Wiązanka kwiecia czy wykwintny bukiet? Figury myśli i figury słów w gwarowej poezji Jana Mazura z Podhala

• Authors: Anna Mlekodaj

Title variants

EN

A Bunch of the Wildflowers or an Elegant Bouquet? Rhetorical Devices in the Dialect Poetry of Jan Mazur from Podhale

Abstracts

EN

Dialect poetry is usually treated as a synonym of folk poetry. While in most cases such a simplification is correct, it failes to describe the entirety of this phenomenon in relation to Podhale. The purpose of the article is to demonstrate that a trend of dialect poetry not motivated by folklore made its mark in Podhale region still before World War II . Its creators were educated highlanders, often living outside Podhale. They treated dialect as an equal language capable of creating original literature. In their work, they consciously used figures of speech and stylistic tropes typical of poetry. Their work contributed to the internal differentiation of the Podhale dialect consciously going beyond just the folk artistic style. This thesis is proven by a stylistic and linguistic analysis of selected works by Jan Mazur.

PL

Gwarowa poezja zazwyczaj bywa traktowana jako synonim poezji ludowej. O ile w większości przypadków takie uproszczenie jest słuszne, o tyle nie opisuje ono w całości tego zjawiska w odniesieniu do Podhala. Celem artykułu jest wykazanie, że na Podhalu już przed II wojną światową zaznaczył się niemotywowany ludowością nurt gwarowej poezji. Jej twórcami byli wykształceni górale, żyjący często poza Podhalem. Traktowali oni gwarę jak równoprawny język, zdolny tworzyć oryginalną literaturę. W swej twórczości świadomie wykorzystywali typowe dla poezji figury retoryczne i tropy stylistyczne. Ich twórczość przyczyniła się do wewnętrznego zróżnicowania gwary podhalańskiej, świadomie wychodzącego poza ludowy styl artystyczny. Teza ta została udowodniona drogą analizy stylistyczno-językowej wybranych utworów Jana Mazura.

Keywords

PL

gwara podhalańska; poezja gwarowa; styl; figury słów; figury myśli

EN

Podhale dialect; dialect poetry; style; figures of speech; figurative thought

• Publisher: Łódzkie Towarzystwo Naukowe
• Journal: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN
• Year: 2023
• Volume: 71
• Pages: 117-130

Dates

published

2023

Contributors

author

Anna Mlekodaj

• Akademia Nauk Stosowanych w Nowym Targu, Instytut Nauk Humanistyczno-Społecznych

• https://orcid.org/0000000198832320

References

• Bartmiński Jerzy, 1973, O języku folkloru, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
• Bartmiński Jerzy, 1974, „Jaś koniki poił” (Uwagi o stylu erotyku ludowego), „Teksty: Teoria Literatury, Krytyka, Interpretacja”, z. 2(14), s. 11–24.
• Bartmiński Jerzy, 1977, O derywacji stylistycznej: gwara ludowa w funkcji języka artystycznego, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.
• Bartmiński Jerzy, 1990, Język – folklor – poetyka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
• Bartmiński Jerzy, 2001, Ludowy styl artystyczny, w: tenże, red., Współczesny język polski, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 223–233.
• Budzyk Kazimierz, 1937, O gwarze, języku literackim i języku literatury, „Język Polski”, R. 6, s. 161–170.
• Kudra Andrzej, 2012, Pojęcie figury konceptualnej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, t. 4, s. 217–221.
• Mlekodaj Anna, 2014, O literackim potencjale gwary podhalańskiej, w: M. Rak, K. Sikora, red., Badania dialektologiczne: stan, perspektywy, metodologia, „Biblioteka LingVariów”, z. 17, s. 181–188.
• Mlekodaj Anna, 2015, „Kwietno pani”. O gwarowej poezji Podhala w ujęciu kulturowym, Wydawnictwo Zachylina, Rabka-Zdrój.
• Orkan Władysław, 1970, Wskazania dla synów Podhala, w: tenże, Listy ze wsi i inne pisma społeczne, Wydawnictwo Literackie, Kraków, s. 266–271.
• Pigoń Stanisław, 1937, Słowo wstępne, w: J. Bielatowicz, red., Poezja młodego Podhala, nakładem Koła Polonistów Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, s. 7–12.
• Zawodziński Karol, 1937, Liryka i epika wierszem, „Rocznik Literacki”, s. 5–44.
• Ziomek Jerzy, 1990, Retoryka opisowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków.

Identifiers

DOI

10.26485/RKJ/2023/71/7

Biblioteka Nauki

57466161