Mobilia ze skasowanych klasztorów dominikanów i karmelitów w inwentarzach zbiorczych akt kasacyjnych pruskiego Ministerstwa Wyznań w Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz w Berlinie

• Authors: Sławomir Kościelak

Title variants

EN

Movable Property from Dissolved Dominican and Carmelite Monasteries in the Collective Inventories of Cassation Files of the Prussian Ministry of Religious Affairs in the Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz in Berlin

Abstracts

EN

The article contains a discussion of inventories of movable property in Dominican and Carmelite monasteries in Gdańsk, prepared for the needs of the cassation action implemented after 1817. Although the inventory was carried out in both monasteries at the same time, different categories of items were used. In the Dominican monastery there were a total of thirteen inventory categories, in the Carmelite monastery there were fourteen. Only paintings were recorded by both commissions in a similar way. In this article, data regarding both inner-city monasteries are compared with inventory data from the suburban church of St. Ignatius, belonging to the Jesuit order until 1780, inventoried during the Napoleonic period in 1810. What is noteworthy in some groups of items (e.g. among the so-called silver and decorative items) is the significant impoverishment of the furnishings of churches located inside the city walls, undoubtedly the effect of two sieges that Gdańsk underwent at that time. However, in some categories, e.g. among chasubles and liturgical vestments, the Dominican and Carmelite temples retained an advantage over the former Jesuit structure. This was probably due to the much longer period of existence of these centers. The content of the paintings preserved in both monastery churches can be used for research on cult and religiosity at the turn of the 18th and 19th centuries. Both inventories are included (in the original language) in the annex at the end of the article.

PL

Artykuł zawiera omówienie inwentarzy ruchomości w klasztorach dominikanów i karmelitów w Gdańsku, sporządzonych na potrzeby akcji kasacyjnej, wdrożonej po 1817 roku. Chociaż inwentaryzacji dokonano w obu klasztorach w tym samym czasie, posłużono się odmiennymi kategoriami spisywanych przedmiotów. W klasztorze dominikanów było łącznie trzynaście kategorii inwentarzowych, w klasztorze karmelitów czternaście. Tylko obrazy były ewidencjonowane przez obie komisje w zbliżony sposób. W niniejszym artykule dane odnośnie do obu klasztorów wewnątrzmiejskich zestawiono z danymi inwentarzowymi z podmiejskiego kościoła św. Ignacego, należącego do 1780 r. do zakonu jezuitów, poddanego inwentaryzacji w okresie napoleońskim, w 1810 roku. Zwraca uwagę w niektórych grupach przedmiotów (np. pośród tzw. sreber i przedmiotów ozdobnych) znaczne zubożenie wyposażenia kościołów znajdujących się wewnątrz murów miejskich, niewątpliwie efekt dwóch oblężeń, jakie przeszedł w tym czasie Gdańsk. Jednak w niektórych kategoriach, np. pośród ornatów i szat liturgicznych świątynie dominikanów i karmelitów zachowały przewagę w stosunku do pojezuickiego obiektu. Wynikało to zapewne z o wiele dłuższego okresu istnienia tych ośrodków. Treść zachowanych w obu klasztornych kościołach obrazów może natomiast posłużyć do badań nad kultem i religijnością na przełomie XVIII i XIX wieku. W aneksie na końcu artykułu zamieszczono  (w języku oryginału) oba inwentarze.  

Keywords

EN

furnishing of churches; cult of saints; secularization of clergy goods; Catholicism in Royal/West Prussia

PL

katolicyzm w Prusach Królewskich/Zachodnich; wyposażenie kościołów; kult świętych; sekularyzacja dóbr duchownych

• Publisher: Gdańskie Seminarium Duchowne
• Journal: Studia Gdańskie
• Year: 2023
• Volume: 53
• Pages: 123-143

