Identyfikacja problemów w zarządzaniu transplantacją w Polsce

• Authors: Kamil T. Lorek

Title variants

EN

Identification of problems in the management of transplantation in Poland

Abstracts

EN

Transplant medicine allows life-saving transplants to be performed in sick people for whom other treatment methods have become ineffective. Declaring death as a basis for collecting cells, tissues and organs for transplantation is not easy, in particular for the family of the potential donor. The research goal was to identify problems in the process of planning, organizing, managing and controlling transplantation that currently contribute to the deficit of collected and transplanted cells, tissues and organs in Poland. The focus was on ex mortuo transplantation, in which transplants are taken from the bodies of dead people who have had permanent irreversible cessation of brain function or irreversible circulatory arrest. Desk research was used. Qualitative research using in-depth interviews was also conducted to achieve the intended goal. The respondents were two practitioners who are transplant coordinators. The analysis showed a number of factors influencing the number of transplantations performed in our country. They were classified on four areas: organisational area (low activity of donation hospitals, shortage of medical staff, underestimated valuation of transplant procedures), social area (aversion to talk to the family about death, treating the body of the dead person as an estate), information area (publishing information contrary to applicable law in the mass media, lack of effective nationwide information and educational campaigns) and legal area (low awareness of Polish residents about the legal aspects of transplantation).

PL

Medycyna transplantacyjna pozwala na dokonywanie przeszczepień ratujących życie osób chorych, dla których inne metody leczenia stały się nieskuteczne. Stwierdzenie śmierci, jako podstawy do pobrania komórek, tkanek i narządów w celu ich przeszczepienia, nie jest łatwe, w szczególności dla rodziny potencjalnego dawcy. Za cel badawczy przyjęto zidentyfikowanie problemów w procesie planowania, organizowania, kierowania i kontrolowania transplantacji, które przyczyniają się obecnie do deficytu pobieranych i przeszczepianych komórek, tkanek i narządów w Polsce. Skoncentrowano się na transplantacji ex mortuo, w której transplantaty pobiera się z ciał osób zmarłych, u których stwierdzono trwałe nieodwracalne ustanie czynności mózgu lub nieodwracalne zatrzymanie krążenia. Przeanalizowano dane zastane. Przeprowadzono także badania jakościowe z wykorzystaniem wywiadów pogłębionych, aby osiągnąć zamierzony cel. Respondentami zostali dwaj praktycy, którzy pełnią funkcję koordynatorów transplantacyjnych. Analiza wykazała szereg czynników mających wpływ na liczbę przeprowadzanych transplantacji w naszym kraju. Sklasyfikowano je na czterech płaszczyznach: organizacyjnej (niska aktywność szpitali donacyjnych, deficyt personelu medycznego, niedoszacowana wycena procedur transplantacyjnych), społecznej (niechęć do podejmowania rozmów z rodziną na temat śmierci, traktowanie ciała zmarłego jak masy spadkowej), informacyjnej (publikowanie informacji sprzecznych z obowiązującym prawem w środkach masowego przekazu, brak skutecznych ogólnopolskich kampanii informacyjno-edukacyjnych) oraz prawnej (niska świadomość mieszkańców Polski w zakresie prawnych aspektów transplantacji).

Keywords

PL

transplantacja; ochrona zdrowia; problemy transplantologii; koordynator transplantacyjny; zarządzanie publiczne

EN

transplantation; health care; transplantology problems; transplant coordinator; public management

• Publisher: Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
• Journal: Academic Review of Business and Economics
• Year: 2024
• Volume: 6(1)
• Pages: 30-50

