Репрезентации и попытки осмысления Холокоста в романах братьев Стругацких среднего периода

• Authors: Dennis Sobolev

Title variants

PL

Reprezentacje i próby interpretacji Holokaustu w powieściach braci Strugackich środkowego okresu

EN

The Representations and Reassessment of the Holocaust in the Novels by the Strugatsky Brothers from the Middle Period

Abstracts

EN

The article addresses the representations of the Holocaust in the novels by the Strugatsky brothers and their recurrent attempts at reassessing these representations. Even though the writings of the Strugatsky brothers are traditionally considered as science fiction, since the beginning of the 1960s all their major novels focus on their allegorical, philosophical and social, content. Their representations of the Holocaust belong with the most significant ones in the Russian language. This article focuses on three novels by the Strugatsky brothers from the middle period, and analyzes the fragmented representations of the concentration camps, mass murder, mass suffering and the irrevocability of loss, each representation implicitly acknowledging its own impossibility, as well as the impossibility of speaking the ineffable. In all the three novels, the Strugatsky brothers represent the choice of resistance to the socially and technologically overwhelming machine of violence and suppression as the only possible ethical choice, while representing this resistance as mostly hopeless and doomed to defeat.

PL

Artykuł poświęcony jest reprezentacjom Holokaustu w powieściach braci Strugackich i podejmowanym przez nich próbom ich interpretacji. Chociaż twórczość Strugackich na ogół zaliczana jest do fantastyki naukowej, to już od początku lat 60. ubiegłego stulecia ich najważniejsze utwory podejmowały problematykę alegoryczną, filozoficzną i społeczną. Występujące w nich nawiązania do Holokaustu należą do najbardziej znaczących w literaturze rosyjskiej. Autor artykułu skupia uwagę na trzech powieściach Strugackich (Próba ucieczki, Ślimak na zboczu, Pora deszczów) ze środkowego okresu ich aktywności. Analizuje odwołania do obozów koncentracyjnych, masowych mordów, cierpień i nieodwracalności utraty, dowodząc, że każde odwołanie potwierdza niemożność wyrażenia niewyrażalnego. We wszystkich tych utworach Strugaccy za jedyny możliwy wybór etyczny uznają opór przeciwko społecznej i technologicznej machinie przymusu i przemocy, chociaż opór ten wydaje się z góry skazany na porażkę.

Keywords

PL

bracia Strugaccy; Holokaust; ludobójstwo; trauma; opór; przedstawienie graficzne; alegoria; mesjanizm świecki

EN

the Strugatsky Brothers; the Holocaust; genocide; trauma; resistance; figurative representation; allegory; secular messianism

• Publisher: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego
• Journal: Iudaica Russica
• Year: 2021
• Issue: 1(6)
• Pages: 60-96

