La prosa documentale di Svetlana Aleksievič. Tra reportage e memoir collettivo

• Authors: Iryna Shylnikova

Title variants

EN

Svetlana Alexievich’s Documentary Prose: Between the Reportage and the Collective Memoir

PL

Między reportażem a pamiętnikiem zbiorowym. Proza dokumentalna Swietłany Aleksijewicz

Abstracts

PL

Niniejszy esej ma na celu analizę twórczości Swietłany Aleksijewicz jako najpełniejszego wyrazu prozy dokumentalnej, czyli narracji hybrydowej z formami reportażu i pamiętnika zbiorowego. Ten nurt narracyjny w pełni rozwinął się w literaturze sowieckiej w latach siedemdziesiątych i charakteryzuje się przeniesieniem przez autora słowa na bezpośrednich świadków rozgrywających się wydarzeń. Diachroniczne studium prozy dokumentalnej pozwala zrekonstruować metodę artystyczną Swietłany Aleksijewicz, wyjaśniając jednocześnie, w jaki sposób odwołanie się do żywych świadectw, dotyczących rzeczywistych faktów, może przekształcić się w zjawisko estetyczne. Szczególny nacisk zostanie położony na próbę rekonstrukcji struktury reportażu Czasy secondhand.

EN

This essay offers an analysis of the work of Svetlana Alexievich as the most complete expression of documentary prose, defined as a hybrid narrative and combining the genres of the reportage and the collective memoir. This narrative trend attained full development in Soviet literature during the 1970s and is characterized by a transfer from the author to direct witnesses of the narrated events. While Iryna Shylnikova traces the origins of this trend, a diachronic study of documentary prose allows her to reconstruct Svetlana Alexievich’s artistic method. She explains, at the same time, how a recourse to living testimonies on real facts can be transformed into an aesthetic phenomenon. In particular, Shylnikova focuses on Second-hand Time in an attempt to establish the core points of the author’s poetics.

IT

Il presente saggio ha come obiettivo l’analisi dell’opera di Svetlana Aleksievič come espressione più compiuta della prosa documentale intendendo con tale definizione una narrativa ibridata con le forme del reportage e del memoir collettivo. Si tracceranno pertanto le origini di tale filone narrativo che ha avuto il suo pieno sviluppo nella letteratura Sovietica durante gli anni 70 e che risulta caratterizzato dalla cessione della parola da parte dell’autore ai diretti testimoni degli eventi accaduti. Lo studio della prosa documentale nella sua diacronia permetterà di ricostruire il metodo artistico di Svetlana Aleksievič chiarendo, al tempo stesso, come il ricorso alle testimonianze vive su fatti reali possa trasformarsi in fenomeno estetico. Un focus particolare sarà dedicato a Tempo di Seconda Mano nel tentativo di fissare i punti cardine della poetica autoriale.

Keywords

IT

Svetlana Aleksievič; reportage; prosa documentale; memoir collettivo

EN

Svetlana Alexievich; reportage; documentary prose; collective memoir

PL

Swietłana Aleksijewicz; reportaż; proza dokumentalna; pamiętnik zbiorowy

• Publisher: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego
• Journal: Fabrica Litterarum Polono-Italica
• Year: 2023
• Issue: 2(6)
• Pages: 1-18