Dates

published

2024

Contributors

author

Kamil T. Lorek

• Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych

• https://orcid.org/000900057636557X

References

• Antoszkiewicz, K., Czerwiński, J. (2017). Pobieranie i przeszczepianie narządów w Polsce w 2016 r. Poltransplant. Biuletyn Informacyjny, 1(25), 19-33.
• Antoszkiewicz, K., Czerwiński, J., Malanowski, P. (2022). Pobieranie i przeszczepianie narządów w Polsce w 2021 r. Poltransplant. Biuletyn Informacyjny, 1(31), 8-25.
• Antoszkiewicz, K., Czerwiński, J., Malanowski, P. (2023). Pobieranie i przeszczepianie narządów w Polsce w 2022 r. Poltransplant. Biuletyn Informacyjny, 1(32), 17-36.
• CBOS. (2016). Postawy wobec transplantacji narządów. Pobrano z: https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2016/K_119_16.PDF (dostęp: 10.01.2023).
• CBOS. (2021). Opinie na temat funkcjonowania systemu opieki zdrowotnej. Pobrano z: https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2021/K_125_21.PDF (dostęp: 31.08.2023).
• CBOS. (2022). Zaufanie społeczne. Pobrano z: https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2022/K_037_22.PDF (dostęp: 31.08.2023).
• Czerwiński, J. (2009). Zmarli dawcy narządów - terminologia. Poltransplant. Biuletyn Informacyjny, 1(17), 3-4.
• Drozdowska, U. (2017). Civil aspects of the patient's opposition to transplantation ex mortuo. W: E. M. Guzik-Makaruk, E. W. Pływaczewski, D. Mocarska, J. Bryk (eds.), Criminological problems of transplant medicine (s. 107-119). Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie.
• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/45/UE z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie norm jakości i bezpieczeństwa narządów ludzkich przeznaczonych do przeszczepienia (Dz.Urz. UE L 207/14 z 6.08.2010 r.).
• EDQM. (2023). Newsletter Transplant. International figures on donation and transplantation 2022. Pobrano z: https://www.transplant-observatory.org/wp-content/uploads/2023/10/NEWSLETTER-2023-baja.pdf (dostęp: 26.09.2024).
• Gardocka, T. (2015). Czy zwłoki ludzkie są rzeczą i co z tego wynika? W: J. Gołaczyński, J. Mazurkiewicz, J. Turłukowski, D. Karkut (red.), Non omnis moriar. Osobiste i majątkowe aspekty prawne śmierci człowieka. Zagadnienia wybrane (s. 268-280). Wrocław: Oficyna Prawnicza.
• Góral, R. (1987). Zarys chirurgii: podręcznik dla studentów medycyny. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.
• Guzik-Makaruk, E. M. (2008). Transplantacja organów, tkanek i komórek w ujęciu prawnym i kryminologicznym. Studium prawnoporównawcze. Wydawnictwo Temida 2.
• Guzik-Makaruk, E. M., Wojewoda, E. (2015). Dziecko, nieletni, małoletni, młodociany, pełnoletni - podstawowe zagadnienia terminologiczne na tle systemu prawa. W: E. M. Guzik-Makaruk, V. Skrzypulec-Plinta, J. Szamatowicz (red.), Wybrane prawne i medyczne problemy ginekologii dziecięcej (s. 29-49). Temida 2, przy współpracy i wsparciu finansowym Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku.
• Kucharska, E. (2017). Arcybiskup Życiński a transplantologia. W: R. Nęcek, W. Misztal (red.), Media, kultura, dialog: w piątą rocznicę śmierci arcybiskupa Józefa Życińskiego (s. 283-308). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II.
• Lach, M. (2024). Przyszłość prewencji w ochronie zdrowia. Eksperci o wyzwaniach dla systemu. Rynek Zdrowia, 2(184), 104-105.
• Lurka, K. (2023). Niebezpieczny kult oświadczeń woli. Pobrano z: https://www.termedia.pl/mz/Niebezpieczny-kult-oswiadczen-woli,50931.html (dostęp: 1.05.2023).
• Najwyższa Izba Kontroli. (2022). Organizacja i finansowanie przeszczepiania narządów. Pobrano z: https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/polska-transplantologia-w-kryzysie.html (dostęp: 19.09.2023).
• Nowak, P. G. (2018). Etyka, śmierć i transplantacje. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
• Polskie Radio. (2023). 38 lat temu po raz pierwszy przeszczepiono w Polsce serce. Pobrano z: https://www.polskieradio.pl/39/156/artykul/716447,37-lat-temu-po-raz-pierwszy-przeszczepiono-w-polsce-serce (dostęp: 18.08.2023).
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2006 r. w sprawie sposobu prowadzenia centralnego rejestru sprzeciwów oraz sposobu ustalania istnienia wpisu w tym rejestrze (Dz.U. 2006 Nr 228, poz. 1671).
• Rząp, M. (2023). Transplantacja organów, tkanek i komórek w ujęciu prawnym. Pobrano z: https://darmowapomoc.com.pl/images/artykuł_Transplantacja_organów_w_świetle_przepisów_prawa_polskieg.pdf (dostęp: 19.09.2023).
• Solidarnie dla transplantacji. (2020a). Chęć uratowania życia innych osób jest najczęstszą motywacją dla popierania donacji. Pobrano z: https://zgodanazycie.pl/chec-ratowania-zycia-innych-osob-jest-najczestsza-motywacja-dla-popierania-donacji/ (dostęp: 7.08.2023).
• Solidarnie dla transplantacji. (2020b). Materiały edukacyjne dla wykładowców i studentów. Pobrano z: https://zgodanazycie.pl/do-pobrania/ (dostęp: 30.04.2023).
• Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 czerwca 2008 r. w sprawie akceptacji transplantacji jako metody leczenia (M.P. 2008 Nr 47, poz. 421).
• Ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz.U. 2023, poz. 1185).
• Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. 2024, poz. 799).

Identifiers

DOI

10.22367/arbe.2024.06.02

Biblioteka Nauki

60821087