„Podłe życie miałem”. "Puszczyk" Stefana Grabińskiego wobec modernistycznego dekadentyzmu

• Authors: Aleksandra Lesińska

Abstracts

EN

The article is an attempt to analyze Puszczyk [Tawny Owl], Stefan Grabiński’s first fantastic horror novella, thus introducing this little-known work into the study of pessimistic attitudes prevailing during Modernism, i.e. at the turn of the 19th and 20th centuries. The research is placed in the context of selected approaches to decadence as one of the leading philosophical movements of the era and one which perfectly reflected the mood and melancholic attitudes of the time when the literary work was created. The novella is shown to have the most characteristic features of decadence and corresponds with the general atmosphere and poetics of Polish modernism. Decadence is understood here as an “attitude towards culture, society, civilization, and a certain way of thinking about them” that focuses on “fall, disintegration, or decline.”

Keywords

EN

Stefan Grabiński; Puszczyk; novella; Modernism; Young Poland; decadence; pessimism

• Publisher: Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
• Journal: Załącznik Kulturoznawczy
• Year: 2023
• Volume: 10
• Issue: 10
• Pages: 535-555

Dates

published

2023

Contributors

author

Aleksandra Lesińska

• Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

• https://orcid.org/0000000237781299

References

• Bujnicki Tadeusz, Wstęp, w: H. Sienkiewicz, Bez dogmatu, Ossolineum, Wrocław 2002.
• Chmielowski Piotr, Dramat polski doby najnowszej, H. Altenberg, Lwów 1902.
• Czachowski Kazimierz, Stefan Grabiński. Z cyklu: współcześni pisarze polscy, „Polska Zachodnia” 1935, nr 293.
• Czaja Dariusz, Grzech Kaina. Nowe konteksty interpretacyjne, „Etnolingwistyka” 2016, t. 28.
• Dybel Paweł, Choroba jako postęp, czyli dekadencka historiozofia Przybyszewskiego, „Pamiętnik Literacki” 1999, t. 90, nr 3.
• Filek Jacek, Ponura twarz Kaina, w: idem, Filozofia jako etyka. Eseje filozoficzno-etyczne, Znak, Kraków 2001.
• Gierczyński Zbigniew, Mistyka zła w poezji Baudelaire’a, „Roczniki Humanistyczne” 1968, t. 16, z. 4.
• Grabiński Stefan, Puszczyk, w: idem, Z wyjątków. W pomrokach wiary, Księgarnia Maniszewskiego i Meinhardta, Lwów 1909.
• Grabiński Stefan, Wyznania, „Polonia” 1926, nr 141(24 V).
• Grekowicz Michalina, Rozmowa ze Stefanem Grabińskim, w: Trzy wywiady ze Stefanem Grabińskim, wstęp i oprac. A. Mianecki, „Litteraria Copernicana” 2013, nr 1.
• Grudnik Krzysztof (oprac.), Stefan Grabiński: Wokół twórczości. Eseje – wywiady – recenzje, Wydawnictwo IX, Kraków 2023.
• Grudnik Krzysztof, Tożsamość katoptryczna w nowelistyce Stefana Grabińskiego, „Litteraria Copernicana” 2013, nr 1.
• Grudnik Krzysztof, Tożsamość katoptryczna w nowelistyce Stefana Grabińskiego, Wydawnictwo UŚ, Katowice 2015.
• Górecka Ewa, Dekadencki lęk przed pospolitością w powieściach drugiej połowy XIX w. – o nudzie i jedzeniu w „Na wspak” Jorisa-Karla Huysmansa, w: Przestrzenie lęku: lęk w kulturze i sztuce XIX–XX wieku, red. D.K. Sikorski, T. Sucharski, Pomorska Akademia Pedagogiczna w Słupsku, Słupsk 2006.
• Hutnikiewicz Artur, Twórczość literacka Stefana Grabińskiego (1887–1936), Towarzystwo Naukowe w Toruniu, PWN, Toruń–Łódź 1959.
• Klinger Michał, Tajemnica Kaina, Chrześcijańska Akademia Teologiczna, Warszawa 1981.
• Kłosińska Krystyna, Fantazmaty: Grabiński, Prus, Zapolska, Wydawnictwo UŚ, Katowice 2004.
• Kulka Bronisława, Czytelnie, czytelnictwo i recepcja tekstów literackich w uczniowskich krakowskich i lwowskich czasopismach o tytule „Znicz”, „AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia” 2009, t. 7.
• Łuczewski Michał, Od socjalizmu do konserwatyzmu i dekadentyzmu. Przemiany polskiej lewicy po 1989 roku, w: Rzeczpospolita 1989–2009: zwykłe państwo Polaków?, red. J. Kloczkowski, Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków 2009.
