Тлостанова, Мадина. Жить никогда, писать ниоткуда. Постсоветская литература и эстетика транскультурации. Москва: УРСС, 2004].
  • Ushakin, Sergey. “‘Nam etoy bol’yu dyshat’’? O travme pamyati i soobshchestvakh.” Travma: punkty. Ed. Ushakin, Sergey, Trubina, Yelena. 5–41. Moskva: Novoye literaturnoye obozreniye, 2009. [Ушакин, Сергей. “‘Нам этой болью дышать’? О травме памяти и сообществах.” Травма: пункты. Ред. Ушакин, Сергей, Трубина, Елена. 5–41. Москва: Новое литературное обозрение, 2009].
  • Vitkovskiy, Yevgeniy. “Ob avtore.” Saburova, Irina. Korolevstvo Alykh Bashen. 508. Moskva: Gud’yal-Press, 2000. [Витковский, Евгений. “Об авторе.” Сабурова, Ирина. Королевство Алых Башен. 508. Москва: Гудьял-Пресс, 2000].
  • “Yelena Katishonok: ‘Kogda avtora otozhdestvlyayut s geroyem ili geroiney, eto oznachayet, chto kniga sostoyalas’: geroi ozhili’ [interv’yu].” https://www.litres.ru/intervju/elena-katishonok/. Accessed 12 January 2023. [“Елена Катишонок: ‘Когда автора отождествляют с героем или героиней, это означает, что книга состоялась: герои ожили’ [интервью].” https://www.litres.ru/intervju/elena-katishonok/. Дата обращения: 12 января 2023].
  • Zubkova, Yelena. Pribaltika i Kreml’ 1940–1953. Moskva: Rossiyskaya akademiya nauk. Institut rossiyskoy istorii, 2008. [Зубкова, Елена. Прибалтика и Кремль 1940–1953. Москва: Российская академия наук. Институт российской истории, 2008]

Document Type

Publication order reference

Identifiers

Biblioteka Nauki
50369136

YADDA identifier

bwmeta1.element.ojs-doi-10_31261_RSL_2023_33_08
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.