Elementarz w roli modlitewnika – modlitewnik w roli elementarza (na przykładzie XIX-wiecznych polskojęzycznych świadectw piśmienniczo-wydawniczych). Zarys problemu

• Authors: Tomasz Ratajczak

Title variants

EN

The Primer as the Prayer Book – the Prayer Book as the Primer (on the Example of 19th-century Polish-language Writing-Publishing Evidences)

Abstracts

PL

Modlitewnik i elementarz mają ze sobą wiele wspólnego. Jako przykłady książki użytkowej, a więc służącej nie tylko do czytania, lecz także do praktycznego wykorzystania, wyróżniają się powszechnością i niejednorodnością. Ponadto – co było ważne w dobie zaborów – zarówno dawne druki służące do modlitwy, jak i podręczniki pomocne w nauce czytania i pisania odgrywały szczególną rolę kulturotwórczą, występując niekiedy w podwójnej roli, tzn. elementarz pełnił funkcję modlitewnika, a modlitewnik bywał nieformalnym elementarzem. Celem artykułu jest przywołanie takich elementarzy-modlitewników (na przykładzie druków XIX-wiecznych) poprzez przybliżenie ich zawartości treściowej i cech wydawniczych oraz wskazanie ich nadawców i geografii produkcji.

EN

Both the prayer book and the primer have a lot in common. As examples of the practical religious book, used not only for reading but also for practical needs, they are characterised by universality and diversity. Moreover, what was important in the period of the Partitions, both old printed matter used for prayer and primers helpful in learning to read and write played a special role in the field of culture, sometimes having a double role. In other words, a primer played the role of a prayer book, and a prayer book could be an informal primer. The article aims to discuss such primers-prayer books (on the example of 19th-century printed matter) by giving an insight into their content and publishing features, as well as by providing information about their publishers and production geography.

Keywords

PL

elementarze polskie; modlitewniki polskie; użytkowa literatura religijna; XIX wiek

EN

Polish primers; Polish prayer books; religious functional literature; 19th century

• Publisher: Uniwersytet Gdański. Wydział Filologiczny
• Journal: Język - Szkoła - Religia
• Year: 2022
• Volume: 17
• Pages: 156-169

Dates

published

2022

Contributors

author

Tomasz Ratajczak

• Uniwersytet Zielonogórski

Identifiers

DOI

10.26881/jsr.2022.17.12

Biblioteka Nauki

32083717