• Majewska Joanna, Demon ruchu, duch czasu, widma miejsc. Fantastyczny Grabiński i jego świat, Ossolineum, Wrocław 2018.
• Makowiecki Andrzej Zdzisław, hasło ‘modernizm’, w: Słownik literatury polskiej XX wieku, red. J. Sławiński, Ossolineum, Wrocław 1992.
• Markiewicz Zuzanna, Teologia ubioru? O poszukiwaniu sacrum w powierzchowności stroju. Baudelaire’owska koncepcja mody XIX wieku a widzenie szat (liturgicznych) przez Nowosielskiego, „Humanistyka i Przyrodoznawstwo” 2011, t. 17.
• Nietzsche Fryderyk, Antychryst, przeł. L. Staff, red. J. Wroński, T. Sławiński, Nietzsche Seminarium, Łódź–Wrocław 2009–2010.
• Nietzsche Fryderyk, Pisma pozostałe 1876–1889, przeł. B. Baran, Inter Esse, Kraków 1994.
• Pająk Patrycjusz, Dekadentyzm a gotycyzm. Przykład powieści gotyckich Jiříego Karáska ze Lvovic, „Prace Filologiczne” 2010, t. 59.
• Paulsen Friedrich, Schopenhauer, Hamlet, Mefistofeles, przeł. J. Kasprowicz, Fundacja Nowoczesna Polska, Lwów–Warszawa 1905.
• Pilch Urszula, Utopia (bez) człowieka. Modernistyczne potyczki z antropocenem (liryka Młodej Polski), „Studia Poetica” 2023, t. 11.
• Porębowicz Edward, Poezya polska nowego stulecia, „Pamiętnik Literacki” 1902, t. 1, nr 1/4.
• Proust Marcel, Strona Guermantes, w: idem, W poszukiwaniu straconego czasu, t. 3, przeł. T. Boy-Żeleński, Towarzystwo Wydawnicze „Rój”, Warszawa 1938.
• Przerwa-Tetmajer Kazimierz, Zasnąć już!..., w: idem, Poezje, Gebethner i Wolff, Kraków 1891.
• Przesmycki Zenon, Wstę p, w: M. Maeterlinck, Wybór pism dramatycznych, S. Lewental, Warszawa 1894.
• Przybyszewski Stanisław, Requiem aeternam, Księgarnia Polska, Lwów 1904.
• Przybyszewski Stanisław, Taniec miłości i śmierci, Księgarnia Polska, Lwów 1901.
• Rozpłochowska-Boniatowska Agnieszka, Dekadentyzm utracony, „Pamiętnik Literacki” 2006, z. 4.
• Samborska-Kukuć Dorota, Nie tylko wokół aktu chrztu Stefana Grabińskiego, „Pamiętnik Literacki” 2021, z. 1.
• Tomkowski Jan, „Kwiaty zła” jako cyrograf. Satanizm w lirykach Baudelaire’a, „Nauka” 2020, t. 3.
• Trześniowski Dariusz, Bolesna lekcja nowoczesności. Gabrieli Matuszek „Stanisław Przybyszewski – pisarz nowoczesny”, „Wielogłos” 2008, nr 2.
• Walas Teresa, hasło ‘dekadentyzm’, w: Słownik literatury polskiej XX wieku, red. J. Sławiński, Ossolineum, Wrocław 1992.
• Walas Teresa, Dekadentyzm wśród prądów epoki, „Pamiętnik Literacki” 1977, nr 68, z. 1.
• Zwolińska Barbara, Wampiryzm w literaturze romantycznej i postromantycznej na przykładzie „Opowieści niesamowitych” Edgara Allana Poego, „Poganki” Narcyzy Żmichowskiej oraz opowiadań Stefana Grabińskiego, Wydawnictwo UG, Gdańsk 2002.
• Biblia Jakuba Wujka, Biblia-Online.pl, http://biblia-online.pl/Biblia/JakubaWujka (dostęp 16.08.2023).
• Nietzsche Fryderyk, Zmierzch bożyszcz, przeł. S. Wyrzykowski, Wolne Lektury, https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/nietzsche-zmierzch-bozyszcz.pdf (dostęp 6.08.2023). Tekst opracowany na podstawie wydania: F. Nietzsche, Zmierzch bożyszcz, Nakład Jakóba Mortkowicza, Warszawa 1905–1906.
• Podgórska Danuta, Fantazmat niebezpiecznej femme fatale [nagranie wykładu z 1995 roku]. Archiwum cyfrowe Marii Janion, https://janion.pl/items/show/2 (dostęp 12.09.2023).
• Przybyszewski Stanisław, Confiteor, Wolne Lektury, https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/confiteor.pdf (dostęp 12.09.2023) Tekst opracowany na podstawie wydania: S Przybyszewski, Confiteor, „Życie”, rok III, 10.01.1899.
• Wyka Kazimierz, Modernizm polski, Wolne Lektury, https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/wyka-modernizm-polski.pdf (dostęp 6.08.2023). Tekst opracowany na podstawie wydania: K. Wyka, Modernizm polski, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1968.

Identifiers

DOI

10.21697/zk.2023.10.24

Biblioteka Nauki

56246441