„Wstręt do pracy” – ewolucja karnoprawnej reakcji na postawę aspołeczną

• Authors: Olga Sitarz

Title variants

EN

“Aversion to work” – the evolution of the criminal law response to antisocial behavior

Abstracts

EN

The research aim of the publication is to show the evolution of criminal law measures to respond to the anti-social attitude of not taking up employment and to determine the validity of the legal solutions in force today in this area. The Penal Code of 1932 used the concept of “disgust at work”, for which a special protective measure was provided. Later, the term “social parasitism” appeared in the debate and an act on proceedings against people evading work and specific response measures was passed. Nowadays, this aspect of human behavior is taken into account when imposing a sentence under the circumstances of “way of life before committing a crime”. The work uses a dogmatic method, supplemented by a historical method. The legal research was contextual in nature, complemented with case law, statements of doctrine, and effects of criminological research. The results of the analysis allow us to formulate the conclusion that a parasitic lifestyle and lack of employment are not prohibited acts and should not be considered (non-statutory) aggravating circumstances. Prior to any amendment to the Act (or an appropriate use of non-statutory elements at the stage of application of law), it should be remembered that the principle of proportionality should be understood more narrowly than the classic periculo sociali, mentioned in one of the principles of criminal law.

PL

Celem badawczym publikacji jest ukazanie ewolucji środków prawnokarnej reakcji na aspołeczną postawę, jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia oraz ustalenie zasadności obowiązujących dzisiaj rozwiązań prawnych w tym zakresie. W Kodeksie karnym z 1932 r. używano pojęcia „wstręt do pracy”, wobec którego przewidziano szczególny środek zabezpieczający. Później w debacie pojawiło się pojęcie „pasożytnictwo społeczne” i uchwalono ustawę o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy i szczególne środki reakcji. Współcześnie ten aspekt zachowania człowieka brany jest pod uwagę przy wymiarze kary w ramach okoliczności „sposób życia przed popełnieniem przestępstwa”. W pracy zastosowano metodę dogmatyczną, uzupełnioną metodą historyczną. Badania prawa miały charakter kontekstowy, uzupełnione zostały orzecznictwem, wypowiedziami doktryny, a także wynikami badań kryminologicznych. Wyniki przeprowadzonej analizy pozwalają sformułować wniosek, że pasożytniczy tryb życia, brak zatrudnienia nie jest czynem zabronionym i nie powinien być (pozaustawową) okolicznością obciążającą. Przed ewentualną zaś zmianą ustawy (lub uadekwatniającym sięganiem po elementy pozaustawowe na etapie stosowania prawa) pamiętać należy, że zasadę proporcjonalności należy rozumieć węziej niż klasyczne periculo sociali, wymieniane w jednej z zasad prawa karnego.

Keywords

PL

środki zabezpieczające; kary; pasożytnictwo społeczne; postawa aspołeczna

EN

protective measures; penalties; social parasitism; anti-social attitude

• Publisher: Uniwersytet Opolski
• Journal: Opolskie Studia Administracyjno-Prawne
• Year: 2024
• Volume: 22
• Issue: 2
• Pages: 141-158