Dates

published

2023

Contributors

author

Iryna Shylnikova

• Uniwersytet Salento

• https://orcid.org/0000000341340469

References

• Adamovič Aleksej, Granin Daniil (1993): Le voci dell’assedio. Leningrado 1941–1943. Trad. di C. Di Paola. Ugo Mursia Editore, Milano.
• Adamovič Ales’ (1972): Chatynskaja povest’. “Družba narodov” 1972, n. 9, pp. 76–194.
• Adamovič Ales’ (1981): Karateli: Radost’ noža, ili Žizneopisanija giperboreev. Mastackaja literatura, Minsk.
• Adamovič Ales’, Granin Daniil (1979): Blokadnaja kniga. Sovetskij pisatel’, Moskva.
• Adamovič Ales’, Granin Daniil (1981): Blokadnaja kniga. Čast’ vtoraja. “Novyj mir” 1981,n. 11, pp. 38–203.
• Adamovič Ales’, Granin Daniil (1977): Glavy iz blokadnoj knigi. “Novyj mir” 1977, n. 12, pp. 25–158.
• Adamovič Ales’, Granin Daniil e Bryl’ Janka (1977): Ja iz ognennoj derevni. Mastckaja literatura, Minsk.
• Aleksievič Svetlana (1985): Poslednie svideteli. Molodaja gvardija, Moskva.
• Aleksievič Svetlana (1985a): U vojny – ne ženskoe lico. Mastckaja literatura, Minsk.
• Aleksievič Svetlana (1985b): U vojny ne ženskoe lico. WebKniga.
• Aleksievič Svetlana (1991): Cinkovye malčiki. Molodaja gvardija, Moskva.
• Aleksievič Svetlana (1994): Začarovannye smert’ju. Slovo, Moskva.
• Aleksievič Svetlana (1997): Černobyl’skaja molitva. Ostož’e, Moskva.
• Aleksievič Svetlana (2002): Preghiera per Černobyl’. Cronaca del futuro. E/O, Roma.
• Aleksievič Svetlana (2003): Ragazzi di zinco. E/O, Roma.
• Aleksievič Svetlana (2005): Incantati dalla morte. Romanzo documentario. E/O, Roma.
• Aleksievič Svetlana (2007): Cinkovye malčiki. Vremja, Moskva. Online: https://library.khpg.org/files/docs/1319616042.pdf [accesso: 10.09.2022].
• Aleksievič Svetlana (2013a): Vremja second-hand. Konec krasnogo čeloveka. “Proza. Doc” 2013 nn. 8, 9. Online: https://magazines.gorky.media/druzhba/2013/9/ vremya-second-hand-konecz-krasnogo-cheloveka.html [accesso: 01.09.2022].
• Aleksievič Svetlana (2013b): Vremja sekond chėnd. Vremja, Moskva.
• Aleksievič Svetlana (2014): Tempo di seconda mano. La vita in Russia dopo il crollo del comunismo. Bompiani, Milano.
• Aleksievič Svetlana (2015): La guerra non ha un volto di donna. L’epopea delle donne sovietiche nella Seconda Guerra Mondiale. Bompiani, Milano.
• Aleksievič Svetlana (2016): Gli ultimi testimoni. Bompiani Milano.
• Aleksievič Svetlana (2019): Svetlana Aleksievič: «Nikto v strašnom sne predstavit’ ne mog, čto ėto na 25 let». Online: https://mbk-news.appspot.com/sences/svetlana-aleksievich/ [accesso: 15.09.2022].
• Aleksievič Svetlana (2021): Perché sono discesa all’inferno? Trad. di O. Malatesta. Catelvecchio, Roma.
• Aleksievič Svetlana (2022): Una battaglia persa. Trad. di C. Zonghetti. Adelhpi, Milano.
• Anninskij Lev (2014): Slepjaščaja t’ma Svetlany Aleksievič. “Zolotoe runo” 2014, n. 1. Online: https://reading-hall.ru/publication.php?id=10540 [acсesso: 10.09.2022].
• Bachtin Michail (1988): Arte e responsabilità. In: L’autore e l’eroe. Teoria letteraria e scienze umane. A cura di M. Bachtin. Einaudi, Torino.
• Bykov Dmitrij (2019): Programma Nobel’ s Dmitriem Bykovym na telekanale Dožd’. Online: http://www.limonow.de/myfavorites/DB_NOBEL.html#2019.03.04 [accesso: 01.09.2022].
• Čto daet nam segodnja pravda o vojne? (1982). “Družba narodov” 1982, n. 5, pp. 230–238.
