Saturn i Eros. Radość jako forma samowiedzy

• Authors: Jakub Momro

Title variants

EN

Saturn and Eros. Joy as a Form of Self-knowledge

IT

Saturno ed Eros. La gioia come forma di conoscenza di sé

Abstracts

IT

La conoscenza malinconica, personificata da figure come Walter Benjamin o Theodor W. Adorno, è un’estensione di questa tensione primaria nella strumentalizzazione della gioia come affetto autarchico (da un lato) e utopia nominalista e feticismo dell’immediatezza (dall’altro). Nell’articolo, alla “conoscenza malinconica” si accompagnano altri due tipi di gioia: l’etica del cuore di Kant, e la “conoscenza gioiosa” di Nietzsche, entrambe apparentemente fenomenologiche, raggiungono il confine della gioia come condizione di possibilità o impossibilità della vita e della conoscenza. In questo modo si può comprendere la tensione che radicalizza davvero la gioiosa modernità: tra Saturno ed Eros, tra critica epistemologica e fiaba.

EN

The text attempts to show joy in the modern dialectic of knowledge and reification. Both components of this dialectic lead deeper into current problems with the legitimization of science. Melancholic knowledge, personified by such figures as Walter Benjamin or Theodor W. Adorno, is an extension of this primary tension in the instrumentalization of joy as an autarkic affect on the one hand, and a nominalist utopia and fetishism of immediacy on the other. In the article, “melancholic knowledge” is accompanied by two other types of joy: Kant’s ethics of the heart and Nietzsche’s “joyful knowledge”, both seemingly phenomenological, reaching the edge of joy as a condition of possibility or impossibility of life and knowledge. In this way, one can understand the tension that truly radicalizes joyful modernity – stretched between Saturn and Eros, between cognitive theory criticism and fairy tale.

PL

Tekst jest próbą pokazania radości w nowoczesnej dialektyce wiedzy i urzeczowienia. Obie składowe tej dialektyki prowadzą w głąb teraźniejszych problemów z legitymizacją nauki. Wiedza melancholijna, uosabiana przez takie postaci jak Walter Benjamin czy Theodor W. Adorno stanowi rozwinięcie tego prymarnego napięcia w instrumentalizacji radości jako autarkicznego afektu (z jednej strony) oraz nominalistycznej utopii oraz fetyszyzmu bezpośredniości (z drugiej). W artykule „wiedzy melancholijnej” towarzyszą dwa inne rodzaje radości: Kantowska etyka serca, oraz Nietzscheańska „wiedza radosna”, obie pozornie fenomenologiczne docierają na skraj radości jako warunku możliwości lub niemożliwości życia i poznania. W ten sposób można zrozumieć napięcie, które prawdziwie radykalizuje nowoczesność radosną – rozpiętą między Saturnem i Erosem, między teoriopoznawczą krytyką a baśnią.  

Keywords

IT

gioia; conoscenza malinconica; conoscenza gioiosa; reificazione; teoria critica; fiaba

EN

joy; melancholic knowledge; joyful knowledge; reification; critical theory; fairy tale

PL

radość; wiedza melancholijna; wiedza radosna; urzeczowienie; teoria krytyczna; baśń

• Publisher: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego
• Journal: Fabrica Litterarum Polono-Italica
• Year: 2024
• Issue: 2(8)
• Pages: 1-22

