Element szczególny w otoczeniu – interakcje. Krajobraz kulturowy, jego niezbywalne elementy – skansen w Nowogrodzie

• Authors: Barbara Werner

Title variants

EN

A special element in the environment – interactions. Cultural landscape, its inalienable elements – open-air museum in Nowogród

Abstracts

EN

The aim of the article is to demonstrate the complexity of the issue of valuing historical sites and to answer the nagging question: is the role of the 'special element in the environment' sufficiently recognized in the 21st century and what role do various organisations, including NGOs such as (Polish National Committee of International Council on Monuments and Sites), play? The concept of cultural landscape is defined, starting from the legal approach (the Act) through the definitions of various authors. This is an original reflection on the role of human in shaping the landscape, its taming, appropriation, but also the desire and attempt to protect it. One form of cultural landscape protection are open-air museums, which first appeared as an independent form at the end of the 19th century in Sweden. Did the Swedes already consider the protection of culture and nature at that time? Yes! It is worth noting that at that time in Poland there was a particular sensitivity to the beauty of the native landscape, and the current of 'swojszczyzna' (the appreciation of native culture) played a significant role, along with widespread landscape painting. This very special element, also in the Polish landscape, registered a bit later – (in the case of the open-air museum in Nowogród in 1927) went down in the history of Polish museology.

PL

Celem artykułu jest pokazanie złożoności problematyki waloryzacji miejsc zabytkowych i odpowiedzi na nurtujące pytanie: czy w XXI w. w wystarczającym stopniu zauważa się rolę „elementu szczególnego w otoczeniu” i jaką rolę pełnią różne organizacje, w tym pozarządowe, jak np. ICOMOS ? Zdefiniowane jest pojęcie krajobrazu kulturowego – począwszy od ujęcia prawnego (ustawa) poprzez definicje różnorodnych autorów. Jest to autorska refleksja dotycząca roli człowieka w kształtowaniu krajobrazu, jego ujarzmianiu, zawłaszczaniu, ale także chęci i próbie ochrony. Jedną z form ochrony krajobrazu kulturowego są skanseny, które jako forma samoistna pojawiły się pod koniec XIX w. w Szwecji. Czy Szwedzi już wówczas mieli na względzie ochronę kultury i natury ? Tak ! Warto zwrócić uwagę na to, że w tym czasie w Polsce było szczególne wyczulenie na piękno krajobrazu rodzimego i niebagatelną rolę spełniał nurt tzw. „swojszczyzny”, wraz z rozpowszechnionym malarstwem pejzażowym. Ten bardzo szczególny element, także w polskim krajobrazie, zarejestrowany nieco później – (w przypadku Skansenu w Nowogrodzie w 1927 r.) przeszedł do historii polskiego muzealnictwa.

Keywords

PL

cywilizacja; kultura; krajobraz kulturowy; skanseny

EN

civilisation; culture; cultural landscape; open-air museums

• Publisher: Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego w Warszawie
• Journal: MAZOWSZE Studia Regionalne
• Year: 2024
• Issue: 49
• Pages: 37-54

Dates

published

2024

Contributors

author

Barbara Werner

References

• Daszkiewicz W., 2021, Kultura i cywilizacja. Meandry znaczeniowe, Miscellanea Anthropologica et Sociologica, 22, 1, 9–26, s. 23.
• Dzwonkowska D., 2018, Jan Gwalbert Pawlikowski jako przykład wzorcowego charakteru środowiskowego, Etyka, 56, s. 21.
• Mitchell N., Rössler M., Tricaud P.-M. (red.), 2009, World Heritage cultural landscapes: A handbook for conservation and management, Archeology and Heritage Management, UNESCO.
• Myczkowski Z., 2018, Krajobraz kulturowy – fenomen integracji ochrony dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego, Wiadomości Konserwatorskie, Journal of Heritage Conservation, 56, s. 71–87.
• Pawlikowski J.G., 1913, Kultura a natura, H. Altenberg sp. z o.o., Lwów.
• Woźniakowski J., 1974, Góry niewzruszone. O różnych wyobrażeniach przyrody w dziejach nowożytnej kultury europejskiej, Czytelnik, Warszawa.
• Wójtowicz A., 2020, Co jest między kto i gdzie… Z fenomenologii krajobrazu, Kultura Współczesna, 3, 110, s. 133–134.
• Encyklopedia Kurpiowska. Fakty i ciekawostki, 2021, Wydawnictwo Związek Kurpiów, Ostrołęka.
• Grzyb M., 2019, Turystyczny słownik kurpiowski. W cudownym świecie kurpiowskiej mowy, Związek Kurpiów, Ostrołęka.
• Kamionka-Straszakowa J., 1988, „Do ziemi naszej” Podróże romantyków, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
• Macdonald S., 2021, Krainy pamięci. O dziedzictwie i tożsamości we współczesnej Europie, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków.
• Muzeum – Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika w Nowogrodzie, 2022, Wydawca Muzeum-Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika, Nowogród.
• Purchla J., Kłagisz M., 2020, Przeszłość ma przyszłość, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków.
• Strecker A., 2018, Landscape Protection in International Law, Oxford University Press, Oxford.
• Woźniakowski J., 2008, Ze wspomnień szczęściarza, Wydawnictwo Znak, Kraków.
• https://whc.unesco.org/en/publications/ [dostęp listopad 2023, luty, marzec 2024]
• https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187044 [dostęp listopad 2023, luty, marzec 2024]
• http://www.wiadomoscikonserwatorskie.pl/ [dostęp listopad 2023, luty, marzec 2024]
• http://www.icomos-poland.org/pl/publikacje.html [dostęp listopad 2023, luty, marzec 2024]
• https://krajobrazkulturowy.us.edu.pl/ [dostęp listopad 2023, luty, marzec 2024]

Identifiers

DOI

10.21858/msr.49.03

Biblioteka Nauki

44000755