• Dobrovolskaja Juliia (1997): L’ABC della traduzione. Libreria Editrice Cafoscarina, Venezia.
• Ginzburg Lidija (1970): O dokumental’noj literature i principach postroeniia charaktera. “Voprosy literatury” 1970, n. 7, pp. 62–91.
• Ginzburg Lidija (1999): Zapisnye knižki. Novoe sobranie. NaučKniga, Moskva.
• Golubkov Michail (1999): Aleksandr Solženicyn. V pomošč prepodavateljam, staršeklassnikam, abiturientam. Izdatel’stvo Moskovskogo universitetà, Moskva.
• Granin Daniil (1976): Klavdija Vilor. “Zvezda” 1976, n. 6, pp. 85–130.
• Gurska Karolina, Kovalenko Aleksandr (2019): Vremja i prostranstvo v knige S. Aleksievič “Vremja sekond chėnd”: struktura chdožestvennogo konflikta. In: Russkoe slovo v mnogojazyčnom mire: Materialy XIV Kongressa MAPRJAL (g. Nur-Sultan, Kazachstan, 29 aprelja – 3 maja 2019 goda). A cura di N.A. Boženkova et al., Sankt-Peterburg.
• Kózka Michał (2020): Posthumanizm homosovieticusa, czyli obraz dehumanizacji w reportażach Swietłany Aleksijewicz Czarnobylska modlitwa oraz Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka. “Sensus Historiae” 2020, n. 1, Vol. XXXVIII, pp. 99–109.
• Krylov Vjačeslav (2014): Dokumenti dolžen žit’ po zakonam iskusstva (istorija «Domašnego» socializma v knige Svetlany Aleksievič «Vremja second-hand»). “Filologija i kul’tura. Philology and Culture” 2014, n. 3 (37), pp. 250–253.
• Lopata Aleksandra (2021): Obraz 1990-ch v knige S.A. Aleksievič «Vremja sekond hėnd». “Tempus et Memoria” 2021, n. 3, T. 2, pp. 73–81.
• Lugarić Vukas Danijela (2014): Witnessing the Unspeakable: On Testimony and Trauma in Svetlana Alexievich’s “The Wars’s Unwomanly Face” and “Zinky Boys”. “Kul’tura I tekst” 2014 (18), n. 3, pp.19–39.
• Markova Tatjana (2009): Modifikacii romannogo slova na rubeže XX–XXI vekov. In: Dergačevskie čtenija – 2008: Russkaja literatura: nacional’noe razvitie i regional’nye osobennosti: Problema žanrovych nominacij: materialy IX Meždunar. nauč. konf. Ekaterinburg, 9–11 okt. 2008 g. V 2 t. T. 2. A cura di A.V. Podčinenov, Izd.vo Ural. un-ta, Ekaterinburg, pp. 186–188.
• Mestergazi Elena (2007): O termine dokumental’naja proza. “Vestnik TGU” 2007, n. 11 (55), pp. 174–177.
• Mestergazi Elena (2008): Chudožestevnnaja slovesnost’ i real’nost’ (dokumental’noe načalo v otečestvennoj literatura XX v.). Rossijskaja Akademija nauk Institut mirovoj literatury im. A.M. Gor’kogo, Mosca.
• Morozova Tat’jana (2014): Ljudi bedy i stradanij. “Znamja” 2014, n. 4, Online: https://znamlit.ru/publication.php?id=5540 [accesso: 15.09.2022].
• Schmid Ulrich (2007): Ne-literatura bez morali. Počemu ne čitali Varlama Šalamova. Trad. A. Sudakov. “Osteuropa” n. 6, pp. 87–105.
• Sivakova Natal’ja (2014): Cikl Svetlany Aleksievič «Golosa Utopii»: osobennosti žanrovoj modeli. “Gumanitarnye nauki” 2015, n. 1 (82), pp. 148–151.
• Svetlana Aleksievič, V poiskach večnogo čeloveka. Online: http://alexievich.info/ [accesso: 10.09.2022].
• Szewczenko Ludmiła (2018): Poėtika dokumetalizma v knige Svetlany Aleksievič Vremia second hand. “Slavia Orientalis” 2018, T. LXVII, n. 2, pp. 249–265.
• The Nobel Prize in Literature 2015. Online: https://www.nobelprize.org/prizes/ literature/2015/summary/ [accesso: 08.09.2022].
• Vail’ Petr (2008): Istoria ustnaja i častnaja. Online: https://www.svoboda.org/a/449920.html [accesso: 07.09.2022].

Identifiers

DOI

10.31261/FLPI.2023.06.04

Biblioteka Nauki

59346536