Dates

published

2024

Contributors

author

Jakub Momro

• Uniwersytet Jagielloński

• https://orcid.org/0000000324790599

References

• Adorno Theodor W. (1995): Teoria estetyczna. Przeł. K. Krzemieniowa. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Adorno Theodor W. (1999): Minima moralia. Refleksje z poharatanego życia. Przeł. M. Łukasiewicz. Wydawnictwo Literackie, Kraków.
• Barthes Roland (1980): Le chambre claire. Notes sur la photographie. Gallimard-Seuil, Paris.
• Benjamin Walter (2013): Źródło dramatu żałobnego w Niemczech. Przeł. A. Kopacki. Sic!, Warszawa.
• Blanchot Maurice (1969): L’Entretien infini. Gallimard, Paris.
• Deleuze Gilles (1997): Różnica i powtórzenie. Przeł. B. Banasiak, K. Matuszewski. KR, Warszawa.
• Deleuze Gilles (2012): Nietzsche i filozofia. Przeł. B. Banasiak. Officyna, Łódź.
• Derrida Jacques (2003): Prawda w malarstwie. Przeł. M. Kwietniewska. Wydawnictwo Słowo/obraz terytoria, Gdańsk.
• Didi-Huberman Georges (2020): Atlas albo radosna wiedza podszyta niepokojem. Przeł. T. Stróżyński. Wydawnictwo Słowo/obraz terytoria, Gdańsk.
• Foucault Michel (2014): Słowa i rzeczy. Archeologia nauk humanistycznych. Przeł. T. Komendant. Wydawnictwo Słowo/obraz terytoria, Gdańsk.
• Gombrowicz Witold (1994): Kosmos. Wydawnictwo Literackie, Kraków.
• Hegel Georg Wilhelm Friedrich (2002): Fenomenologia ducha. Przeł. Ś.F. Nowicki. Aletheia, Warszawa.
• Heidegger Martin (1989): Kant a problem metafizyki. Przeł. B. Baran. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Heidegger Martin (1998): Nietzsche. Przeł. A. Gniazdowski, P. Graczyk, W. Rymkiewicz, M. Werner [et al.]. T. 2. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Horkheimer Max, Adorno Theodor W. (2010): Dialektyka oświecenia. Fragmenty filozoficzne. Przeł. M. Łukasiewicz. Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
• Kabziński Andrzej (2023): Kosmochemia. Ewolucja i budowa wszechświata. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Kant Immanuel (1964): Krytyka władzy sądzenia. Przeł. J. Gałecki. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
• Kant Immanuel (1992): Koniec wszystkich rzeczy. O nowo powstałym wyniosłym tonie w filozofii. Przeł. M. Żelazny. Comer, Toruń.
• Kant Immanuel (2005): Antropologia w ujęciu pragmatycznym. Przeł. E. Drzazgowska, P. Sosnowska. Wydawnictwo IFIS PAN, Warszawa.
• Kant Immanuel (2012): Krytyka praktycznego rozumu. Przeł. J. Gałecki. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Kilbansky Raymond, Panofsky Erwin, Saxl Fritz (2009): Saturn i melancholia. Studia z historii, filozofii, przyrody, medycyny, religii oraz sztuki. Przeł. A. Kryczyńska. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków.
• Lacan Jacques (1999a): Instance de la lettre dans l’inconscient ou la raison depuis Freud. In: Idem: Écrits. Éditions du Seuil, Paris, s. 490–526.
• Lacan Jacques (1999b): Introduction au commentaire de Jean Hyppolite sur „Verneinung” de Freud. In: Idem: Écrits. Éditions du Seuil, Paris, s. 367–378.
• Lacoue-Labarthe Philippe (1988): La verité du sublime. In: Du sublime. Belin, Paris, s. 123–188.
• Michalski Krzysztof (2007): Płomień wieczności. Eseje o myślach Fryderyka Nietzschego. Znak, Kraków.
• Milner Jean-Claude (2017): Dzieło jasne. Lacan, nauka, filozofia. Przeł. M. Gusin. Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego, Warszawa.
• Nancy Jean-Luc (1990): Le cœur des choses. In: Idem: Une pensée finie. Galilée, Paris, s. 197–236.
• Nancy Jean-Luc (2001): Nieoczekiwaność zdarzenia. Przeł. M. Kwietniewska. „Principia”, nr 30–31, s. 15–35.
• Nietzsche Friedrich (2008): Radosna wiedza. Przeł. M. Łukasiewicz. Wydawnictwo Słowo/obraz terytoria, Gdańsk.
• Quignard Pascal (2005): Sur le jadis. Gallimard, Paris.
• Quignard Pascal (2015): Critique du jugement. Galilée, Paris.
• Ragland Ellie, Milovanovic Dragan, eds. (2004): Lacan: Topologically Speaking. Other Press, New York.
• Serres Michel (1979): Hermès. L’interférence. Éditions de Minuit, Paris.
• Serres Michel (2004): Le système de Leibniz et ses modèles mathémathiques. PUF, Paris.
• Stendhal (1982): O miłości. Przeł. T. Żeleński (Boy). W: Stendhal: Dzieła wybrane. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
• Szendy Peter (2011): Kant chez les extraterrestres. Philosofictions cosmopolitques. Éditions de Minuit, Paris.

Identifiers

DOI

10.31261/FLPI.2024.08.01

Biblioteka Nauki

59346459