Dates

published

2024

Contributors

author

Olga Sitarz

• Uniwersytet Śląski w Katowicach

• https://orcid.org/0000000220753507

References

• Dekret z 16 listopada 1945 roku o utworzeniu i zakresie działania Komisji Specjalnej do walki z nadużyciami i szkodnictwem gospodarczym, Dz.U. nr 53, poz. 302.
• Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. – Kodeks karny, Dz.U. 1932 nr 60 poz. 571.
• Ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks karny, Dz.U. 1969 nr 13, poz. 94.
• Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy Dz.U. 1982 nr 35 poz. 229.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz.U. 1997, nr 88 poz. 553.
• Ustawa z dnia 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób, t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1689.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 grudnia 1979 r., V KRN 285/79, LEX nr 22743.
• Postanowienie Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 25 sierpnia 2016 r., III Kow 890/16, LEX nr 2201484.
• Uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów – zasada prawna z dnia 18 października 1973 r., VI KZP 37/73, OSNKW 1973/12/151.
• Uchwała Sądu Najwyższego cała izba SN Izba Wojskowa z dnia 27 sierpnia 1977 r. (U 1/77) – Wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie prawidłowego stosowania środków karnych przez sądy wojskowe, OSNKW 1977/10–11/110.
• Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 11 lutego 2016 r., IV K 166/15, LEX nr 2070863.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1971 r., I KR 22/71, LexisNexis nr 362023, OSNPG 1971, nr 7–8, poz. 115.
• Wyrok z dnia 20 września 2023 r. Sądu Administracyjnego we Wrocławiu II AKa 425/22, LEX nr 3636454.
• Wyrok z dnia 4 października 2018 r. Sądu Okręgowego w Gliwicach IV K 123/18, LEX nr 2669969.
• Wyrok z dnia 11 lipca 2013 r. Sądu Okręgowego we Wrocławiu IV Ka 537/13, LEX nr 1866963.
• Wyrok z dnia 13 stycznia 2016 r. Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze, II K 4/15,LEX nr 1993380.
• Wyrok z dnia 5 maja 2015 r. Sądu Rejonowego w Lwówku Śląskim, II K 201/15, LEX nr 1864170.
• Barczak-Oplustil, Agnieszka i Małgorzata Pyrcak-Górowska. 2021. Wprowadzenie. W: Środki zabezpieczające. Ujęcie systemowe, (red.) Agnieszka Barczak-Oplustil, Małgorzata Pyrcak-Górowska i Andrzej Zoll, 33–38. Kraków: Krakowski Instytut Prawa Karnego.
• Belcastro, Philip A. i Leon C. Hays. 1984. Ergophilia... ergophobia... ergo... burnout? Professional Psychology: Research and Practice 15(2): 260–270. DOI: 10.1037/0735– 7028.15.2.260.
• Buchała, Kazimierz. 1994. W: Komentarz do kodeksu karnego. Część ogólna, (red.) Kazimierz Buchała, 391. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze.
• Ciepły, Filip. 2004. Filozoficzne aspekty regulacji nieleczniczych środków zabezpieczających w polskim kodeksie karnym z 1932 r. W: Probłemy derżawotworennia i zachystu praw ludyny w Ukrajini. Materiały X rehionalnoji naukowo-praktycznoji konferenciji (5–6 lutoho 2004 r.), 130–134. Lwiw. https://www.kul.pl/files/19/Dorobek/FCieplySrodkiZabez-pieczajace.pdf. Dostęp: 14.03.2024.
• Ciepły, Filip. 2005. Środki zabezpieczające według koncepcji J. Makarewicza. W: Prawo karne w poglądach Profesora Juliusza Makarewicza, (red.) Alicja Grześkowiak, 289–304. Lublin: Wydawnictwo KUL.
• Długosz, Joanna. 2013. Obligatoryjna postpenalna izolacja sprawcy przestępstwa, Prokuratura i Prawo 7–8.
• Fiedorczyk, Piotr. 2000. Komisja Specjalna do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym jako próba przełomu w prawie karnym i wymiarze sprawiedliwości. W: Przełomy wieków, (red.) Maria Szyszkowska, 154–174. Białystok: Temida 2.
• Hołyst, Brunon. 1989. Kryminologia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• Janicka, Danuta. 2015. Makarewicz a Liszt. Próba analizy porównawczej. Czasopismo Prawno-Historyczne 67(1): 107–128. DOI: 10.14746/cph.2015.68.1.07.
• Kalaman, Marek R. 2014. Ośrodki przystosowania społecznego. Teoria i praktyka. Dąbrowa Górnicza: Wydawnictwo Naukowe Akademii WSB.
• Kossowska, Anna. 1985. Problematyka pasożytnictwa społecznego: aspekty kryminologiczne. Archiwum Kryminologii 12: 113–118.
• Makarewicz, Juliusz. 1932. Kodeks karny. Komentarz. Lwów: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.
• Mazur, Ewelina. 2006. Problematyka relatywizacji modelu sądowego wymiaru kary w praktyce sądowej w kontekście prowadzonych badań empirycznych. Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 1: 95–119.
• Niewiadomska-Krawczyk, Magdalena. 2018. Ewolucja środków zabezpieczających w polskim prawie karnym. Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego 50: 39–66. DOI: 10.19195/2084–5065.50.4.
• Ostrihanska, Zofia i Irena Rzeplińska. 1988. Funkcjonowanie ustawy o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy – wyniki badań. Archiwum Kryminologii 15: 95–152.
• Patulski, Andrzej. 2022. Wolność pracy w kapitalizmie. W: Między ideowością a pragmatyzmem – tworzenie, wykładnia i stosowanie prawa. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Małgorzacie Gersdorf, (red.) Barbara Godlewska-Bujok, Eliza Maniewska, Wojciech Ostaszewski, Michał Raczkowski, Krzysztof Rączka i Aleksandra Ziętek-Capiga, 506–521. Warszawa: Wolters Kluwer.
• Pyrcak-Górowska, Małgorzata. 2021. Ustawa o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób. W: Środki zabezpieczające. Ujęcie systemowe, (red.) Agnieszka Barczak-Oplustil, Małgorzata Pyrcak-Górowska i Andrzej Zoll, 607–625. Kraków: Krakowski Instytut Prawa Karnego.
• Szamota, Barbara. 1985. Problematyka pasożytnictwa społecznego: aspekty prawne. Archiwum Kryminologii 12: 101–112.
• Szczepaniec, Maria. 2021. Charakter prawny postpenalnych środków zabezpieczających. Prawo i Więź 3(37): 177–189.
• Śliwowski, Jerzy. 1972. Ośrodek przystosowania społecznego i ocena jego funkcji. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 4: 237–252.
• Tobis, Aleksander. 1974. Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Palestra 18/1(193).
• Wróbel, Włodzimierz. 2016. W: Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Część II. Komentarz do art. 53–116, wyd. V, (red.) Włodzimierz Wróbel i Andrzej Zoll, 97–103. WK 2016, LEX, dostęp: 14.03.2024.
• „Tygodnik Powiatowy” 1928 z 11.02, nr 6, http://www.sbc.org.pl/Content/177727/iii302945–1928–06.pdf, dostęp: 14.03.2024.
• Zbiór ustaw, przepisów, instrukcyj i.t.d. administracyjnych w Królestwie Galicyi i Lodomeryi z Wielkiém Księstwem Krakowskiém: obowiązujących do użytku Zwierzchności gminnych, przełożonych obszarów dworskich, Pisarzy gminnych i t.d. przy załatwianiu czynności wy-pływających z własnego i poruczonego zakresu działania według Ustawy gminnej i Ustawy o obszarach dworskich z d. 12 Sierpnia 1866 r, poświęcił rodakom i własnym nakładem wydał Jan Rudolf Kasparek, c.k. Naczelnik powiatowy, Kraków 1866, https://play.google.com/books/reader?id=MK2jBRTr_vsC&pg=GBS.PA6&hl=pl, dostęp: 14.03.2024.

Identifiers

DOI

10.25167/osap.5380

Biblioteka Nauki

58906222