Dates

published

2021

Contributors

author

Dennis Sobolev

• Uniwersytet w Hajfie

• https://orcid.org/0000000187731348

References

• Adorno, Teodor. Negativnaya dialektika. Moskva: Nauchnyy mir, 2003. [Адорно Теодор. Негативная диалектика. Москва: Научный мир, 2003].
• Agamben, Dzhordzho. Homosacer. Suverennaya vlast’ i golaya zhizn’. Moskva: Yevropa, 2011. [Агамбен Джорджо. Homo Sacer. Суверенная власть и голая жизнь. Москва: Европа, 2011].
• Amusin, Mark. “Jewish Themes in the Prose of the Strugatsky Brothers.” Jews in Eastern Europe 1995, no. 28: 43–52.
• Amusin, Mark. “Yevrei na Marse ili zhidy v Pitere (O yevreyskoy teme v proizvedeniyakh brat’yev Strugatskikh.” Amusin, Mark. Brat’ya Strugatskiye: Ocherktvorchestva. Jerusalem: Beseder, 1996. 173–185. [Амусин, Марк. “Евреи на Марсе или жиды в Питере (О еврейской теме в произведениях братьев Стругацких”. Амусин, Марк. Братья Стругацкие: Очерк творчества. Иерусалим: Беседер, 1996. 173–185].
• Grinberg, Marat. “Between Mimesis and Allegory: Vasily Grossman, Boris Slutsky, the Strugatsky Brothers and the Meaning of the Holocaust in Russian.” Critical Insights: Holocaust Literature. Pasadena: Salem Press, 2016. 174–179.
• Grinberg, Marat. “Reading Between the Lines: The Soviet Jewish Bookshelf and Post-Holocaust Soviet Jewish Identity, ”East European Jewish Affairs 2018, no. 48: 398–401.
• Jameson, Fredric. The Political Unconscious: Narrative as a Socially Symbolic Act. London: Routledge, 1981.
• Kuznetsova, Alla. Brat’ya Strugatskiye: fenomen tvorchestva i fenomen retseptsii. Lipetsk: Krot, 2007. [Кузнецова, Алла. Братья Стругацкие: феномен творчества и феномен рецепции. Липецк: Крот, 2007].
• Kuznetsova, Алла. Retseptsiya tvorchestva brat’yev Strugatskikh v kritike i literaturovedenii: 1950–1990–e gg.: diss. kand.filol. nauk. Moskva: Izdatel’stvo RGGU, 2004. [Кузнецова, Алла. Рецепция творчества братьев Стругацких в критике и литературоведении: 1950–1990-е гг.: дисс. канд. филол. наук. Москва: Издательство РГГУ, 2004].
• Kuznetsova, Alla; Ashkenazi, Leonid. “Yevreyskaya tema vtvorchestve Strugatskikh.” Materialy devyatoy yezhegodnoy mezhdistsiplinarnoy konferentsii po iudaike. T. 2. Moskva: Probel, 2002. 366–371. [Кузнецова, Алла; Ашкенази, Леонид «Еврейская тема в творчестве Стругацких» / Материалы девятой ежегодной междисциплинарной конференции по иудаике. Т.2. Москва: Пробел, 2002. 366–371].
• Shestov, Lev. Apofeoz bespochvennosti. Paris: YMCA-Press,1971. [Шестов, Лев. Апофеоз беспочвенности. Париж: YMCA-Press, 1971].
• Shrayer, Maxim. “Ilya Ehrenburg’s January 1945 Novy mir cycle and Soviet Memory of the Shoah.” Smola, Klavdia (ed.). Eastern European Jewish Literature of the 20th and 21st Centuries: Identity and Poetics. MunichBerlin: Verlag Otto Sagner, 2013. 191–209.
• Shrayer, Maxim. “Ilya Selvinsky and Soviet Shoah Poetry in 1945.” Weiss, Hillel; Katsman, Roman; Kotlerman, Ber (eds.). Around the Point: Studies in Jewish Literature and Culture in Multipal Languages. Cambridge: Cambridge Scholars, 2014. 566–584
• Shrayer, Maxim. “Jewish-Russian Poets Bearing Witness to the Shoah, 1941–1946: Textual Evidence and Preliminary Conclusions.” Garzonio, Stefano (ed.). Studies in Slavic Languages and Literatures. Stockholm: ICCEES Congress, 2010. Bologna: Portal on Central Eastern and Balkan Europe, 2011. 59–119.
• Shrayer, Maxim. “Pavel Antokolsky as a Witness to the Shoah in Ukraine and Poland.” Polin: Studies in Polish Jewry 2015, no. 28: 541–556.
• Sobolev, Denis. «Brat’ya Strugatskiye: Sovet·skiye yevrei,inoy vzglyad, inoye videniye». Polyan, Pavel (ed.). Issledovaniya po istorii nauki, literatury, obshchestva. Gannover: Sem’ iskusstv, 2020. 245–261. [Соболев, Денис. «Братья Стругацкие: Советские евреи, иной взгляд, иное видение». Полян, Павел (ред.). сследования по истории науки, литературы, общества. Ганновер: Семь искусств, 2020. 245–261].
• Sobolev, Dennis. “Jewishness as Difference in the Late Soviet Period and the Work of the Strugatsky Brothers.” Weiss, Hillel; Katsman, Roman; Kotlerman, Ber (eds.). Around the Point: Studies in Jewish Literature and Culture in Multiple Languages. Newcastle: Cambridge Scholars, 2014, 585–611.
• Strugatskiye, Arkadiy i Boris. “Gadkiye lebedi.” Strugatskiye, Arkadiy i Boris. Miry brat’yev Strugatskikh. Otyagoshchennyye zlom. Za milliard let do kontsa sveta. Gadkiye lebedi. Moskva: AST, SPb: Terra Fantastica, 1997, 365–596. [Стругацкие, Аркадий и Борис. “Гадкие лебеди.” Стругацкие, Аркадий и Борис. Миры братьев Стругацких. Отягощенные злом. За миллиард лет до конца света. Гадкие лебеди. Москва: АСТ, СПб: Terra Fantastica, 1997. 365–596].
• Strugatskiye, Arkadiy i Boris. “Popytka k begstvu.” Strugatskiye, Arkadiy i Boris. Miry brat’yev Strugatskikh. Trudno byt’ bogom. Popytka kbegstvu. Dalekaya raduga. Moskva: AST, SPB: Terra Fantastica, 2001, 221–350. [Стругацкие, Аркадий и Борис. “Попытка к бегству”. Стругацкие, Аркадий и Борис. Миры братьев Стругацких. Трудно быть богом. Попытка к бегству. Далекая радуга. М: АСТ, СПб: Terra Fantastica, 2001. 221–350].
• Strugatskiye, Arkadiy i Boris. Ulitka na sklone. Moskva: AST, 2009. [Стругацкие, Аркадий и Борис. Улитка на склоне. Москва: АСТ, 2009]. Strugatskiye, Arkadiy i Boris. “Zhuk v muraveynike.”
• Strugatskiye, Arkadiy i Boris. Obitayemyy ostrov. Malysh. Zhuk v Muraveynike. Volny gasyat veter. Moskva: AST, SPB: Terra Fantastica, 2005, 461–642. Стругацкие, Аркадий и Борис. “Жук в Муравейнике”. Стругацкие, Аркадий и Борис. Обитаемый остров. Малыш. Жук в Муравейнике. Волны гасят ветер. Москва: АСТ, СПб: Terra Fantastica, 2005, 461–642].
• Zapadnoyevropeyskaya poeziya XX veka. BVL. Moskva: Khudozhestvennaya literatura, 1977. [Западноевропейская поэзия XX века. БВЛ. Москва: Художественная литература, 1977]

Identifiers

DOI

10.31261/IR.2021.06.03

Biblioteka Nauki

2191657