Dates

published

2023

Contributors

author

Sławomir Kościelak

• Uniwersytet Gdański, Instytut Historii

• https://orcid.org/0000000151760622

References

• Gach P. P. 1984. Kasaty zakonów na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej i Śląska 1773-1914, Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski.
• Hebda E. 1995. Andrzej Corsini. W: Giglewicz E. i in. (red.), Encyklopedia Katolicka, t. 1, Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski, 535.
• Konieczny M. 2010. Paramenty, W: Giglewicz E. i in. (red.). Encyklopedia Katolicka, t. 14, Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski, 1338.
• Kościelak S. 2012. Katolicy w protestanckim Gdańsku od drugiej połowy XVI do końca XVIII wieku, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
• Kościelak S. 2013, Majątek nieruchomy i ruchomy klasztoru brygidek w Gdańsku u progu kasat oraz jego losy po kasacie w 1835 r. Wstępne ustalenia W: Derwich M, (red.) Klasztor w gospodarce średniowiecznej i nowożytnej, Wrocław: Wrocławskie Towarzystwo Miłośników Historii, 597-610.
• Kościelak S. 2014. Klasztory skasowane w okręgu gdańskim w świetle raportów o ich stanie personalnym za lata 1817–1835, W: Derwich M. (red.), Kasaty klasztorów na obszarze dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów i na Śląsku na tle procesów sekularyzacyjnych w Europie, t. II, Kasaty na Śląsku Pruskim i na ziemiach zaboru pruskiego, (Series I: Colloquia 8/II), Wrocław: Wrocławskie Towarzystwo Miłośników Historii, 351-374.
• Kościelak S. 2015. Obsady klasztorów gdańskich w raportach personalnych pruskiego Ministerstwa Wyznań z lat 1817-1835. Materiały do prozopografii duchowieństwa zakonnego na Pomorzu Nadwiślańskim, W: Oliński P., Rozynkowski W. (red.). Źródła i materiały do badań nad kasatami klasztorów z obszaru Pomorza Nadwiślańskiego i ziemi chełmińskiej (XIX i XX w.), (Seria: Derwich M. (red.) Dziedzictwo kulturowe po skasowanych klasztorach, t. 1), Wrocław: Wrocławskie Towarzystwo Miłośników Historii,71-151.
• Kubicki R. 2014. Kasata klasztorów dominikańskich na terenie prowincji Prusy Zachodnie w latach 1818-1835 i jej skutki, W: Derwich M. (red.), Kasaty klasztorów na obszarze dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów i na Śląsku na tle procesów sekularyzacyjnych w Europie, t. II, Kasaty na Śląsku Pruskim i na ziemiach zaboru pruskiego, (Series I: Colloquia 8/II), Wrocław: Wrocławskie Towarzystwo Miłośników Historii, 375-386
• Kubicki R. 2015a. Akta rejencji w Gdańsku i Kwidzynie oraz Nadprezydium Prowincji Prusy Zachodnie dotyczące kasat klasztorów przeprowadzonych w pierwszej połowie XIX w., W: W: Oliński P., Rozynkowski W. (red.). Źródła i materiały do badań nad kasatami klasztorów z obszaru Pomorza Nadwiślańskiego i ziemi chełmińskiej (XIX i XX w.), (Seria: Derwich M. (red.) Dziedzictwo kulturowe po skasowanych klasztorach, t. 1), Wrocław: Wrocławskie Towarzystwo Miłośników Historii, 11-38.
• Kubicki R. 2015b. Inwentarz klasztoru i kościoła bernardynów w Toruniu z 1817 r., Hereditas Monasteriorum, 6, 427-448.
• Pawlowski J. N. 1881. Populäre Geschichte Danzig. Zweite Theil: Beschreibung der hervorragensten öffentlichen Gebäude Danzigs, Erste Abschnitt: Die Kirche, Danzig: Verlag der Wedel’schen Hofbuchdruckerei.
• Roll B. 2006. Kościół p.w. św. Mikołaja, W: Roll B., Strzelecka I. (red.) Katalog zabytków sztuki. Miasto Gdańsk, , cz. 1, Tekst, Kałamajska-Saeed M. (red.), Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria nowa, t. VIII, cz. 1). Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 140-141
• Rozynkowski W. 2014. Wokół kasaty klasztoru dominikanów w Toruniu, W: Derwich M. (red.), Kasaty klasztorów na obszarze dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów i na Śląsku na tle procesów sekularyzacyjnych w Europie, t. II, Kasaty na Śląsku Pruskim i na ziemiach zaboru pruskiego, (Series I: Colloquia 8/II), Wrocław: Wrocławskie Towarzystwo Miłośników Historii, 389-399.
• Wajda K. 1987. Kasata zakonów i jej oddźwięk społeczny na Pomorzu w XIX wieku, Studia Pelplińskie, 18, 95-109.

Identifiers

DOI

10.26142/stgd-2023-021

Biblioteka Nauki

23050920